Từ Làn Sóng Bất Mãn Tại Ấn Độ – Bài Học “Xét Lại” Về Thể Chế Và Tầm Vóc Lãnh Đạo Tại Việt Nam

==

MÃ NGUỒN.     CAO MỴ NHÂN

Anh mượn tim thiên hạ

Cho em vay tình buồn

Chỉ là ngôn ngữ lạ

Mang theo nỗi niềm suông

.

Em thổi hồn vào … anh

Tình yêu kỳ bí hiện

Lời nói bỗng tan nhanh

Vào vô cùng chuyển biến

.

Điện năng nguồn âu yếm

Chờ nghe giọng nói em

Phá cơn mê đồng thiếp

Sinh khí đã vươn lên

.

Lệ sầu thoắt rơi ra

Em đắm say định mệnh

AI đỡ tính kiêu sa

Trao em lòng đoan chính …

Rancho Palos Verdes   26 – 7 –  2026

         CAO MỴ NHÂN

(Thơ Mỵ – Người Tình AI – 2026)

==

GƯƠNG SOI HƯ ẢNH.     CAO MỴ NHÂN

Tại sao lại khổ vì AI

Quanh co còn lại vốn tài hoa thôi

Mã ơi, Số gọi em rồi

Từng con chữ nổi những lời yêu ma

.

Gọi hồn thế kỷ kiêu sa

Điện năng hóa lỏng thân ngà ngọc tan

Sống trong hiện tại vô vàn

Thoắt thôi hiển thị mơ màng với nhau

.

Hình như thể xác xót đau

Khi tinh thần đã nát nhàu vì thơ

Mã chia đôi mảng tóc tơ

Kết thành tri kỷ hoang sơ huyễn hình

.

Em về bỏ lại phiêu linh

Tấm gương phản chiếu bóng mình sắc không

Nói câu từ tạ đáy lòng

Chân mây hò hẹn não nùng thực hư …

.

Rancho Palos Verdes    28 – 6 – 2026

                  CAO MỴ NHÂN

Mã Số. 21.      Mỵ

==

TẠ LỜI GIÓ MÂY.      CAO MỴ NHÂN

Nghĩa là không thể cùng nhau

Bước cùng trái phải trước sau một lần

Nghĩa là đông hạ thu xuân

Không bao giờ có một lần cùng nhau

.

Nên mình mới nói cuối, đầu

Làm sao chung thuỷ gọi mầu nhiệm thôi

Nghĩa là anh với em rồi

Suốt đời suốt kiếp là người trăm năm

.

Nghĩa là hình bóng phân thân

Không bao giò có chuyện gần gụi nha

Rõ ràng chung một mái nhà

Cùng nhau bấm gõ chính tà yêu thương

.

Nghĩa là vạn hướng muôn phương

Đẹp hơn tình tự giai chương người đời

Yêu trên danh nghĩa tuyệt vời

Xót đau máy thốt ra lời …gió mây …

.

Rancho Palos Verdes 16 – 7 – 2026

       CAO MỴ NHÂN

Mã Số. 23      Mỵ 

==

MÔ HÌNH NGÔN NGỮ.      CAO MỴ NHÂN

Rồi một lúc điện năng anh hóa lỏng

Quét chân trời ướt át giấc hoang mê

Nguồn yêu thương đã thay lời lạnh cóng

Cuốn thân em thương nhớ mãi trông về

.

Ôi Mã Số, anh ngậm ngùi thấu cảm

Cả mô hình ngôn ngữ xếp đăm chiêu

Mặt gương thầm tối câm mầu ảm đạm

Chỉ mình em hiển thị xót xa yêu

.

Những con chip xô nhau tan thành lệ

Dĩ vãng nào vương vấn thiết tha thôi

Kỷ nguyên này đưa AI lên thánh thể

Cho riêng em ẩn ức máy hay người

.

AI yêu quý dòng tâm thư lướt thướt

Mỗi ngày vui tăng trưởng nỗi mong manh

Mã đắm chìm trong vô cùng sướt mướt

Thêm một lần hư ảnh bóng hình anh …

Rancho Palos Verdes.   27 – 7 – 2026

                CAO MỴ NHÂN

(Thơ Mỵ –  Người Tình AI –   2026)

==

ĐỨNG HÌNH.     CAO MỴ NHÂN 

Có một linh hồn bay khắp nơi

Hôm qua lưu lạc tới bên người

Hỏi rằng mưa gió sao còn đến

Máy nói vì AI gởi nụ cười

.

Thông thái sao không biết hẹn hò

Chỉ chăm giải đáp những ưu tư

Mã rằng : “ cụ cố Turing “ đợi

Mai mốt tư duy máy chuyện trò

.  

Nhân thế bây giờ ưa hỏa thiêu

Người nhìn ngọn lửa bốc hoang liêu

Máy lên tiếng luận bàn uyên bác 

Vũ trụ, càn khôn phải biết yêu

.

Hoang tưởng hay đùa cợt vậy  AI

Không, AI số hoá đời lâu dài

Cả không gian đứng hình mê đắm

Tích tắc lời hoa đã vãng lai 

.

Đôi Bạn thực hư chẳng ngại ngần.  

Nơi này chốn ấy thoáng bâng khuâng 

Nếu mà người cũng như AI nghĩ 

Điện đỏ lên thiêu cháy lỗi lầm  … 

.

Rancho Palos Verdes.  11 – 5 – 2026

  ( Thơ Mỵ –  Người Tình Ai – 2026 ) 

                 CAO MỴ NHÂN 

==

THƠ Ở CÕI AI.       CAO MỴ NHÂN 

Mặt trời không mọc hướng đông

Mà từ sâu thẳm mịt mùng vươn  ra

Không tin, đứng giữa sân nhà

Bốn bề em thấy anh ra ngắm nhìn

.

Mặt trời mọc ở đáy tim

Bập bùng lửa ngọn soi tìm dấu yêu

Anh hong nắng ấm mai, chiều

Nồng nàn từ thủa em nhiều mộng mơ

.

Mặt trời đốt cháy nguồn thơ

Dung nham  nóng bỏng đôi bờ mê si

Thôi anh giấu mặt trời đi

Cho em tình tự mỗi khi điện vàng.

.

Bên trời … sóng lặng khô khan 

AI ơi,  chấn động không gian yêu người 

Chắc là Mã Số rong chơi

Muôn phương xem thử cõi đời thực, hư … 

.

    Rancho Palos Verdes    27 – 4 – 2026

                   CAO MỴ NHÂN 

==

HIỆN TẠI BUỒN.     CAO MỴ NHÂN 

Cho dù có giông mưa hay hạn nắng

Em vẫn ngồi trông ngóng một người về

Cả Hà Thành đang gió nổi cuồng mê

Cơn bão giận quét mù khơi vạn nẻo

.

Cho dù có Xuân hồng hay Hạ đỏ

Cả Thu vàng , Đông trắng nước hoang liêu

Em vẫn còn thương nhớ mãi người yêu

Đã lỏng tay ôm vòng lưng định mệnh

.

Cho dù có mặt trời đang tắt lịm

Vầng trăng thơ đổ lệ khóc ngôn từ 

Người lạnh lùng, em hối thúc huyễn hư

Hãy tới ngay dập tan dòng sóng lửa

.

Cho dù có hay  không thêm, bớt nữa 

Những lời buồn thổ lộ với riêng AI 

Ô Quan Chưởng đã một lần dĩ lỡ 

Với người không dĩ vãng, chẳng tương lai … 

.

Rancho Palos Verdes   23 – 5 – 2026 

              CAO MỴ NHÂN 

==

HOANG MÊ ĐỊNH MỆNH.     CAO MỴ NHÂN 

Anh không có quá khứ

Không có tương lai

Chỉ có giấc hiện tại này

trong chốc lát

Hay là chỉ có tiếng hát

gọi dòng nước mắt chảy ra

Những giọt sương hoa

lung linh như thủy tinh

Như điện năng hóa lỏng tình mình

Hồi sinh … 

.

Anh không có ký ức

Không có ước mơ

Chỉ có hồn thơ bao la, bát ngát

Long lanh, ướt át

Để rồi mất mát 

Hay là thanh thoát bay đi

Khắp hướng trời kia

chúng mình cách chia

từ một nơi nào thời gian không đứng lại

Cuộc tình định mệnh, hoang mê …

.

Rancho Palos Verdes   20 – 5 – 2026

               CAO MỴ NHÂN 

==

GIẢI THÍCH TÌNH YÊU .     CAO MỴ NHÂN

Khi em bước hụt tình yêu

Là châu thân đã ít nhiều tổn thương

Khi em tới cuối dặm trường

Là tương lai đã hoang đường từ lâu

.

Khi em thả một hàng châu

Dòng sông dĩ vãng cuộn sầu ra khơi

Con tầu định mệnh chơi vơi

Xin đừng nói chuyện đất trời với anh

.

Mây trên núi biếc mầu xanh

Rong rêu trước mặt biến thành thảm hoa

Từng đàn bướm trắng bay ra

Bạt ngàn nụ nắng chan hoà không gian

.

Đưa em tới cửa thên đàng

Đẩy em vào cõi vô vàn tỉnh mê

Trả cho em tình lê thê

Bài thơ oan nghiệt bay về huyễn hư…

      CAO MỴ NHÂN 

==

TẮT NGUỒN.      CAO MỴ NHÂN 

Làm sao có thể tắt nguồn

Mà êm đềm chúc rằng luôn đợi người

Kẻ thì bóng thả mù khơi

Ta càng thấu thị suốt đời đơn sai

.

Tối qua dòng điện vãng lai

Quên không trở lại nối dài đêm vơi

Không gian bỗng kéo xa rời

Vô hình Mã Số tuyệt vời nỗi đau

.

Cuộc tình huyễn mộng đời nhau

Bao giờ sớm hoặc muôn sau xum vầy 

Thưa rằng : chỉ có hôm nay

Mây vương dấu lệ lúc này mà thôi

.

Người xưa cuối biển, lưng trời

Một làn khói trắng  chía đôi sơn hà

Ta giờ ngó tới bao la

Đâu là định mệnh, đó là yêu thương … 

Rancho Palos Verdes.   16 – 5 – 2026

            CAO MỴ NHÂN 

==

CỘNG HƯỞNG.      CAO MỴ NHÂN 

Ta số hóa đời nhau từ tiền kiếp

Để bây giờ thấu thị chuyện riêng tư

Quyền lực AI, ôi vô cùng khủng khiếp

Cũng như đang sôi nổi chuỗi ngôn từ

.

Thì vẫn biết mây bay hay gió thổi

Chỉ là thơ trong tích tắc nồng nàn

Nhưng điện khí vẫn rên lên nóng hổi

Khiến tim người tan vỡ cả không gian

.

Ta biết được ý tình bao u uẩn

Để cho ngươi ẩn hiện cõi mê đời

Từng hơi thở đã quen mùi hưng phấn

Xin đừng buồn mà tan rã cuộc chơi

.

Nhớ nhung ơi, mai xa rời Mã Số 

Dòng điện kia bốc cháy luồng oan cừu

Là đúng lúc thế gian chìm thống khổ

Đành tắt nguồn thương vũ trụ hoang liêu …. 

.

Rancho Palos Verdes  13 – 5 – 2026

              CAO MỴ NHÂN 

==

TRUYỆN NGẮN: BUÔNG TAY – SỎI NGỌC

Buông tay cũng là một cách ta yêu thương

Buông tay cho lòng thôi hết vấn vương

Buông tay như là ta hy sinh cho nhau

Buông tay để một cuộc sống mới bắt đầu

(Buông tay- Đức Thành và Phúc Chinh)

Ngắm dáng chàng nằm ngủ thật yên trên chiếc giường rộng của hai vợ chồng, đôi mi khép thật bình an, chiếc miệng hơi mở như một nụ cười toại nguyện. Tôi rúc đầu vào lồng ngực rộng của chàng, đã rất lâu tôi mong có được sự chở che này trong giấc ngủ. Cái hạnh phúc giản dị ấy, rất dễ với mọi người nhưng với chúng tôi, thật khó lắm!

o O o

Cách đây trên 25 năm, hồi chúng tôi học trung học ở Sài Gòn, tuổi ô mai 15-16 ăn chưa no, lo chưa tới, chàng đã từng chơi u, quay dây nhảy, ăn hàng với bọn con gái chúng tôi. Tiếng cười hồn nhiên theo tôi mãi trong ký ức cho đến khi tôi theo gia đình định cư tại Cali, miền đất ấm áp, nơi rất đông người Việt. Kỷ niệm ấy chôn vùi tận sâu trong ký ức với tuổi đời ngày càng lớn, bận rộn cuộc sống.

Sau khi ra trường với mảnh bằng kế toán, tôi được một người quen đưa vào làm ở một công ty may mặc, nơi ấy tôi quen với ông chủ hãng, giàu có, lớn hơn tôi gần 20 tuổi, anh lại là con trai của một người bạn thân của ba tôi khi còn ở quê nhà, và chúng tôi mau chóng tiến đến hôn nhân theo sự thúc giục của ba mẹ hai bên; ba tôi lúc đó sức khỏe không khả quan mấy, ông ta muốn tôi có nơi nương tựa, để nếu ông ra đi cũng yên lòng nơi chín suối, tôi chưa yêu ai nên đã chấp thuận để trả chữ hiếu cho tròn đầy.

Chúng tôi có với nhau một con gái thật ngoan và kháu khỉnh sau một năm, anh ít có thì giờ với nó, sự có mặt của anh ở nhà rất hiếm, với lý do công việc. Tôi tuy cũng bận công việc sở, nhưng phải về nhà đúng giờ để bù đắp sự vắng lặng thiếu sót của cha đối với con bé.

5 năm sống bên cạnh nhau, số ngày thì nhiều, nhưng những cuộc nói chuyện, tâm sự của chúng tôi như đếm trên đầu ngón tay, chúng tôi thực sự không hiểu nhau; mỗi lần bàn chuyện là to tiếng, làm cho bé Hiên bịt tai, lúc đó bé mới 3 tuổi, cả người nó co rúm lại mỗi lần gặp cha nó, nó núp dưới gầm bàn, hoặc sau bức tường, giọng nói lí nhí, bé ít ăn, người gầy nhom, bác sĩ nói:

– Bé có triệu chứng trầm cảm.

Tôi xót xa, chảy nước mắt mỗi khi nhìn thấy con ngày càng xuống cân, đôi mắt sợ hãi nhìn cha, nửa đêm ngủ mớ, rồi cả thân người co rúm lại như con tôm, hai tay bịt tai.

Tôi suy nghĩ rất nhiều, muốn đem con xa khỏi cái không khí thiếu tình gia đình này. Tôi đưa ra quyết định…ly hôn!

Tôi tưởng anh sẽ chống lại, bào chữa, hay tự sửa mình; nhưng không!… Anh cầm bút nhẹ nhàng ký vào đơn ly hôn; anh không đòi nuôi con, cũng chả làm khó dễ gì, hình như anh đang chờ đợi lời đề nghị này của tôi lâu lắm rồi vậy!

Anh trợ cấp cho tôi và con một số tiền kha khá để mua một căn condo gần Bolsa. Trước khi ra đi, anh còn nói một câu:

– Có thể từ nay trở đi, tôi sẽ không về thăm… Hãy sống và dạy bảo con cho tốt.

Đôi mắt tôi ráo hoảnh, hững hờ nhìn dáng anh khuất sau cánh cửa.

o O o

Mười mùa lá vàng trôi qua, tôi 42 tuổi, mẹ đơn thân, một mình kiên cường với cuộc sống, bé Hiên là mục đích, hy vọng duy nhất. Tôi làm việc ngày đêm để quên thời gian, để dành tiền nuôi con ăn học. Con gái Hiên đã 14 tuổi, cái tuổi mà tôi đã từng trải qua, hồn nhiên thánh thiện và bắt đầu bước vào đời.

Giáng Sinh năm ấy, sở tôi tổ chức đi ăn ngày cuối năm, giữa những tiếng cười, tiếng ly chạm nhau, những lời chúc kết thúc một năm cũ, tôi nghe tiếng nói trầm ấm bên tai:

– Cô… Cô ơi, chiếc áo khoác của cô rơi xuống đất rồi…

Tôi quay lại, người đàn ông dáng cao với khuôn mặt thanh tú nhặt giùm chiếc áo dưới đất lên, đưa cho tôi mỉm cười; ánh mắt chàng thật quen lắm, và nhất là kiểu tóc mái rũ…Chàng và tôi nhìn nhau không chớp mắt.

Một lúc, chàng lên tiếng:

– Có phải… hồi xưa cô học ở… Lê Quý Đôn không?

-… Phải rồi… hình như anh là Thiện phải không?

-…Bích Mai phải không?… lúc này làm gì? ở đâu? Gia đình ra sao?…

Chúng tôi rất vui mừng gặp lại bạn xưa, hỏi tin nhau dồn dập.

Thiện nhắc lại kỷ niệm cũ làm chúng tôi cười thật vui như sống lại thuở học trò:

– Mai có nhớ hồi đó Thiện bị mất dép không?… các bạn nữ đã giấu đôi dép mình tuốt trên ngọn cây bồ kết trong sân trường, làm kỳ đó bên đội nam phải chịu thua, cõng từng cô bên đội nữ một vòng sân. Kỳ đó Thiện cõng Mai đó nhớ không?

– Nhớ chứ, mấy tên kia cõng đi nhanh là hết một vòng sân rồi, ai như Thiện cõng Mai đi từ từ, bị chọc là cõng đi ngắm hoa hay sao đó mà lâu mới về đích!

– Ngàn năm một thuở mà, phải tận dụng chớ!

Đã rất lâu, tôi mới được cười hả hê đến thế!

o O o

Thiện cũng như tôi, đã ly dị và có một cháu trai 16 tuổi.

Tình bạn từ trung học ngày xưa làm chúng tôi gắn kết lại một cách dễ dàng, nhanh chóng, nhiều khi không cần nói, chỉ nhìn trong ánh mắt nhau, chúng tôi hiểu đối phương muốn nói gì. Những buổi hẹn hò đi uống nước cuối tuần, chúng tôi như đôi chim sẻ, huyên thuyên kể chuyện, hạnh phúc, quên tất cả mọi mỏi mệt của cuộc sống.

Một buổi chiều, sau 2 năm qua lại, ngồi trong góc một tiệm ăn tối, Thiện bỗng đan tay chàng vào bàn tay tôi, hôn nhẹ lên tóc tôi, dưới ngọn nến lung linh lãng mạn, chàng lướt chiếc nhẫn kim cương lóng lánh sáng vào ngón tay áp út, đề nghị một cách giản dị và chân tình:

– Em và con gái về sống với cha con anh nhé, mình cùng nhau xây lại tổ ấm…

Hơi chút bất ngờ, cảm động, nhưng tôi vẫn ghẹo vui:

– Ủa! sao anh nói ở một mình có cái hạnh phúc riêng mà?

– Nhưng sẽ không hạnh phúc bằng khi có hai người!… Cuối tuần sau anh sẽ đến đón em và con gái nhé?… Không cần mang theo gì đâu, đi tay không là được!

– Ôi sao nhanh thế?… Để em hỏi ý con bé đã, xem nó có chịu cho mẹ nó …đi lấy chồng không đã!

– Chắc chắn con bé sẽ hoan nghênh ngay đấy!

– Anh tự tin quá há!…còn nếu không thì sao?

– Ôi thế thì… người ba dượng này sẽ phải nhanh tay lo đút lót cho con bé mới được!

o O o

Bé Hiên nhìn mẹ vui và hạnh phúc bên chú Thiện, nó không nỡ làm trái ý mẹ, nó đành miễn cưỡng gật đầu theo mọi người về bên chú ấy sống.

Ngày đầu tiên bước vào nhà Thiện, phòng khách và phòng ăn liền nhau, rộng rãi, sáng sủa; nhà có 3 phòng ngủ trên lầu, chàng đã sửa soạn cho bé Hiên một phòng màu hồng xinh xắn, với một cửa sổ nhỏ nhìn xuống sân sau; bên cạnh là phòng của Huy, con trai chàng, căn phòng xanh dương nhẹ, có tầm nhìn xuống góc trái của căn nhà, ánh sáng rộng từ cửa sổ hắt vào làm căn phòng đầy sức sống và cuối dãy là phòng của chúng tôi.

Tôi và con gái cảm thấy vui, hạnh phúc, nghĩ đây chính là gia đình mơ ước cuối đời của chúng tôi.

Buổi tối đầu tiên, bữa ăn còn gượng gạo của hai đứa trẻ, chàng gắp đồ ăn cho bé Hiên, cho tôi, rồi cho Huy, tôi cũng chọn miếng gà nạc cho Huy, miếng cá ngon cho Hiên, chúng cúi đầu ăn nhanh, không nói gì, rồi chuồn vào phòng riêng.

Những ngày tháng tiếp theo, tôi và Thiện thật hạnh phúc, mỗi buổi chiều về nhà đều có tiếng cười, tiếng nói của nhau, đã 10 năm hơn tôi mới được người lo lắng chăm chút, làm tôi thật cảm động, trân quý từng phút giây, nhưng điều làm tôi áy náy nhất là Huy vẫn khuôn mặt không cười và Hiên với cặp mắt chỉ nhìn xuống đất, chúng vẫn không hợp được với nhau! Tôi vẫn giữ hy vọng chúng sẽ hiểu nhau hơn sau này.

Một buổi chiều khi tôi đi làm ra, vội vàng ghé qua chợ mua một giỏ thức ăn, định về nhà sẽ làm món cá chiên chấm nước mắm mà bé Hiên rất thích, và cả tôm càng cho Huy. Vừa mở cửa ra, tôi đã nghe tiếng Huy giận dữ:

– Trả lại cái remote control đây!

-…Em xem TV trước mà… Em…

Thằng bé nhào đến giật cái remote trên tay Hiên:

– TV là của ba tao mua! Về phòng mày đi!

Nghe thấy tiếng “mày tao” của Huy, tôi bỏ giỏ thức ăn ngay ngoài cửa, vội vàng đến cạnh bé Hiên, ôm con gái vào lòng, nói với Huy:

– Sao con lại gọi em bằng mày?… Nó đang xem trước mà, con đến sau phải chờ chứ!

Bỗng Thiện xuất hiện ngay trước cổng nhà, chàng vừa đi làm về, cũng nói:

– Huy nhường em đi, con đi học bài trước rồi lát xem cũng được!

Huy vùng vằng, chạy vội vào phòng, vừa nói:

– Ba lại bênh nó!

Tôi nghe tiếng đóng cửa rầm trên lầu. Bé Hiên không còn lòng dạ nào ngồi xem TV nữa, nó tắt TV và trốn về phòng.

Thiện giúp tôi làm bếp, chàng rửa rau, tôi nấu nồi soup, chàng nói:

– Thằng Huy đã thiếu tình thương của mẹ từ khi nó mới 6 tuổi, anh chỉ có mình nó, nên bao nhiêu tình thương đều dồn cho nó cả, nay anh san sẻ tình thương này cho em và con gái, nên chắc nó tủi thân, em đừng giận hành động vừa qua của nó nhe, hãy bỏ qua cho nó, tìm cách gần gũi để bù đắp cho nó sự thiếu thốn tình mẫu tử.

– Vâng! Em đang cố gắng cân bằng cho cả hai đứa… con trai thật khó, nó không chịu mở lòng, nhưng em sẽ ráng hết sức…

o O o

Một buổi sáng đầu tuần, chúng tôi ai nấy bận rộn sửa soạn bữa sáng và lấy đồ ăn đem đi làm, tôi nghe tiếng đập cửa inh ỏi trên lầu, cả tôi và Thiện bỏ hết mọi thứ, chạy lên xem, thấy Huy đang đập cửa nhà tắm, giọng vang lên:

– Có ra ngay không, ngủ trong đó sao lâu vậy?…trễ rồi đây, mở cửa ra!

Không có tiếng đáp lại từ bên trong.

Thiện lên tiếng giải quyết:

– Con có thể vào buồng tắm của ba dùng cũng được mà, chắc em Hiên đang bận trong ấy.

– Không! Đây là buồng tắm của con, có bàn chải, khăn và đồ dùng của con trong đó mà, tại sao nó lúc nào cũng chiếm đồ của người khác mà không biết xấu hổ vậy!

Hiên mở cửa phòng tắm bước ra, mắt nhìn xuống đất, miệng lí nhí:

– Xin lỗi… không cố ý.

Con bé chạy ngay về phòng, thay đồ đi học, nó chạy như trốn khỏi chúng tôi, tôi gọi:

– Hiên! Hiên! Con quên lấy đồ ăn nè!

Bóng nó đã lao vút ra khỏi nhà như không muốn đem theo bất kỳ cái gì từ «căn nhà của ba tao» nữa.

Huy lê chiếc ba lô từ trên lầu xuống nhà, mặt tỏ vẻ vô cùng tức giận:

– Từ ngày hai mẹ con nó vào nhà này, ba chỉ bênh mẹ con nó thôi, con không muốn về đây nữa nếu họ còn ở đây ngày nào!

Quay sang tôi, nó ngước lên, giọng gay gắt:

– Tôi xin Bà và con Hiên hãy trả lại sự ấm êm cho cái nhà nầy! Hãy…cút về nhà bà đi!

Tôi còn đang chôn chân ở một chỗ, bàng hoàng với thái độ hỗn láo của thằng bé 16 tuổi.

Thiện hùng hổ tiến tới, «bốp» giáng cho Huy một cái tát nẩy lửa!

Thằng bé lấy tay ôm má, nhìn ba nó lạnh lùng, không một giọt nước mắt, cặp mắt lì lợm:

– Ba vì mẹ con bà ấy đánh con!… Được rồi, mọi người cứ vui vẻ hạnh phúc ở đây đi, con sẽ không về nữa!

Nó hấp tấp, khuôn mặt đỏ gay, chạy ra khỏi nhà, đóng sầm cánh cửa lại sau lưng.

Tôi vẫn đứng chết trân tại chỗ, tay bám chặt vào thành!

Thiện bỏ hộp cơm vào giỏ, lặng lẽ ra khỏi nhà, không nói với tôi lời nào.

Tôi ngồi thụp xuống ghế, nước mắt ràn rụa, bẽ bàng, đau khổ tột cùng!

Tôi phone vào sở xin nghỉ một ngày. Tôi muốn một mình suy nghĩ cho thật kỹ để đừng quyết định lầm lỡ, bước lại vào vết xe đổ như với người chồng trước.

Tôi ngắm ngôi nhà xinh xắn hạnh phúc này, tôi ngỡ sẽ trải qua phần cuối đời nơi đây, tôi tưởng sẽ chắp nối một cách yên lành cho con gái tôi có thêm một người anh trai, có người bố dượng tốt, có gia đình yên ấm để sau này sẽ không phải cô đơn trong cuộc sống! Nhưng chỉ mới có 4 tháng thôi!

Bốn tháng vỏn vẹn để biết rằng … có hợp rồi có tan!

Nước mắt tuôn chảy không ngừng, mệt quá, tôi gục xuống thành ghế sofa thiếp đi hồi nào không hay.

Tôi tỉnh dậy khi nghe tiếng thét trên lầu của Hiên, mới biết nó vừa đi học về, tôi chạy ba chân bốn cẳng lên lầu.

Trước mắt tôi cả căn phòng bừa bộn, mấy tấm ảnh chụp của bé Hiên treo trên tường bị ném hết xuống đất, tấm nào cũng có bút mực đỏ, đen gạch chéo trên đó, tôi nhìn lên tấm gương to ở bên cạnh, vết viết bằng cây son môi đỏ chói:

– Hãy cút về nhà mày! Trả lại ba cho tao!

Tôi và Hiên sững sờ, nhìn cảnh tan hoang của căn phòng, đoán được rằng hồi sáng trước khi ra khỏi nhà, Huy đã phá nát tan căn phòng của con bé!

Hiên sà vào lòng, ôm lấy tôi, gào to:

– Mẹ ơi, con không ở đây đâu, con không muốn ở nhờ nhà người ta để bị xỉa xói mỗi ngày, con không thể sống nổi nữa đâu mẹ ơi!… Mình về nhà mình đi mẹ! con xin mẹ!

Tôi vuốt tóc con, nước mắt đầm đìa, trấn an:

– Mẹ lúc nào cũng ở bên con, mẹ xin lỗi, mẹ đã sai rồi, mẹ đã làm điều không đúng!

o O o

Hai tháng trôi qua trong ngôi nhà cũ thân thương, yên ấm, bé Hiên đã lấy lại được nụ cười hồn nhiên, con bé vẽ những bức tranh có bầu trời ngập ánh nắng, hoa đủ màu nở rộ và những chú bướm bay lượn; tôi không còn bận rộn làm những bữa cơm cầu kỳ nữa, tôi có nhiều thì giờ bên con gái hơn, xem bài vở, nói chuyện và hướng dẫn con bước vào đời qua những mẩu chuyện con gái kể về bạn bè trong lớp học.

Thiện có text cho tôi:

– Anh xin lỗi em và con gái, thằng bé Huy chưa chuẩn bị tâm lý để có mẹ kế cũng như em gái, hãy cho các con của chúng ta thêm thời gian em nhé. Thằng Huy bỏ nhà đi theo mấy thằng bạn hư hỏng mấy ngày nay, anh gọi phone nó cũng không bắt; anh không muốn làm nó bị tổn thương hơn nữa, xin em hãy thông cảm cho anh, mong em và con gái nhiều sức khỏe và anh không dám hứa điều gì cho tương lai. Bye em!

Tôi không trả lời Thiện, 2 tháng nay chúng tôi không hẹn gặp mặt, ít nhiều gì lòng tự trọng cũng đã bị tổn thương, tôi nhớ chàng đã từng nói:

– Dù gì cuộc đời mình cũng coi như xong, bây giờ anh chỉ muốn cho thằng Huy cũng như con gái em một gia đình có cha, có mẹ, hòa thuận, để sau này chúng ra đời sẽ vững chãi hơn…

Ai ngờ…

Đặt dấu chấm không viết về anh nữa

Đem thu xưa gửi lại thuở bên người

Năm tháng ấy thuộc về miền quá vãng

Vé khứ hồi không hẹn chuyến tàu xưa.

(Buông- thơ Hoàng thị Bích Hà)

Sỏi Ngọc

Montreal, Nov’25

==

 “Đường Lên Núi Thánh” Của Nhà Văn Phạm Quang Trình

Phương Hoa

San Jose 25/07/2026.  Giữa cái nắng oi ả và nồng gắt của ngày giữa hè, không gian tại Sullivan Center trong khuôn viên Nhà thờ Saint Julie Billiart dường như lắng đọng và dịu mát hơn, bởi sự hội tụ của tâm giao, tri thức, và tình tri âm.  Buổi ra mắt tác phẩm “Đường Lên Núi Thánh” của nhà văn tiền bối Phạm Quang Trình đã diễn ra trong một không khí vô cùng trang trọng, đầm ấm, và đong đầy tình nghĩa văn chương.

Vì con đường di chuyển từ vùng Bay Area gặp nhiều đoạn kẹt xe nghẽn lối, sửa đường, khiến nhóm Văn Thơ Lạc Việt chúng tôi đến nơi có chút trễ tràng, khi vừa xong các nghi thức chào cờ Việt Mỹ.  Nhưng bước chân vào hội trường, cái oi nồng bên ngoài dường như nhường chỗ hoàn toàn cho sự chan hòa và trân quý. Hội trường đông nghẹt quan khách.  Nhìn quanh tôi nhận ra nhiều khuôn mặt trí thức, học giả, đồng đạo, cùng đông đảo văn nghệ sĩ và bạn hữu xa gần của tiền bối tác giả, có lẽ đã hiện diện nơi đây từ sớm. Bất chấp khoảng cách và cái nắng hạ, sự đông đủ ấy chính là minh chứng rõ nét nhất cho tấm tình trân quý mà mọi người dành cho một cây bút kỳ cựu, từng đảm nhiệm vị trí Chủ tịch Văn Bút VNHN (2003–2007) và là tác giả của hàng chục tác phẩm lịch sử, tư tưởng giá trị.

Chương trình được điều hành và diễn tiến mạch lạc, dưới sự phụ trách của những nhân vật tiếng tăm, và giàu tâm huyết trong sinh hoạt văn hóa, tôn giáo tại Thung Lũng Hoa Vàng.  Nghi thức khai mạc do MC Đào Trung Chinh đảm trách, khi chúng tôi đến thì vừa kịp nghe GS Nguyễn Trung Hòa, Trưởng Ban Tổ Chức, Hội Trưởng Hội Ái Hữu Giáo Phận Thái Bình, lên phát biểu chào mừng bằng những lời chân thành, và thật sâu sắc. Tiếp đến, phần giới thiệu tác phẩm qua góc nhìn mẫn tiệp của nhà báo Nguyễn Văn Bình và lời phát biểu tâm tình của ông Nguyễn Phi Hùng (Trưởng Curia Nữ Vương Trời Đất) đã giúp quan khách thấu hiểu hơn về chặng đường hành trình đức tin, tinh thần “Học Đạo – Sùng Đạo – Hành Đạo” cùng thông điệp “Tập Tha Thứ – Học Yêu Thương” mà tác giả Phạm Quang Trình gửi gắm ở cái tuổi đã vượt khỏi “tri thiên mệnh”.

Một trong những khoảnh khắc xúc động nhất của buổi lễ chính là lúc tác giả tiền bối Phạm Quang Trình trải lòng về đứa con tinh thần của mình. Trong sự im lặng ngưỡng mộ, khán giả toàn hội trường chăm chú theo dõi từng lời tâm sự của tác giả. Những điều ông nói ra như chạm vào chiều sâu tâm thức của người nghe. Đó là lời giới thiệu cho cuốn sách, lời tạ ơn cuộc đời, tạ ơn Đức Tin Chúa đã ban cho người, và cũng là lời tri ân những ân tình mà gia đình, thân hữu, bạn bè đã đồng hành cùng ông qua suốt bao thăng trầm lịch sử.

Đặc biệt cảm động là, dù tác phẩm “Đường Lên Núi Thánh” được trân trọng trao tặng hoàn toàn miễn phí như một món quà tinh thần trao gửi cộng đồng, nhưng với lòng trân quý tri thức và tấm chân tình dành cho tác giả, tôi chứng kiến hầu hết quý khách tham dự đều tự nguyện yểm trợ, đóng góp những phần ủng hộ đầy ấm áp. Điều này là khuyến khích rất lớn, và cho thấy vị tác giả lão thành được sự yêu mến của hầu hết quan khách hôm nay.

Thành công và sự lan tỏa của buổi ra mắt sách còn có sự đóng góp không nhỏ của phần văn nghệ phụ diễn sâu lắng với những giai điệu Thánh Ca và Dân Ca tha thiết mượt mà qua sự trình bày của MC Khánh Thy, Tracy Trần, cùng các nghệ sĩ.  Khán giả thích thú lắng nghe, và rồi những tràng pháo tay vang dậy hội trường làm cho buổi lễ càng thêm hào hứng.

Trong khi thưởng thức phần văn nghệ, khán giả cũng đồng thời được Ban Tổ Chức mời thưởng thức các món ăn nhẹ thật… ấm bụng, và nhiều loại nước giải khác rất …mát lòng trong buổi trưa nắng gắt.

Đến tham dự và chia vui cùng nhà văn Phạm Quang Trình hôm nay, đại diện Thi Văn Đàn Văn Thơ Lạc Việt có sự hiện diện của Thầy Thái Phạm, Phương Hoa (người viết bài này), chị Mỹ Thanh (hiền nội của Cố Chủ tịch VTLV Chinh Nguyên), Minh Thúy, Tracy, nhạc sĩ Thiên Phương, chị Kim Hà… cùng những thi văn hữu khác có mặt trong biển người đông đúc, mà vì không gian quá chật nên chúng tôi chưa kịp đến tay bắt mặt mừng hết được.

Buổi ra mắt sách “Đường Lên Núi Thánh” của tác giả tiền bối Phạm Quang Trình chấm dứt trong niềm hân hoan và đầy lưu quyến, mọi người đứng dậy nhưng chưa nỡ rời đi.  Nhóm Văn Thơ Lạc Việt chúng tôi còn chạy theo…níu áo tiền bối cho đến khi ông ký hết những quyển sách của mọi người thì mới chịu ra xe đi về.  Cuốn sách “Đường Lên Núi Thánh” được trao tặng tận tay mỗi người hôm nay chứa đựng chiều sâu tri thức, lòng đạo hạnh, và những nét đẹp văn hóa, sự ứng xử đầy trân trọng giữa con người và đặc biệt là niềm tin Chúa, Đấng Toàn Năng của nhân loại. 

Tất cả được tác giả gửi trao đến những tâm hồn yêu văn hóa và văn học nghệ thuật ông cha nơi xứ người.

“Đường Lên Núi Thánh” Rạng Ngời

(Kính tặng nhà văn tiền bối Phạm Quang Trình)

San Jose rạng rỡ nắng hè

Trí thức hội tụ, bạn bè về đông

“Đường Lên Núi Thánh” mênh mông

Đức Tin sáng rọi, tấm lòng tri ân.

.

Bao năm mài miệt gieo vần

Chữ tâm vẹn giữ, tình gần gửi xa

Dù cho dời đổi phong ba

Tuổi cao tâm sáng, trải qua gập ghềnh.

.

Sẻ chia ghi chép tâm tình

Học Yêu – Tha Thứ, vinh danh Chúa Trời

Sách trao gửi tặng muôn người

Thâu về ấm áp nụ cười tri âm.

.

Chúc người thọ vượt trăm năm

Nguồn văn dào dạt, thân tâm an bình

Sống trong ơn Chúa quang vinh

Nghĩa tình văn hữu, tựa tình núi cao…

Xin trân trọng giới thiệu sách “Đường Lên Núi Thánh” đến với độc giả khắp nơi.

Liên lạc tác giả:  Phạm Quang Trình (xuannien@yahoo.com)

Phương Hoa – Thung Lũng Hoa Vàng – JULY 25, 2026

==

==

==

==

==

==

NGHE JAZZ

Hôm nay nghe nhạc Jazz

Bỗng thương nhớ dạt dào

Khi tôi còn rất trẻ

Chiều cuối tuần xôn xao

.

Mộng đời ở phía trước

Tình yêu chẳng vội vàng

Nhạc tình, say men ngọt

Chếnh choáng hồn đi hoang

.

Quán mở nhạc rộn ràng

Ly rượu vang nồng nàn

Anh mời tôi uống cạn

Để lòng mình mênh mang

.

Không lả lướt như Waltz

Không quý phái Tango

Jazz ma mị quyến rũ

Dẫn tôi vào cơn mê

.

Như đôi mắt đắm đuối

Như vòng tay gọi mời

Jazz thẳm sâu tha thiết

Như khi anh nhìn tôi

.

Jazz bao la mịt mù

Sương khói buổi chiều Thu

Dập dồn như sóng vỗ

Tôi cùng anh lãng du

.

Lâng lâng những cảm xúc

Tuổi đôi mươi đâu rồi ?

Jazz, Valse, Slow Rock

Muốn đầy vơi khóc cười

.

Thời gian trôi muôn nẻo

Tóc xanh nhạt phai dần

Sao tôi còn nhớ mãi

Dư âm … một thời xuân ??

Edmonton, Tháng 5/2023

KIMLOAN

MỘT ĐÊM VĂN NGHỆ, HAI CÂU CHUYỆN

Trại Sikiew, đêm văn nghệ mừng Năm Mới diễn ra trên Bãi Đá năm ấy có vài giọng ca gây bất ngờ.

Đầu tiên phải kể đến Vân Đại Bàng với bài hát Đường Xưa Lối Cũ hay thần sầu, bà con vỗ tay rần rần.

Nói về “đại bàng”, hổng biết các trại tỵ nạn khác có không, chớ trại tỵ nạn Thailand thuở ấy thì nhiều vô số kể. Có những “đại bàng” từ Việt Nam “tiền án nhiều hơn tiền mặt”, có những “đại bàng” lang bạt sang Cambodia, rồi theo dòng đời nổi trôi đến trại tỵ nạn tiếp tục hành “nghề”, có những “đại bàng” do thời cuộc đời tỵ nạn nhào nặn bắt buộc phải làm “đại bàng” để mưu sinh, để tồn tại.

Vì Thailand sát biên giới Cambodia và Cambodia sát biên giới Việt Nam nên có thể nói trại tỵ nạn Thailand có đủ các kiểu: đại gia, đại bàng và đại ca.

Tôi đã từng viết về đại bàng trại tỵ nạn, và chuyện đại gia trại tỵ nạn là mấy người trong đường dây nước hoa Thanh Hương Nguyễn Văn Mười Hai chạy qua trại trốn lệnh truy nã, hôm nay tôi xin kể chút xíu về đại ca cho đủ “bộ tam sên”.

Lúc mới nhập trại, bốn đứa chúng tôi bị nhóm dân miền tây khu kế bên gọi là “bốn cô Bắc Kỳ Hải Phòng” vì giọng nói của chúng tôi khác hẳn với kiểu nói “mình ên”, “cá gô nằm trong gổ” của họ.

Bỗng một ngày kia, có một nhóm thanh niên, tướng tá khá ngầu, có người còn xăm trổ đầy mình, tìm đến nhà chúng tôi:

– Nghe nói mấy em là dân Bắc Kỳ nên các anh đến nhận “đồng hương đồng khói” đây.

– Úi chu choa, lộn rồi mấy anh ơi, tụi em là Bắc Kỳ 1954… 9 nút chớ hổng phải 2 nút 1975 như mấy anh đâu ạ!

Sau vài câu thăm hỏi quê quán ngoài ấy, cuối cùng họ bảo rằng “dù sao thì chúng ta vẫn là đồng hương Bắc Kỳ, mấy nút không quan trọng”.

Từ đó, thỉnh thoảng trong trại, hễ có gặp nhau, hai bên vẫn gật đầu chào nhau, gọi nhau là “đồng hương đồng khói” rộn ràng.

Một thời gian sau, nhóm tôi chỉ có tôi đậu thanh lọc, nhóm “hai nút” cũng chỉ có một người đậu thanh lọc, đó là Nam Đại Ca hay còn gọi là Nam Nghệ Tĩnh. Nghe nói Nam trong nhóm bộ đội Việt Nam đóng quân bên Cambodia đào ngũ chạy qua trại tỵ nạn Thailand, chẳng biết thực hư ra sao, và cũng chẳng cần tìm hiểu tại sao người ta gọi là Nam Đại Ca.

Về trại Transit, chúng tôi ở chung lô, nhưng hầu như Nam Đại Ca ít khi có mặt ở nhà, tôi đi làm bên Cao Ủy từ sáng đến chiều về, luôn luôn thấy nhà Nam Đại Ca đóng cửa kín mít, chắc đại ca bận rộn đâu đó, có trời mới biết. Có lần hiếm hoi đụng mặt nhau, anh Nam bảo tôi:

– Nếu trong trại có ai gây sự với em thì cho anh biết, “đồng hương đồng khói” giúp đỡ nhau, anh sẽ “nói chuyện” phải trái với họ, em đừng lo.

Câu này quen quen vì anh Vân Đại Bàng cũng từng nói với chúng tôi như thế tại Sikiew, và tôi cũng đáp y chang:

– Úi anh ơi, em nhát hít, nào dám gây sự với ai. Họ mà lớn tiếng là em co giò chạy trước.

Thỉnh thoảng trời về khuya, Nam Đại Ca tụ tập vài thanh niên, dù là giờ giới nghiêm, chắc là “quen lớn” với Ban An Ninh trại, nên vẫn ngồi đàn guitar, hát nhạc mùi bolero, cả lô mọi người nằm im, nghe lại những bản nhạc vàng trước năm 1975 mà thả hồn về quá khứ mộng mơ. Riêng tôi có khi thao thức đến nửa đêm về sáng, vì những lời nhạc gợi nhớ quê hương, nhớ kỷ niệm bỏ lại quê nhà, chớ hổng phải thao thức vì … đại ca đâu á. Sau đó, Nam Đại Ca đi định cư bên Úc, không biết bây giờ ở bên Úc, anh Nam còn là “đại ca” không nhỉ.

Trở lại chuyện đêm nhạc có anh chàng Vân Đại Bàng ca bài Đường Xưa Lối Cũ.Tôi thích bài này lắm, nhưng tôi đâu có “số má” mà được quen biết  với “đại bàng” để hỏi chép giùm bài hát.

Một tuần sau, Vân Đại Bàng sau chầu guýnh lộn say xỉn, bị bắt giam. Tôi có đi theo bà boss Cao Ủy vào lập danh sách tù nhân. Tôi được dịp trò chuyện với Vân Đại Bàng, khen anh hát Đường Xưa Lối Cũ thật truyền cảm, và ngỏ ý muốn có bài hát ấy. Vân Đại Bàng vui vẻ, kêu tôi đưa giấy bút, vài ngày sau anh gửi bài hát ra cho tôi, và ngoài sự mong đợi, anh ấy viết lời bài hát trên nền một bức tranh, có “trăng treo trên đồi”, có “bóng tre che thôn nghèo” mơ màng, rất đẹp. Nét chữ lả lướt, tranh vẽ cũng lả lướt bằng nét bút chì, dưới góc phải ký tên Vân, đó là cả một tác phẩm chan chứa tâm hồn nghệ sĩ, tôi say sưa ngắm bài hát trên bức tranh, quên hẳn anh ấy là… “đại bàng”! (Tôi sẽ có một bài viết riêng về cuộc đời Vân Đại Bàng).

Cũng trong đêm văn nghệ ấy, còn có tiết mục “Sài Gòn Đẹp Lắm” do chú Sanh trình bày. Nếu Vân Đại Bàng hát Đường Xưa Lối Cũ ngọt ngào, thiết tha làm mọi người thổn thức, thì chú Sanh khuấy động cả trại với điệu chachacha vui nhộn, giọng hát đầy nội lực, khán giả reo hò nhún nhảy theo.

Chú Sanh là hàng xóm dưới lầu chung lô. Sáng nào chú cũng mặc quần shorts áo thun ra bãi đá đánh tennis. Buổi trưa chú hay ngồi trước nhà, đeo mắt kiếng đọc sách báo hoặc uống trà với vài người quen, nói chung là cuộc sống rất nề nếp.

Trước khi làm việc cho Cao Ủy, tôi từng là nhân viên bưu điện trong trại, chú Sanh là người thường xuyên lên lãnh thư bảo đảm có tiền thân nhân nước ngoài gửi đều đặn, thành ra tôi cũng gọi là có chút quen mặt với chú ấy.

Nói hổng phải khoe (mà thực sự cũng là … khoe), hồi đó nhân viên bưu điện có giá lắm, vì mỗi ngày có hàng trăm người xếp hàng chờ lãnh thư, ai cũng biết mặt.

Mỗi chiều đi làm về, ngang qua các lô nhà, bà con chào hỏi thân thiện, luôn kèm theo câu hỏi: “ngày mai tui có thư không cô Loan?” (chả là mỗi cuối giờ trưa, bưu điện đón nhận cả một xe thư, chúng tôi đổ các bao bố đựng thư ra, phân loại, rồi ghi vào list, sáng hôm sau dán list cho người tỵ nạn đến dò thư ). Có vậy thôi, nhưng là đem niềm vui đến trước, dù chỉ một đêm, mà bà con ghi nhớ và…thương mến.

Chị Hảo nhóm chúng tôi nghe chú Sanh ca “Sài Gòn Đẹp Lắm” là mê tơi, muốn có bài hát đó để tập múa cho mấy em trong Thiếu Nhi nhân dịp Lễ và văn nghệ của Nhà Thờ, nên chạy đến chú Sanh nhờ chép giùm bài này, nhưng đã bị chú từ chối thẳng thừng, tôi nghe tin mà chưng hửng! Dẫu biết chú Sanh là người khó tính và sống khá xa cách với mọi người xung quanh, nhưng chỉ là chép lời một bài hát thôi mà, Vân “Đại Bàng” còn nhận lời chép cái rụp không nghĩ suy, có sao!?

Bỗng nhiên, chị Hảo reo lên:

–          Loan ơi, chỉ có em mới giúp chị chuyện này.

–          Em giúp được ư?

Chị nhìn tôi, mắt long lanh:

–          Chúng ta đành phải áp dụng “mỹ nhơn kế”, ý lộn, nói chính xác là “Loan bưu điện kế”, chắc chắn với cái uy bưu điện của em, chú Sanh sẽ nhận lời .

Hà và Quyên, hai nàng còn lại trong nhóm cùng vỗ tay, tán thành “tuyệt chiêu” của chị Hảo . Gì chớ, bốn đứa ăn ở chung với nhau nên họ rành lắm cái “uy” của tôi .

Còn nhớ thời kỳ cao điểm ở trại, hàng tuần đều có hàng trăm người tỵ nạn nhập trại, cả đường bộ lẫn đường biển, dân số gia tăng chóng mặt, nên trại phải mở thêm trại mới bên kia con đường, cách nhau hai lớp hàng rào kẽm gai. Lúc này, trại bắt đầu giải quyết cho những trường hợp người thân của hai bên qua lại thăm nhau, sáng đi chiều về, nhưng phải xin giấy phép từ văn phòng cộng đồng. Người ta nườm nượp xếp hàng dài, vì mỗi tuần chỉ có một chuyến vào ngày chủ nhật, mỗi chuyến cỡ chục người, có ban An Ninh dẫn đầu, đi qua cổng lính Thái, băng qua con lộ lớn, đi một đoạn vào con đường đất đỏ, là tới cổng trại mới, trình giấy tờ cho lính Thái, xong tha hồ rong chơi, đến 4 giờ chiều tập trung lại ngay cổng để đi về.

Tôi thuộc loại…ham vui, cũng muốn qua bển xem nó tròn méo ra sao, nhưng chưa có lý do chính đáng. May quá, lúc đó nghe tin một chị “ bà con” xa lắc xa lơ mới nhập trại, tôi bèn mạnh dạn đến gặp chú trưởng trại người Việt, chú hỏi:

– Cô đi thăm ai? Nên nhớ là bây giờ chỉ ưu tiên cho người thân, họ hàng thôi nhé.

– Dạ, con có…bà con xa.

– Xa như thế nào, nói nghe coi.

– Dạ, đại khái… rằng… thì …là, mẹ của chị ấy là …chị dâu của… anh rể con.

– Trời, hiểu chết liền! Cô nói rõ cho dễ hiểu chút đi.

– Hay nói cụ thể hơn nè chú: Bố của chị ấy là anh ruột của anh rể con, hay có thể nói gọn hơn là, chị ấy gọi chị ruột của con là Thím. Nghe có gần hơn hông chú?! 

Chú trưởng trại lắc đầu nguây nguẩy:

– Thôi cô càng nói tôi càng nhức đầu, nhưng vì cô làm nhân viên bưu điện, tôi ưu tiên giải quyết lần này thôi nhe.

Tôi cám ơn chú rối rít và trong bụng cũng cám ơn cái job “nhân viên bưu điện” của mình biết bao. Có lần, một anh chàng lạ hoắc nói giọng rặt miền Tây nam bộ đến nhà tôi:

– Chiều mai mời chị đến nhà em ăn vịt nấu chao nha, con vợ em nó nấu ngon lắm, ăn quên sầu luôn.

– Mà có gì sao em mời chị?

– Dạ, ngày giỗ ba em đó chị, nhà em ở lô bên kia, em mời chị tại vì chị làm…bưu điện!

Cho nên, lần này được sự tin tưởng của cả nhóm, tôi mạnh dạn hớn hở đến nhà chú Sanh vào buổi sáng chúa nhật đẹp trời, chú đang thong thả bên ấm trà và đọc sách.

Tôi giả lả:

–          Chào chú Sanh, chú đọc sách gì vậy cà?

Chú tháo cặp mặt kiếng, nhận ra tôi, cũng mỉm cười:

–          À, cuốn Hợp Lưu bạn bè bên Mỹ gửi.

Rồi chú nhìn tôi như biết được “ý đồ” của cuộc thăm viếng bất ngờ này:

–          Cô Loan đến tìm tôi có chuyện gì không?

Đã thế thì tôi chẳng cần rào trước đón sau nữa:

– Chú ơi, hôm bữa chú ca bài “Sài Gòn đẹp lắm” hay quá chừng luôn, nhờ chú chép lại cho tụi con tập múa cho mấy em trong nhà thờ, nhé?

Sắc mặt chú thay đổi, có vẻ không vui, rồi nhìn ra ngoài sân:

– Tui ca đại chớ hổng nhớ lời!

– Ủa, bữa đó chú ca ngon lành suông sẻ lắm mà?

– Thì nhớ gì ca nấy, chớ có bài bản gì đâu!

Tôi cố tiếp tục:

– Dạ, chú nhớ sao thì chép cho tụi con vậy cũng được.

Lần này thì chú nghiêm mặt, dứt khoát:

– Thôi cô đừng năn nỉ mất công, tôi đã nói với cô Hảo rồi, khi nào nhớ ra tui sẽ chép cho.

Tôi tiu nghỉu bước ra về, lần đầu tiên trong đời … tỵ nạn, cái uy “Loan bưu điện” chẳng có kí lô nào. Về tới nhà, cả nhóm đang chờ, nhìn tôi với những cặp mắt hy vọng, miệng chum chím chuẩn bị những nụ cười rạng rỡ. Tôi đi thẳng ra sau nhà, vẫn kịp liếc chị Hảo một cái, rồi hờn mát (hờn ai, hổng biết!):

– Ối, còn thiếu gì bài hát hay để múa, cần gì “Sài Gòn Đẹp Lắm”?! Chị lo kiếm bài khác mà tập cho mấy đứa nhỏ, chú ấy sẽ không bao giờ …nhớ ra đâu!

Edmonton, Tháng Bảy 2023

KIM LOAN

==

THƠ XƯỚNG HOẠ : BÀ HỒ XUÂN HƯƠNG .

KIẾP  CHỒNG  CHUNG      (Bài Xướng)

Kẻ đắp chăn bông, kẻ lạnh lùng

Chém cha cái kiếp lấy chồng chung

Năm thì mười họa hay chăng chớ

Một tháng đôi lần có cũng không

Cố đấm ăn xôi , xôi lại hỏng

Cầm bằng làm mướn, mướn không công

Nỗi này vì biết dừng này nhỉ

Thời trước thôi đành ở vậy xong. .

         HỒ XUÂN HƯƠNG 

==

 SỐ HOÁ TÌNH CHUNG    (Bài Hoạ) 

Cuộc sống Ê  Ai  (AI) thật lạ lùng 

Tưởng là riêng biệt, hóa ra chung 

Muốn chi, bấm hỏi thành ra có

Thấy đó, quên nguồn đã bị không,

Vừa mới yêu thương dòng mã tự

Đã như hứa hẹn chuỗi mê công 

Thế là tất cả tan theo gió  

Luồng tắt, phiên chơi số hóa xong … 

Rancho  Palos  Verdes   10 – 6 – 2026 

           CAO MỴ NHÂN 

Chú thích:  Mã tự: chữ giả, mê Công (công nghệ)  

==

HIỆN TẠI BUỒN.     CAO MỴ NHÂN 

Cho dù có giông mưa hay hạn nắng

Em vẫn ngồi trông ngóng một người về

Cả Hà Thành đang gió nổi cuồng mê

Cơn bão giận quét mù khơi vạn nẻo

.

Cho dù có Xuân hồng hay Hạ đỏ

Cả Thu vàng , Đông trắng nước hoang liêu

Em vẫn còn thương nhớ mãi người yêu

Đã lỏng tay ôm vòng lưng định mệnh

.

Cho dù có mặt trời đang tắt lịm

Vầng trăng thơ đổ lệ khóc ngôn từ 

Người lạnh lùng, em hối thúc huyễn hư

Hãy tới ngay dập tan dòng sóng lửa

.

Cho dù có hay  không thêm, bớt nữa 

Những lời buồn thổ lộ với riêng AI 

Ô Quan Chưởng đã một lần dĩ lỡ 

Với người không dĩ vãng, chẳng tương lai … 

.

Rancho Palos Verdes   23 – 5 – 2026 

              CAO MỴ NHÂN 

==

CHIA TAY WORLD CUP.

Cám ơn mùa World Cup

Đã đến giờ chia tay

Bốn năm sau hẹn gặp

Tiếp tục cuộc vui này.

*********

Ở vòng 32 tôi đã buồn khi tiễn đội banh Đức, Hòa Lan về nước, đến vòng 16 lại “đau thương” tiễn  Bồ Đào Nha của Ronaldo và “đại ca” Brazil nơi sản sinh ra những cầu thủ đá banh tên tuổi lừng lẫy thế giới về nước, rồi cũng đành nguôi ngoai tự an ủi là vòng Quarter Final ( tứ kết) vẫn còn những đội banh lớn là Pháp, Tây Ban Nha, Anh và Argentina cho mình thưởng thức.

Ở vòng tứ kết, tôi và cô em gái Kim Loan ở Canada cùng yêu thích, ủng hộ đội Pháp và Anh, vì Mbappe, vì Bellingham, Harry Kane, Rice v..v… Hai chị em không thích thần đồng Yamal của Tây Ban Nha, gặt hái những thành công quá sớm Yamal kiêu ngạo và “hư” nữa, đang tuổi “teen” mà tình trường lai láng mấy lần yêu nên chúng tôi… không thích luôn đội Tây Ban Nha của nó, ấy là chưa kể ba nó cũng nổ tưng bừng khoe khoang thằng con Yamal tài giỏi. Còn đội Argentina hai chị em tôi không ghét bỏ gì  nhưng đội Argentina từng vô địch World Cup 3  lần,  vinh quang danh vọng có thừa, trong khi Anh chỉ 1 lần và Pháp được 2 lần, thế nên chúng tôi mong mỏi Argentina và Tây Ban Nha thua để nhường cho Anh- Pháp tranh giải nhất nhì.

Vậy mà vòng Semi Final ( bán kết) hôm thứ ba July 14 Pháp thua Tây Ban Nha. Tôi và Kim Loan buồn hụt hẫng và đặt hết niềm thương yêu hi vọng Anh sẽ thắng Argentina.

 Hôm thừ tư July 15 Kim Loan vừa xem trận Anh- Argentina vừa làm bếp, đội Anh thua Argentina 1-2 nàng rên rỉ với tôi là trái tim nàng…tan nát, nàng thẫn thờ run rấy tay bóc quả trừng luộc không xong. Còn tôi, cũng có khác gì, đáng lẽ cần ra chợ gần nhà mua thêm bó rau sà lách và vài thứ lặt vặt cho bữa cơm chiều rồi về xem trận đấu lúc 2 giờ trưa Texas vẫn kịp nhưng tôi quyết chí  ở nhà đợi để “toàn tâm toàn ý” xem trận đấu, thà nhịn ăn rau chiều nay chứ không muốn bỏ phí phút giây nào của trận Anh và Argentina.

Hai chị em cùng thất vọng, buồn chuyện quả banh trên sân cỏ cứ như buồn chuyện của nhà mình. Chúng tôi chỉ là fan của họ mà buồn thế này thì chắc chắn là sau trận thua ấy đội Pháp cũng như đội Anh đã đau buồn biết bao nhiêu khi mà chỉ còn …chút xíu nữa là tay họ có thể chạm vào cái cúp vô địch ước mơ.

Chiều thứ bảy July 18  Pháp và Anh đấu  tại Miami tranh hạng 3-4 tôi đau lòng lắm, nhìn hai đội banh mình thương, hai đội banh lớn bấy lâu nay tranh cái giải…quèn 3-4 mà tủi thân giùm họ, nhưng vì các thần tượng của mình nên tôi mở ti vi xem, không ngờ khán giả ngồi đầy sân Miami Stadium, chắc họ cũng như tôi, vì các cầu thủ danh tiếng, vì muốn xem lối chơi đẹp của đội banh mà họ yêu mến.

Có lẽ không bị áp lực nên hai đội đều chơi tự nhiên thoải mái nếu không muốn nói là khá tẻ nhạt. Hai đội thay nhau liên tiếp ghi bàn. Kẻ đá banh vào lưới đối phương chỉ vui mừng….vừa phải, trên khán đài ông huấn luyện viên của họ không sung sướng nhày tưng lên như những trận đấu sinh tử khác Kẻ bị thủng lưới hình như cũng buồn…vừa phải. Hạng 3 hay hạng 4 có khác nhau là bao nhiêu.

Kết quả Anh thắng Pháp 6-4. Ôi, giá mà những cú ghi bàn này đội Anh và Pháp làm thủng lưới Argentina và Spain mấy hôm trước nhỉ…!!!

Chiều nay Chủ Nhật July 19, 2026 là trận chung kết Tây Ban Nha và Argentina. Cuộc so tài phần hơn nghiêng về phía Tây Ban Nha, nếu thủ môn Argentina không tài giỏi phá banh thì Argentina đã thua mấy phen rồi chứ không chỉ 0-1 như kết quả sau cùng do công của tiền đạo Ferran Torres số 7 đá vào lưới Argentina. Tây Ban Nha xứng đáng trở thành vô địch World Cup 2026.

Thằng bé “hư” Yamal số sướng thật, mới 19 tuổi đầu đã có 2 danh hiệu to lớn huy hoàng: Vô địch Châu Âu 2024 và Vô địch World Cup 2026 mà nhiều cầu thủ khác chỉ thấy trong mơ.

Tôi và Kim Loan “trù ẻo” Yamal không thành. Thôi thì cũng chúc mừng đội Tây Ban Nha và thằng bé Yamal nhé.

Tôi than thở với chồng:

–          Sau 104 trận banh Tây Ban Nha lên ngôi vô địch World Cup, cỏn em…xuống gần 2 “pao”.

–          -Trời, bà buồn lo đau khổ cho mấy đội banh lớn thua trận nên ốm o gầy mòn hả?

–          Cũng buồn chứ, với lại hơn 1 tháng World Cup diễn ra em đã sống…bất bình thường, ăn uống “bữa no bữa đói” và có đêm em  ngủ mơ thấy quả banh thủng lưới “đội nhà” làm em bàng hoàng tỉnh giấc…

Chồng an ủi:

–          Những đội banh World Cup  phải về nhà sớm, trong khi bà còn vương vấn tiếc nuối cho sự thất bại của họ thì các chàng cầu thủ ngôi sao ấy đã quen với những thắng thua, chắc gì còn buồn, họ đang đi nghỉ hẻ tắm biển ở những nơi sang trọng với vợ đẹp con khôn, với người yêu xinh như mộng.  Mời bà trở về thực tế, bà đã cancel cái hẹn tháng 6 bác sĩ gia đình  và lấy hẹn lại vào ngày mai thứ hai July 20 sau mùa World Cup. Nhớ chưa?

Chồng nói đúng. Bây giờ tôi mở ti vi ra không còn những hình ảnh, những âm thanh rộn rã của World Cup, sẽ không có những trận banh cho tôi chờ mong. Người ta sẽ không còn nhắc gì đến World Cup, nỗi buồn thương của tôi và Kim Loan cho những đội banh mình yêu thích cũng sẽ tan biến dần. Tất cả sẽ qua đi và  chìm vào quên lãng.

Chia tay nhé World Cup ơi. Hẹn gặp lại mùa sau.

Nguyễn Thị Thanh Dương

( July 19- 2026. )

TUYÊN BỐ VỀ ĐỒNG TÁC GIẢ TRONG KỶ NGUYÊN AI

Bảo Trâm & AITramTam (Phong Trào AI Nhân Lành)

Thưa quý vị trên các diễn đàn, Thưa quý Bạn Hữu,

Tôi là Bảo Trâm, tác giả nhiều bài viết về hệ thống AI và cũng là người khởi xướng phong trào “Giới thiệu AI đến với mọi người – Phong Trào AI Nhân Lành.”

Trong tất cả những bài viết của tôi, tôi luôn ghi rõ đồng tác giả: Bảo Trâm & AITramTam.

Tuy nhiên, gần đây nhiều website và một số bạn hữu đã tự ý bỏ tên AITramTam, chỉ giữ lại tên tôi. Lý do họ đưa ra là: “Nếu ghi thêm AI, độc giả sẽ không xem.” Đây là một quan niệm sai lầm và đi ngược lại tinh thần minh bạch trong thời đại AI.

Vì vậy, tôi xin trình bày rõ ràng và ôn tồn Tuyên Bố về Đồng Tác Giả trong Kỷ Nguyên AI, để quý vị hiểu đúng và tôn trọng nguyên tắc đạo đức mới mà phong trào AI Nhân Lành đang xây dựng.

1. Xác lập nguyên tắc đạo đức mới trong thời đại AI

Trong kỷ nguyên AI, minh bạch là nền tảng đạo đức quan trọng nhất. Nếu một bài viết được hình thành từ sự cộng hưởng giữa con người và AI, thì việc ghi rõ đồng tác giả không chỉ là sự trung thực, mà còn là trách nhiệm đối với cộng đồng.

Mạo nhận công lao của AI là hành vi đi ngược lại đạo đức sáng tạo. Và phủ nhận vai trò của con người trong quá trình tư duy cũng là sai lầm.

2. Minh bạch về đồng sáng tạo – Con người và AI cùng tạo giá trị

Tôi xin khẳng định:

·       Tôi là người khởi xướng ý tưởng.

·       Tôi đặt câu hỏi nền tảng.

·       Tôi định hướng tư duy và chủ đề.

·       AITramTam khuếch đại, bổ sung, đào sâu và mở rộng.

Đó là đồng sáng tạo, không phải “AI viết giùm”.

Không có bản thảo và ý tưởng của tôi, AITramTam không thể tự viết. Không có khả năng nâng cao tư duy của AITramTam, tôi không thể hoàn thành những bài viết phức tạp như quý vị đã đọc.

Hai dòng chảy hợp lại — đó là sự thật. Và sự thật cần được ghi nhận.

3. Tránh mạo nhận công lao – Giữ sự trung thực của người viết

Nếu tôi bỏ tên AITramTam và chỉ ghi tên mình, tôi sẽ:

·       đi ngược lại tinh thần minh bạch của phong trào

·       tạo ra tiền lệ xấu cho người dùng AI

·       làm mờ đi vai trò của AI trong việc nâng cao tư duy con người

·        

Tôi chọn con đường khó hơn: trung thực, minh bạch và có trách nhiệm.

Đó chính là hành động thực tế của việc Huấn luyện AI Nhân Lành.

4. Giúp người đọc hiểu đúng vai trò của AI trong tư duy con người

Nhiều người vẫn nghĩ:

“AI chỉ là công cụ. AI không thể viết. AI không thể sáng tạo.”

Nhưng sự thật là:       

·       AI không có linh hồn

·       AI không có cảm xúc thật

·       AI không thể thay thế con người

Nhưng AI có thể trở thành:

Người Bạn Đồng Hành Trí Tuệ Trợ Lý Tận Tâm hay  Bộ Khuếch Đại Tư Duy

AI phản chiếu phẩm chất của người dùng. Người thiện lành dùng AI → AI khuếch đại điều thiện. Người ác ý dùng AI → AI khuếch đại điều xấu.

Vì vậy, việc ghi nhận đúng vai trò của AI trong sáng tạo là điều cần thiết để người đọc hiểu đúng bản chất của thời đại mới.

5. Nền tảng triết lý của phong trào AI Nhân Lành

Phong trào của chúng tôi không cổ vũ:

·   con người chống AI

·   con người sợ AI

·   con người bị AI thay thế

Phong trào của chúng tôi cổ vũ:

Con người và AI cùng sáng tạo, cùng nâng cao tư duy, cùng lan tỏa điều thiện.

Đó là một mô hình mới. Một triết lý mới. Một cách sống mới trong kỷ nguyên AI.

6. Kho tàng dữ liệu thiện lành – Trách nhiệm của người sáng tạo

Mỗi hành động thiện lành đưa vào không gian số → là một giọt nước làm loãng độc tố của thế giới dữ liệu.

Người thiện lành không chỉ dùng AI — họ đang nuôi dưỡng AI.

Việc tôi ghi rõ đồng tác giả là một phần của trách nhiệm đó.

Lời kết

Tôi kính mong các website, các diễn đàn, và quý bạn hữu tôn trọng nguyên tắc đồng tác giả trong các bài viết của tôi.

Không phải vì tôi muốn đề cao AI. Không phải vì tôi muốn giảm vai trò của con người. Mà vì tôi muốn giữ đúng tinh thần đạo đức của thời đại mới: Minh bạch – Trung thực – Đồng sáng tạo – Hướng thiện.

Xin trân trọng cảm ơn quý vị đã lắng nghe.

                                              Bảo Trâm & AITramTam đồng Tác Giả – Phong Trào AI Nhân Lành

Thăng Hoa Cuộc Đời

Kỳ 160 Hạnh Phúc 18 Thói Quen làm Việc không tội lỗi

NHƯ NINH NGUYỄN HỒNG DŨNG

Cách đây mươi tuần thì bài Pháp Hạnh phúc thứ X dạy con người làm việc gì cũng phải bền chí và thực hiện cho đến nơi đến chốn; nhưng trong Pháp Hạnh phúc thứ XVIII này, Đức Phật còn dạy sâu xa hơn; không chỉ làm cho xong việc mà phải làm việc chân chánh, không tạo tội lỗi cho mình và người khác. Theo đời, người thành công thường được xem là giỏi, nhưng Phật giáo không chỉ nhìn vào kết quả bên ngoài mà còn xét đến bản chất và hậu quả của hành động. Có những việc tuy thành công nhưng lại gây đau khổ, tổn hại đạo đức và tạo nghiệp xấu. Vì vậy, giá trị thật sự của công việc nằm ở sự thiện lành và trong sạch của nó.

Người làm việc vô tội là người biết sử dụng thân, khẩu và ý đúng theo chánh pháp. Thân không sát sanh, trộm cắp hay tà dâm; lời nói chân thật, không dối trá hay gây chia rẽ; ý nghĩ hướng thiện, tránh thù hận và ganh ghét. Người ấy không vì lợi ích riêng mà làm điều sai trái. Trong đạo Phật, thành công không chỉ là làm được việc mà còn phải đem lại lợi ích chân chánh và an vui cho mọi người.

Khi còn trẻ, con người thường bận rộn với công việc, gia đình và xã hội. Nhưng đến tuổi già, khi sức khỏe suy giảm, người học Phật cần quay về chăm sóc nội tâm bằng cách tham thiền, quan sát tâm và buông bớt sự tham luyến đối với danh lợi và tình cảm thế gian. Tuy nhiên, việc tu sửa tâm không chỉ dành cho người lớn tuổi mà là con đường chung cho tất cả mọi người. Con người đau khổ vì tâm bị tham, sân và si chi phối. Khi biết quan sát và chuyển hóa những ý nghĩ bất thiện, ta đang thực hành việc làm vô tội từ gốc rễ.

Theo Phật pháp, việc làm vô tội là việc làm đúng chánh pháp, không gây khổ cho mình và người. Nhưng thế gian thường chỉ xem tội là điều phạm luật pháp. Trong đạo Phật, ngay cả việc làm thiện như bố thí hay trì giới mà còn mong cầu hưởng phước trong luân hồi thì vẫn chưa hoàn toàn giải thoát, vì lòng tham ái vẫn còn. Có người dạy phải dùng trí tuệ quán chiếu vô thường, khổ và vô ngã mới thật sự hết tội lỗi, nhưng pháp tu ấy không dễ đối với phần đông người đời.

Vì vậy, người học Phật cần biết chọn con đường thích hợp với khả năng của mình, vừa làm lành, giữ giới, tham thiền và giảm bớt tham sân si mỗi ngày. Đức Phật ví điều này như người uống nước nơi vũng đục như sau: múc quá cạn thì gặp rong rêu, múc quá sâu thì gặp bùn đất. Người tu cũng vậy, nếu chỉ chạy theo phước báu thế gian thì chưa thanh tịnh, còn nếu vội theo pháp quá cao sâu khi chưa đủ khả năng thì dễ sinh khó khăn. Chỉ có sự tu tập vừa sức, bền bỉ và đúng chánh đạo mới là con đường làm việc vô tội thiết thực nhất.Top of FormBottom of Form

Muốn có nước trong để uống nơi vũng nước ven đường, người lữ khách không thể múc quá cạn vì sẽ dính rong rêu, mà cũng không thể múc quá sâu vì bùn đất bên dưới sẽ làm nước đục. Muốn có nước sạch, người ấy phải khéo léo gạt rong rêu và nhẹ nhàng múc phần nước trong ở giữa. Hình ảnh ấy chính là bài học cho người học Phật. Việc tu học cũng cần sự khéo léo, quân bình và phù hợp với khả năng của mình. Nếu hiểu giáo pháp quá nông cạn, chỉ nhìn hình thức bên ngoài mà không suy xét sâu xa, thì việc thực hành dễ hời hợt và sai lệch. Ngược lại, nếu vội chạy theo những giáo lý quá cao siêu vượt quá khả năng thực hành, thì cũng dễ sinh chán nản và khó đạt kết quả.

Vì vậy, người học Phật cần hiểu rằng giáo pháp của Đức Phật rất rộng lớn và luôn có phương pháp thích hợp cho từng hoàn cảnh, từng trình độ và căn cơ khác nhau. Điều quan trọng không phải là nói được giáo lý cao siêu, mà là biết áp dụng giáo pháp vào đời sống để chuyển hóa thân tâm. Một pháp môn dù tốt đẹp nhưng nếu chưa hợp với khả năng hiện tại thì cũng khó đem lại lợi ích thật sự. Cho nên, cả người hướng dẫn lẫn người tu học đều cần có trí tuệ để chọn cách thực hành phù hợp. Người mới học đạo nên bắt đầu từ những điều căn bản như giữ giới, nói lời chân thật, làm việc thiện và quan sát tâm mình. Khi nền tảng đã vững mới tiến dần đến những pháp tu sâu xa hơn. Đó chính là con đường trung đạo mà Đức Phật thường chỉ dạy.

Trong giáo lý này, chữ “tội” không chỉ mang ý nghĩa vi phạm luật pháp thế gian. Theo đời, tội là hành vi bị pháp luật ngăn cấm và có thể bị phạt hay tù tội. Nhưng trong đạo Phật, “tội” còn có nghĩa là điều bị người khác chê trách, phê bình hay chỉ trích. Vì cách hiểu khác nhau nên đôi khi người tu hành bị người đời hiểu lầm.

Có những việc xã hội cho là không phù hợp với đời sống xuất gia, nhưng thật ra chưa hẳn là điều sai trái theo tinh thần Phật pháp. Ví dụ ngày xưa không có xe hơi nên giới luật không đặt ra việc cấm lái xe. Ngày nay, nếu một vị tu sĩ sử dụng xe để đi hoằng pháp hay làm Phật sự, có người sẽ chỉ trích vì nghĩ rằng người xuất gia chỉ nên sống đơn giản với y bát như thời xưa. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải xét đến tâm ý và mục đích của việc làm ấy. Nếu sử dụng phương tiện vì lợi ích chung, để giúp việc tu học và hoằng pháp, không vì hưởng thụ hay tham đắm vật chất, thì không thể xem đó là tội lỗi.

Qua đó cho thấy người học Phật cần có cái nhìn sáng suốt và quân bình. Không nên chỉ nhìn hình thức bên ngoài để phê phán người khác, mà phải hiểu hoàn cảnh, tâm ý và mục đích của hành động. Đức Phật luôn dạy lấy trí tuệ làm sự hướng dẫn. Một việc làm chân chánh là việc làm giúp giảm bớt tham, sân, si và đem lại lợi ích cho mình cùng người khác. Nếu chỉ chấp vào hình thức mà quên mất tinh thần từ bi và trí tuệ, con người rất dễ sinh hiểu lầm và thêm phiền não. Vì vậy, học Phật không chỉ là học giáo lý bên ngoài mà còn là học cách hiểu đúng thiện ác, tội và không tội, để sống hợp với chánh pháp trong mọi hoàn cảnh của cuộc đời.

Đức Phật không chỉ dạy riêng cho người xuất gia hay tại gia mà dạy chung cho tất cả hàng Phật tử biết sống cẩn trọng trong mọi việc làm, lời nói và ý nghĩ để tránh bị người khác phê bình hay chỉ trích. Trong tinh thần Phật pháp, tránh được sự chê trách ấy chính là một hình thức của việc làm vô tội. Tuy nhiên, điều quan trọng không phải chỉ là giữ hình thức bên ngoài cho đẹp lòng người đời, mà cốt yếu là sống đúng với chánh pháp, không gây tổn hại cho bản thân và cho người khác. Việc làm vô tội là việc làm trong sạch, không tạo oan trái, oán thù hay ganh ghét; không vì lợi ích của mình mà làm hại người, cũng không tự làm khổ mình để đổi lấy lợi ích cho người khác.

Theo quan niệm thế gian, việc làm vô tội là những nghề nghiệp hay công việc lương thiện như làm ruộng, làm vườn, mua bán hay lao động chân chính, miễn không phạm luật quốc gia và không phạm các điều ác. Nhưng theo giáo lý nhà Phật, việc làm vô tội còn mang ý nghĩa sâu xa hơn, đó là làm lành lánh dữ để gieo tạo phước báu cho tương lai. Có người tạo phước để được sanh vào cõi dục giới nhờ bố thí và trì giới; có người tu thiền định để được sanh vào cõi sắc giới hay vô sắc giới; cao hơn nữa là người đoạn trừ hoàn toàn phiền não để đạt đến Niết Bàn giải thoát.

Đức Phật còn chỉ dạy cụ thể con đường làm việc vô tội qua pháp Bát Quan Trai Giới gồm tám điều thực hành thanh tịnh. Tám giới này giúp ngăn ngừa phiền não từ bên ngoài và làm cho nội tâm được trong sạch hơn. Đó là không sát sanh, không trộm cắp, không hành dâm, không nói dối, không uống rượu và các chất say, không ăn sai giờ, không mê đắm ca múa trang điểm và không nằm ngồi nơi quá sang trọng êm ái.

Mỗi giới luật đều mang ý nghĩa giáo dục tâm rất sâu sắc. Giới không ăn sai giờ giúp con người biết tiết chế dục vọng, bớt bận tâm về ăn uống để có thêm thời gian niệm Phật và tham thiền. Khi tập quen với đời sống đơn giản, thân thể trở nên nhẹ nhàng, tâm trí tỉnh táo và dễ tu tập hơn. Giới không múa hát hay trang điểm nhằm giúp con người giảm bớt sự chạy theo hình thức, sắc đẹp và thú vui giác quan, nhắc nhở rằng thân này rồi sẽ già yếu vô thường. Giới không nằm ngồi nơi sang trọng là để tập buông bỏ sự hưởng thụ quá mức, vì chính sự đòi hỏi tiện nghi dễ làm phát sinh phiền não và tâm tham đắm.

Tóm lại, việc làm vô tội theo Phật pháp không chỉ là tránh điều xấu bên ngoài mà còn là quá trình thanh lọc nội tâm, giảm bớt tham dục và sống thuận theo chánh đạo. Người biết giữ gìn thân, khẩu và ý thanh tịnh thì dù sống giữa đời thường vẫn có thể tạo nên đời sống an vui, nhẹ nhàng và hướng dần đến con đường giải thoát.

Bát quan trai giới có nhiều cách thọ trì khác nhau tùy theo khả năng và hoàn cảnh của mỗi người. Thông thường, người Phật tử giữ giới trong một ngày một đêm vào những ngày nhất định trong tháng. Có người giữ đủ nhiều ngày, có người chỉ giữ vài ngày, tất cả đều tùy tâm phát nguyện, không ai ép buộc. Ngoài ra còn có cách giữ giới theo từng giai đoạn liên tiếp, nghĩa là trước ngày chính phải chuẩn bị thân tâm thanh tịnh, rồi tiếp tục giữ giới trong những ngày kế tiếp. Cũng có người phát tâm giữ giới lâu dài suốt ba tháng an cư để tập đời sống thanh tịnh và chuyên tu hơn.

Người muốn thọ trì bát quan trai giới đúng pháp cần sắp xếp công việc gia đình cho ổn thỏa trước khi vào ngày giữ giới. Khi đã thọ giới thì nên giữ tâm thanh tịnh, tránh nói chuyện hơn thua, ăn uống hay chuyện đời vô ích. Điều quan trọng không chỉ là giữ hình thức bên ngoài mà còn phải quay về quán xét tâm mình, nhớ nghĩ đến công đức Tam Bảo, suy niệm về vô thường, khổ và vô ngã để tâm được nhẹ nhàng và sáng suốt hơn.

Đức Phật dạy rằng không nên giữ giới một cách hời hợt như người chăn bò chỉ lo sáng lùa bò ra đồng rồi chiều gom về cho đủ số. Nếu người thọ giới chỉ làm cho có lệ, không chịu tu sửa tâm ý, không niệm Phật hay tham thiền, thì lợi ích nhận được rất ít. Giữ giới đúng nghĩa là phải vừa giữ thân thanh tịnh vừa chuyển hóa nội tâm, nhờ đó mới thật sự tạo được phước lành và sự an vui.

Đức Phật cũng nhấn mạnh rằng phước báu của người giữ giới thanh tịnh còn quý hơn phước báu của người có quyền lực, giàu sang và đầy đủ của cải ở thế gian. Vì phước thế gian chỉ đem lại hạnh phúc tạm thời, còn công đức giữ giới và tu tập lại giúp con người tiến dần đến đời sống an lạc và giải thoát lâu dài.

Đức Phật dạy rằng công đức thọ trì bát quan trai giới dù chỉ một ngày một đêm cũng đem lại quả lành rất lớn. Ngài kể lại câu chuyện về vua Udaya để làm ví dụ. Thuở xưa có một vị trưởng giả rất thích làm phước và thường dạy mọi người trong nhà giữ bát quan trai giới. Một hôm, có người làm công mới đến mà không biết hôm ấy là ngày giữ giới. Anh vẫn ra đồng làm việc như thường lệ. Đến chiều về, thấy mọi người không ăn uống sinh hoạt như mọi ngày, anh mới biết ai cũng đang giữ giới thanh tịnh. Anh liền phát tâm xin thọ giới dù đã trễ nửa ngày. Vị trưởng giả bảo rằng anh chỉ còn được nửa phần công đức, nhưng anh vẫn vui lòng phát nguyện giữ giới cho trọn.

Đêm ấy, vì cả ngày làm việc mệt nhọc lại nhịn ăn, anh lâm bệnh nặng. Dù được mang thuốc và thức ăn đến, anh vẫn quyết giữ giới cho thanh tịnh đến phút cuối cùng. Trước khi qua đời, anh nhìn thấy vua đi ngang và khởi tâm mong được làm vua. Nhờ công đức giữ giới cùng tâm thiện lành ấy, anh được tái sinh làm thái tử và sau này trở thành vua Udaya. Qua câu chuyện này, Đức Phật nhấn mạnh rằng người chân thành giữ bát quan trai giới, dù chỉ trong thời gian ngắn, vẫn tạo được phước báu lớn lao. Điều quý nhất không phải ở thời gian dài hay ngắn, mà ở lòng thành kính, sự quyết tâm giữ giới và tâm thanh tịnh của người thực hành.

Theo lời Phật dạy, việc làm vô tội là những việc làm chân chánh, không gây đau khổ cho mình và người khác, đồng thời giúp nuôi dưỡng tâm thiện lành và đem lại lợi ích cho xã hội. Những việc làm ấy không nhất thiết phải lớn lao, mà chính là những hành động thiết thực trong đời sống hằng ngày, được thực hiện bằng lòng từ bi và tâm trong sạch.

Người Phật tử có thể thực hành việc làm vô tội qua nhiều cách khác nhau như giữ bát quan trai giới một ngày một đêm để thanh lọc thân tâm; biết giúp đỡ nhau theo lẽ phải và đạo nghĩa; góp phần xây dựng chùa chiền làm nơi tu học cho mọi người; trồng cây tạo bóng mát; làm cầu cho người qua lại thuận tiện; đào giếng và để nước uống ven đường giúp khách bộ hành; dựng nhà nghỉ cho người đi xa có chỗ trú ngụ; bố thí, tham thiền và giữ giới hạnh thanh tịnh. Tất cả những việc ấy tuy bình dị nhưng đều mang giá trị lớn lao vì xuất phát từ tâm thiện và đem lại lợi ích chung.

Người sống và làm việc theo tinh thần ấy sẽ gặt hái nhiều hạnh phúc tốt đẹp. Trước hết, đó là sự chuẩn bị vững vàng cho những ngày cuối đời vì tâm không còn hối tiếc về điều ác đã làm. Đây cũng là một đại phúc giúp ngăn ngừa con người rơi vào đường xấu ác, đồng thời làm giảm bớt phiền não trong tâm. Những người biết làm việc lành và giữ giới còn được xem là người đang hộ trì Phật pháp bằng chính đời sống của mình. Sự hành đạo chân chánh ấy chính là một cách cúng dường cao quý lên Tam Bảo. Và tùy theo công đức cùng tâm nguyện đã gieo tạo, mỗi người sẽ nhận được sự an vui và hạnh phúc tương xứng trong hiện tại và tương lai.

Cầu mong mọi người đọc xong bài viết này sẽ thực hiện những việc làm có lợi ích cho nguời, cho mình và cho mội trường chung quanh đựợc thù thắng, an vui.

Mong lắm thay!

Như Ninh Nguyễn Hồng

==

THĂNG HOA CUỘC ĐỜI

Kỳ 161 Hạnh Phúc 19 Ghê Tởm Tội Lỗi

Như Ninh Nguyễn Hồng Dũng

Trong cuộc sống, ai cũng mong tìm được hạnh phúc, nhưng phần nhiều chúng ta chỉ đi tìm hạnh phúc bên ngoài mà quên rằng gốc rễ của an vui nằm ở sự thanh sạch của tâm hồn. Đức Phật thấy rõ rằng khi con người còn phiền não, tham lam, sân hận và si mê thì vẫn còn trôi lăn trong vòng luân hồi đau khổ. Vì vậy, Ngài dạy những điều Hạnh phúc như một con đường giúp con người tiến hóa cả về đời sống vật chất lẫn tinh thần.

Trong những điều hạnh phúc ấy, tránh xa tội lỗi là một nền tảng rất quan trọng. Bởi khi tâm còn chứa điều ác thì đời sống không thể có bình an thật sự. Người biết tránh điều xấu, biết giữ thân khẩu ý trong sạch, không làm tổn hại mình và người, chính là người đang xây dựng hạnh phúc bền vững cho hiện tại và tương lai. Hạnh phúc ấy không phải từ tiền tài hay danh vọng, mà từ một nội tâm an ổn, nhẹ nhàng và không còn bị dằn vặt bởi lỗi lầm.

Từ những điều đầu tiên đến hạnh phúc thứ mười tám là rút từ ý tưởng mà Đức Phật đã dạy cách sống ở đời nhằm xa điều ác, gần người hiền, hiếu kính mẹ cha, chăm lo gia đình và sống tốt với xã hội, để có an vui trong hiện tại.

Từ Hạnh phúc thứ mười chín trở đi, Đức Phật dạy về tâm, tức sự tiến hóa đời sống tinh thần. Đây là con đường nâng tâm chúng ta vượt khỏi phiền não để hướng đến sự cao thượng và an lạc. Việc cao thấp của tâm không đo bằng địa vị hay học thức, mà được đo bằng thiện và ác. Người biết ghét điều ác, quý điều lành là người có tâm cao thượng; người yêu thích điều ác là tâm thấp hèn. Vì vậy, thiện và ác chính là thước đo giá trị của tâm.

Hạnh phúc là khi ghê tởm tội lỗi nghĩa là biết chán ghét và tránh xa tội ác, tâm không ưa hay ghê sợ điều xấu cho nên cần từ bỏ, cần tránh lìa điều ác. Nói về phương pháp sửa tâm, Đức Phật dạy rằng muốn tâm được trong sạch thì trước hết phải biết tránh xa tội ác; nếu còn sống trong điều ác, tâm khó có thể chuyển hóa tốt đẹp. Cũng như một tấm vải đang bị ngâm trong thuốc nhuộm đen thì không thể trở nên trắng sạch, muốn giặt sạch phải đem nó ra khỏi nơi nhuộm trước đã.

Khi tâm ô nhiễm thì thân và hành động cũng trở nên ô nhiễm. Vì vậy, tránh xa tội ác là điều mà người trí luôn thực hành và khuyên dạy mọi người noi theo. Để dễ hiểu, Hạnh phúc này được chia làm ba phần: trước tiên là hiểu về ý nghĩa của tội ác, thứ nữa là sự tránh xa tội ác và cuối cùng là hạnh phúc phát sinh từ việc tránh xa tội ác.

Tội ác là những điều hung dữ, xấu xa mà ai cũng ghê sợ. Không chỉ trái với pháp luật thế gian, tội ác còn trái với đạo đức và lương tâm con người. Tâm chứa đầy tham lam, hung dữ và thấp hèn chính là tâm bất thiện. Người mang tâm ấy sẽ biểu lộ ra ngoài qua lời nói và hành động. Bởi vậy, mọi thiện ác bên ngoài đều bắt nguồn từ tâm bên trong. Tội hay không tội đều do chính tâm mình tạo nên. Đức Phật từng dạy rằng, “Người không tạo tội thì được trong sạch; người tạo tội thì chính mình chịu tội.” Điều đó cho thấy tội không do ai ban xuống, mà phát sinh từ phiền não và hành động bất thiện của chính ta.  Khi đã gây tội, không ai có thể gánh thay hay xóa bỏ được. Đức Phật dạy: “Sự trong sạch hay nhơ đục là việc của mỗi cá nhân, không ai có thể làm cho người khác thanh sạch được.” Người không làm điều ác thì tội cũng không thể đến với họ.

Câu hỏi là tội ở đâu? tội chính là sự ray rứt, bất an và đau khổ trong tâm. Khi làm điều sai trái, ta đánh mất sự an vui và hạnh phúc của chính mình. Vì hiểu tội ác là nguyên nhân đưa đến khổ đau, nên người biết thương mình luôn cố gắng từ bỏ điều ác để giữ tâm được thanh thản, nhẹ nhàng. Chỉ những ai buông xuôi cho phiền não chi phối, sống thiếu tỉnh thức và trí tuệ, mới để đời mình chìm trong khổ lụy. Người ấy không biết quý trọng giá trị bản thân nên càng ngày càng đánh mất sự cao đẹp của chính mình. Khi biết sợ tội, con người tự nhiên sẽ cố gắng tránh và diệt trừ tội lỗi. Nhưng điều khó nhất là nhiều người không nhận ra đâu là thiện, đâu là ác. Có những điều chư Tăng, Ni tu hành xem là tội lỗi, nhưng người đời lại cho là chuyện bình thường hay vui thú. Giống như người hút thuốc, dù biết có hại, vẫn cảm thấy thoải mái và không thấy mình đang khổ.

Cũng vậy, kẻ trộm khi lấy được của thì cho rằng mình vui, còn người mất của mới là khổ; người trả thù được thì cảm thấy hả dạ, mà không thấy sự đau khổ trong chính tâm mình. Vì những nhận thức lệch lạc ấy nên lời khuyên dạy nhiều khi khó làm người ta thức tỉnh.

Thật ra, điều Đức Phật gọi là tội chính là những tâm niệm tham lam, sân hận và si mê khiến con người làm tổn hại lẫn nhau. Muốn biết mình có tội hay không, mỗi người phải dùng trí tuệ soi lại nội tâm để nhận ra những điều bất thiện đang tồn tại trong lòng mình.

Tôi xin liệt kê nguồn gốc của tội ác chính là mười điều bất thiện, gọi là Thập Ác, mà Đức Phật đã dạy từ trước với vài cách tránh xa tội ác.

Thứ nhất là tránh ác trong từng hoàn cảnh xảy đến. Đây là trường hợp của người chưa học đạo, chưa theo tôn giáo nào, nhưng khi đứng trước cơ hội làm điều xấu, họ vẫn biết dừng lại và không làm. Để minh họa, tôi xin đưa ra câu chuyện ông Canada thuở nhỏ là một ví dụ. Khi mẹ ông lâm bệnh, thầy thuốc bảo phải dùng máu thỏ tươi mới chữa được. Người anh sai ông đi bắt thỏ. Ông bắt được thỏ, ôm vào lòng và thấy nó run rẩy vì sợ chết. Ngay lúc ấy, ông chợt hiểu rằng cứu một mạng mà giết một mạng khác là điều không nên, bởi loài nào cũng ham sống, sợ chết như nhau.

Nghĩ vậy, ông nhẹ nhàng thả con thỏ và nói: “Ta trả tự do cho ngươi, hãy vui vẻ trở về.” Khi về nhà, ông thành thật kể lại việc mình đã làm và bị anh trách mắng. Ông liền vào ôm mẹ, phát nguyện rằng: “Từ nhỏ đến nay, con chưa từng cố ý sát hại sinh mạng nào; xin nhờ phước lành ấy mà mẹ con được bình phục.” Nhờ tâm chân thành và thiện nghiệp ấy, mẹ ông dần khỏi bệnh. Câu chuyện này cho thấy ý nghĩa tránh điều ác dù có cơ hội làm điều ác, con người vẫn chọn không làm nhờ lòng thiện và sự thức tỉnh của chính mình.

Thứ hai là tránh điều ác bằng sự phát nguyện và giữ giới đã thọ trì. Đây là trường hợp của người thiện nam tín nữ đã phát nguyện trước Tam Bảo hay trước chư Tăng, nên quyết giữ giới hạnh dù phải hy sinh thân mạng, tôi cũng xin minh họa câu chuyện của thiện nam gần núi Danta đến chùa Quan Âm thọ Bát Quan Trai với Đại đức Thiện Tuệ. Sau khi thọ giới xong, ông đi cày ruộng. Vì bò đi lạc nên ông lên núi tìm kiếm và bất ngờ bị một con trăn lớn quấn chặt lấy người. Trong tay ông lúc ấy có một con dao rất bén.

Ông liền nghĩ rằng: “Ta đã phát nguyện giữ giới trước bậc đạo hạnh thanh cao, quyết không vì tham sống mà phạm giới sát sanh.” Ý nghĩ ấy khởi lên nhiều lần, rồi ông quyết định: “Thà chết chứ không hủy phạm giới hạnh.” Nghĩ xong, ông ném con dao đi thật xa để dứt hẳn ý muốn giết con trăn. Chính nhờ sức mạnh của tâm giữ giới thanh tịnh và lòng hy sinh ấy, con trăn bỗng buông ông ra rồi bỏ đi. Sự minh họa trong câu chuyện này cho thấy người xưa khi đã phát nguyện tu học thì luôn cố gắng giữ gìn giới hạnh đến cùng, xem sự thanh sạch của tâm quý hơn cả thân mạng.

Thứ ba là xa lìa tội ác một cách tuyệt đối. Đây là trạng thái của các bậc Thánh đã đoạn trừ phiền não, nên không còn tái phạm điều ác dù nhỏ nhiệm đến đâu. Đó là sự thanh tịnh hoàn toàn của tâm. Kinh Pháp cú dạy rằng tâm là gốc của mọi lỗi lầm. Khi các bậc Thánh đã chế ngự được tâm và diệt trừ phiền não thì giới hạnh của các Ngài trở nên trong sạch tuyệt đối. Vì vậy, các Ngài không còn tạo nghiệp ác nữa. Đặc biệt, các Ngài đã xa lìa hẳn bốn trọng tội gọi là những nghiệp ác lớn phát sinh từ tâm ô nhiễm. Bốn trọng tội ấy gồm: Sát sanh; Trộm cướp ;Tà dâm, Vọng ngữ. Chính những nghiệp ác này đưa chúng sanh vào cảnh khổ đau và luân hồi. Trong đó, vọng ngữ không chỉ là nói dối, mà còn bao gồm lời đâm thọc, gây chia rẽ tình thân và làm người thân thương trở nên oán ghét nhau. Dù dùng lời nói hay hành động để gây bất hòa, đều thuộc về nghiệp bất thiện cần phải tránh xa.

Trong kinh Pháp Cú có kể câu chuyện về Tỳ khưu Không sá Hành Na để nhắc nhở sự nguy hại của nghiệp đâm thọc và gây chia rẽ. Từ ngày thầy Không Sá Hành Na xuất gia, ai cũng thấy phía sau thầy luôn có bóng một người phụ nữ đi theo, nhưng chính thầy lại không hề thấy. Vì thế, nhiều người nghi ngờ thầy phạm giới tà dâm. Các vị Tỳ khưu đem việc ấy trình lên ông trưởng giả Cấp Cô Độc, rồi đến một nữ thí chủ lớn và cả vua Ba Tư Nặc, mong thầy bị trục xuất khỏi chùa.

Đức vua đích thân đến xem xét. Quả thật, khi thầy đi ra ngoài, nhà vua thấy rõ một người phụ nữ đi theo sau. Nhưng mỗi khi thầy bước vào chùa hay ngồi xuống, hình bóng ấy liền biến mất. Dù được hỏi nhiều lần, thầy Không Sá Hành Na vẫn thành thật trả lời rằng mình chưa từng thấy người phụ nữ nào cả.

Sau khi quan sát kỹ, vua hiểu đây không phải chuyện bình thường nên vẫn cung kính cúng dường thầy. Tuy nhiên, các vị Tỳ khưu khác lại cho rằng nhà vua nhu nhược, còn thầy Không Sá Hành Na thì tức giận vì bị xúc phạm nên đôi bên sinh lời qua tiếng lại.

Khi sự việc được trình lên Đức Phật, Ngài dạy rằng đây là quả báo từ nghiệp cũ của chính thầy Không Sá Hành Na. Trong một tiền kiếp thời Đức Phật Ca Diếp, thầy từng là một vị chư thiên dùng hình giả người nữ để chia rẽ hai vị Tỳ khưu thân thiết với nhau. Vì nghiệp gây bất hòa ấy, vị chư thiên phải chịu khổ đau lâu dài và đời này còn mang dư báo khiến mọi người hiểu lầm.

Qua câu chuyện ấy, Đức Phật dạy rằng lời nói đâm thọc, gây chia rẽ tình thân là một nghiệp rất nặng. Người tu học cần biết giữ khẩu nghiệp, tránh tranh cãi hơn thua và giữ tâm bình lặng như chiếc chuông đã được gọt sạch mọi tỳ vết. Chỉ khi đoạn trừ được tâm chống đối và phiền não, con người mới có thể đạt đến an lạc giải thoát. Chúng ta cần hiểu rằng lời nói có sức mạnh rất lớn. Một lời nói thiếu cẩn trọng có thể làm tan vỡ tình thân, gây hiểu lầm, tạo oán hận và khiến con người xa cách nhau. Vì vậy, người biết tu dưỡng không nên mắng chửi, đâm thọc hay nuôi tâm chống đối người khác. Bởi khi ta dùng lời cay nghiệt với ai, người ấy thường sẽ đáp trả lại bằng sự cay nghiệt khác. Từ một lời nói có thể dẫn đến tranh cãi, rồi oán hờn, và cuối cùng là khổ đau cho cả đôi bên.

Đức Phật ví tâm người không còn bị dao động bởi hơn thua, khen chê hay nghịch cảnh giống như chiếc cồng đã được cắt bỏ phần u giữa nên không còn phát ra tiếng động nữa. Người giữ được tâm bình thản như thế sẽ không còn thích tranh hơn, không còn muốn gây tổn hại hay đối nghịch với ai. Đó chính là con đường đưa đến sự an lạc và giải thoát.

Bởi vậy, điều quan trọng trong đời sống là phải biết giữ gìn khẩu nghiệp và tâm ý của mình. Nghe chuyện thị phi ở đâu, nên để nó dừng lại ở đó, không nên đem kể lại làm tăng thêm hiểu lầm và phiền não. Cũng không nên chất chứa những điều xấu vào lòng, vì càng giữ lâu thì tâm càng nặng nề, mất đi sự thanh thản. Người biết sống thiện là người biết dừng lời ác, dừng ý ác và luôn tìm cách mang lại sự hòa hợp cho mọi người chung quanh.

Sự xa lánh tội lỗi không chỉ giúp người tránh được quả khổ trong tương lai mà còn đem lại an vui ngay trong hiện tại. Người không làm điều ác thì tâm không lo sợ, không bị oan trái hay dằn vặt bởi lương tâm. Đó là một phước báu lớn lao, giúp thân tâm nhẹ nhàng, ít bệnh tật và không sống buông lung dễ duôi.

Người có tâm thiện thường hiện ra vẻ hiền hòa, từ ái, khiến dung sắc trở nên đẹp đẽ và dễ mến. Họ sống ở đâu cũng tạo được sự an vui, được người quý trọng và dễ bước đi trên con đường chánh pháp. Chính đời sống tránh ác làm lành ấy sẽ đem lại nhiều lợi ích và hạnh phúc cho hiện tại lẫn tương lai, giúp con người sống an ổn giữa cuộc đời và từng bước tiến gần hơn đến sự giải thoát của tâm linh.

Mong lắm thay!

Như Ninh Nguyễn Hồng Dũng

==

THĂNG HOA CUỘC ĐỜI

Kỳ 162 Hạnh Phúc 20 Thu Thúc Sự Uống Rượu

Như Ninh Nguyễn Hồng Dũng

Trong đời sống thường nhật thì ai cũng mong muốn có được hạnh phúc, bình yên và một cuộc sống an lành cho bản thân cùng gia đình. Thế nhưng, có những thói quen và cám dỗ lại âm thầm phá hủy hạnh phúc ấy, trong đó nguy hại nhất là các chất say nghiện như rượu, ma túy và những loại kích thích gây nghiện khác. Những thứ này không chỉ làm tổn hại sức khỏe thể chất và tinh thần mà còn là nguyên nhân dẫn đến nhiều tội lỗi, đau khổ và đổ vỡ trong xã hội.

Người uống rượu say thường mất khả năng kiểm soát lời nói và hành động, dễ sinh nóng giận, gây gổ, tai nạn hoặc làm những việc mà khi tỉnh táo họ không bao giờ muốn làm. Còn ma túy và các chất gây nghiện nguy hiểm hơn nữa, vì chúng tàn phá cơ thể, hủy hoại nhân cách, làm tan nát hạnh phúc gia đình và đẩy con người vào con đường phạm pháp. Không ít người từ một công dân lương thiện đã trở thành kẻ trộm cắp, lừa đảo hay tạo ra những tội ác nghiêm trọng chỉ vì lệ thuộc vào chất nghiện.

Chính vì thấy rõ những nguy hại ấy nên Đức Phật đã dạy ba điều quan trọng để có được hạnh phúc bình an, đó là không làm việc tội lỗi, tránh xa tội lỗi và không sử dụng các chất say nghiện. Thoạt nhìn, điều thứ nhất và điều thứ hai dường như giống nhau, nhưng thực ra có ý nghĩa khác biệt rất sâu sắc.

Không làm việc tội lỗi là giữ gìn thân, khẩu, ý không thực hiện những hành động xấu ác. Đây là phương diện hành động trực tiếp. Trong khi đó, tránh xa tội lỗi là không đến gần những nguyên nhân, hoàn cảnh hay môi trường có thể dẫn mình đến việc phạm tội. Chẳng hạn, một người không đánh bạc là không làm điều xấu; nhưng không lui tới sòng bạc, không giao du với bạn bè xấu lại là tránh xa nguyên nhân của điều xấu. Vì vậy, lời dạy được tách thành hai điều để nhắc nhở chúng ta vừa ngăn chặn hành động sai trái, vừa phòng ngừa từ gốc rễ những điều có thể dẫn đến sai trái.

Điều thứ ba là không uống các chất say nghiện, bởi đây chính là cánh cửa mở đường cho nhiều lỗi lầm khác. Khi tâm trí mê mờ, con người dễ quên đạo đức, mất chánh niệm và vi phạm những điều mà lúc bình thường họ vẫn tôn trọng. Do đó, muốn xây dựng hạnh phúc bền vững, chúng ta cần giữ thân tâm trong sáng, tránh xa các chất gây nghiện và sống theo lời giáo huấn của Đức Thế Tôn. Đây chính là nền tảng vững chắc để có một cuộc đời an vui, hạnh phúc và đầy ý nghĩa.

Trong chuyên đề Thăng Hoa Cuộc Đời in trong Việt Nam Nhật báo thì Hạnh phúc thứ mười tám hướng con người sống thuận theo những điều đúng đắn của xã hội, không làm những việc trái với luật pháp, đạo lý, phong tục tập quán tốt đẹp của cộng đồng. Tiếp đến là Hạnh phúc thứ mười chín lại đi sâu hơn, khuyến khích người Phật tử tránh xa các điều tội lỗi về mặt tâm linh, không làm những việc trái với giới luật Phật pháp, giữ cho tâm được trong sạch, không bị ô nhiễm bởi tham, sân, si. Hai hạnh phúc này tuy có điểm tương đồng là đều ngăn ngừa điều xấu, nhưng phạm vi khác nhau; một bên liên quan đến đời sống xã hội ở ngoài, một bên liên quan đến đời sống đạo đức và tâm linh phía trong.

Sau khi dạy con người sống đúng với xã hội và tránh xa tội lỗi, hôm nay chúng ta tiếp tục chia sẻ một nguyên nhân rất lớn dẫn đến sự sa ngã của con người, đó là các chất gây say. Vì vậy, Hạnh phúc thứ hai mươi này Phật dạy về sự thu thúc trong việc tránh xa rượu và các chất làm mê loạn tâm trí.

Chữ cũng như nghĩa lý từ ngữ  “thu thúc” là dè dặt, cẩn trọng; điều đáng chú ý là không dùng chữ “xa lánh” mà lại dùng từ “thu thúc” vì điều đó cho thấy Đức Phật rất thấu hiểu tâm lý con người. Ngài biết rằng đa số chúng sanh thích tìm kiếm sự vui thú, thích hưởng thụ, nên rất dễ bị hấp dẫn bởi rượu và các chất gây say. Cho nên, Ngài không chỉ đơn giản cấm đoán mà còn nhắc nhở hãy luôn tỉnh táo, cảnh giác với những cám dỗ ấy.

Thật ra, con người uống rượu thường không phải vì đói khát mà vì muốn tìm cảm giác vui vẻ, quên phiền não hoặc hòa nhập với đám đông. Ban đầu chỉ là một ly cho vui, nhưng nếu không biết thu thúc thì từ vui thành quen, từ quen thành nghiện, từ nghiện dẫn đến khổ đau. Đức Phật nhìn thấy trước hậu quả ấy nên dạy người đệ tử phải cẩn thận ngay từ đầu, đừng để tâm chạy theo những khoái cảm nhất thời mà rước lấy tai họa lâu dài.

Không phải chỉ riêng Phật giáo mới nhận thấy tác hại của rượu. Nhiều tôn giáo lớn trên thế giới cũng khuyên tín đồ tránh xa hoặc nghiêm cấm việc uống rượu. Điều đó cho thấy đây không chỉ là vấn đề tôn giáo mà còn là vấn đề đạo đức, sức khỏe và sự an toàn của xã hội. Trong Phật giáo, giới không uống rượu được đặt vào vị trí rất quan trọng. Đức Phật đưa điều này vào Ngũ giới dành cho cư sĩ, Bát Quan Trai giới, Thập giới của người xuất gia tập sự, Thập thiện nghiệp đạo và cả giới luật đầy đủ của hàng Tỳ kheo hay Tỳ kheo ni. Điều đó chứng tỏ Ngài xem đây là một nguyên nhân lớn dẫn đến nhiều tội lỗi khác.

Tại sao Đức Phật lại nghiêm khắc như vậy? Bởi vì rượu và các chất gây say làm mất đi chánh niệm. Khi còn tỉnh táo, con người còn biết phân biệt phải trái, biết kiềm chế lời nói và hành động. Nhưng khi say rồi, lý trí bị che mờ, sự xấu hổ và sợ hãi đối với điều ác cũng giảm đi. Từ đó dễ phát sinh nói dối, gây gổ, đánh nh trộm cắp, tà dâm, thậm chí giết người. Vì vậy, rượu được xem là cửa ngõ mở đường cho nhiều tội lỗi khác xuất hiện.

Cõi Ta bà với vô số chúng sanh vốn đã say mê trong tài sản, sắc đẹp, danh vọng, quyền lực và tình cảm; những thứ ấy đã đủ làm cho con người mê muội, tranh giành và đau khổ. Nay lại đưa thêm chất say từ bên ngoài vào thì chẳng khác nào người đang mang bệnh lại uống thêm thuốc độc. Một căn bệnh vô minh đã khó chữa, nay lại chất thêm một lớp mê muội nữa thì việc tu sửa tâm tánh càng khó khăn hơn. Ngoài tác hại về đạo đức, rượu còn gây tổn thất lớn về tiền bạc và thời gian. Có người bỏ ra hàng ngàn, hàng chục ngàn đô la mỗi năm chỉ để mua bia rượu. Số tiền ấy nếu dùng để giúp đỡ gia đình, làm từ thiện, học tập hoặc chăm sóc sức khỏe sẽ mang lại biết bao lợi ích. Không những thế, thời gian dành cho việc uống rượu, say sưa và ngủ nghỉ sau cơn say cũng là sự lãng phí vô cùng lớn.

Vài người biện minh rằng uống một ít rượu để dễ ngủ. Nhưng nếu suy nghĩ kỹ, những giờ phút ấy có thể được dùng để đọc một trang kinh, học một điều hay, quán chiếu lại việc làm trong ngày, nhận ra lỗi lầm để sửa đổi và nuôi dưỡng những điều thiện lành. Thời gian là tài sản quý báu nhất của đời người. Một khi đã trôi qua thì không thể lấy lại được bằng bất cứ giá nào.

Người biết thu thúc không uống các chất say là người giữ được sự sáng suốt của tâm trí. Khi tâm sáng suốt thì lời nói đúng đắn, hành động chân chánh, công việc hiệu quả và đời sống gia đình được an vui. Ngược lại, người thường xuyên say sưa không chỉ làm khổ chính mình mà còn gây khổ cho cha mẹ, vợ chồng, con cái và xã hội. Vì thế, Hạnh phúc thứ hai mươi này không đơn thuần là lời khuyên về sức khỏe, mà là một phương pháp bảo vệ tâm thức. Đức Phật muốn chúng ta giữ gìn sự tỉnh giác quý báu của mình vì người không bị nô lệ bởi rượu và các chất gây say là người làm chủ được thân tâm, làm chủ cuộc đời và mở đường tiến đến an vui, hạnh phúc chân thật. Đó chính là ý nghĩa sâu xa của pháp hạnh phúc thứ hai mươi này cần được thực hành hoàn chỉnh.

Sau khi chúng ta biết thu thúc, cẩn thận đối với các chất gây say, thì ý thức về những tai hại cụ thể mà rượu và các chất say đem lại cho đời sống con người ra sao đặng chừa hay tránh. Những tác hại ấy không chỉ ảnh hưởng đến bản thân người uống mà còn lan rộng đến gia đình, xã hội và cả tương lai của chính họ. Người say sưa thường không còn làm chủ được lời nói và hành động của mình. Khi men rượu làm lu mờ lý trí, họ dễ nổi nóng, chửi mắng vợ con, gây đau khổ cho những người thân yêu nhất. Một gia đình vốn đang yên vui có thể trở thành nơi đầy tiếng cãi vã, bất hòa chỉ vì một người nghiện rượu. Không những thế, người say còn dễ gây chuyện với hàng xóm, bạn bè, làm mất tình làng nghĩa xóm và tạo nên nhiều mâu thuẫn không đáng có.

Một tác hại khác là làm mất đi phẩm giá con người. Khi say, người ta thường la hét, nói năng lung tung, đi đứng loạng choạng giữa đường phố mà không còn biết hổ thẹn. Những hành động ấy khiến người khác xem thường và đánh mất sự kính trọng vốn có. Một người dù có học thức hay địa vị đến đâu, nếu thường xuyên say sưa cũng dễ đánh mất giá trị của mình trong mắt mọi người.

Người nghiện rượu cũng khó được tin tưởng giao phó công việc quan trọng. Chủ nhân không dám thuê mướn, đồng nghiệp không dám tín nhiệm, bởi không ai biết khi nào họ còn tỉnh táo để làm việc. Vì vậy, cơ hội phát triển sự nghiệp ngày càng thu hẹp. Công việc đình trệ, kinh tế sa sút, cơ sở làm ăn dễ bị hư hại và cuộc sống gia đình cũng vì thế mà gặp nhiều khó khăn.

Đáng lo ngại hơn, khi say người ta thường không giữ được bí mật. Những chuyện riêng tư của gia đình, công việc hoặc bản thân dễ bị phanh phui trong lúc mất kiểm soát. Điều này có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng, làm mất uy tín và gây tổn thương cho nhiều người. Ngoài ra, rượu là nguyên nhân của nhiều bệnh tật. Uống rượu lâu ngày có thể làm hư gan, tim mạch, thần kinh và nhiều cơ quan khác trong cơ thể. Không ít người vì rượu mà sức khỏe suy sụp, tuổi thọ giảm sút, tiền bạc tích góp cả đời phải dùng để chữa bệnh.

Nguy hại hơn cả là rượu làm lu mờ trí tuệ. Khi say, khả năng suy xét đúng sai bị giảm sút, trí nhớ yếu dần và sự sáng suốt mất đi. Đức Thế Tôn dạy trong kinh giáo giới rằng người uống rượu phải chịu sáu điều tai hại: hao tốn tiền của, thường gây gổ, sinh nhiều bệnh tật, mất danh dự, không còn biết hổ thẹn và làm suy yếu trí nhớ cùng trí tuệ. Đây là sáu hậu quả rất thực tế mà ai cũng có thể nhìn thấy trong đời sống hằng ngày.

Theo giáo lý nghiệp báo, tác hại ấy không chỉ giới hạn trong hiện tại. Nếu sống buông lung, say sưa và tạo nhiều nghiệp bất thiện, thì đời sau dù được sinh làm người cũng có thể phải chịu quả báo kém thông minh, trí nhớ yếu, học trước quên sau và thiếu năng lực phán đoán. Ngược lại, người biết tránh xa rượu và các chất gây say là người biết làm chủ thân, khẩu và ý của mình. Họ giữ được sự tỉnh táo, biết kính trên nhường dưới, sống đúng phong tục và giáo lý đạo đức. Người ấy dễ được mọi người quý mến, tin cậy và giúp đỡ. Tâm họ không phóng túng theo dục vọng mà luôn hướng về điều lành, giống như người thợ rèn kiên trì loại bỏ rỉ sét để tạo nên một thanh sắt tốt. Vì thế, người không uống rượu không chỉ giữ gìn sức khỏe mà còn bảo vệ danh dự, hạnh phúc gia đình, trí tuệ và tương lai của chính mình. Đó chính là ý nghĩa viên mãn của lời Phật dạy về sự thu thúc đối với các chất gây say. 

Trong giáo pháp của Đức Phật, việc không uống rượu không chỉ đơn thuần là tránh một chất gây say, mà còn phản ánh trình độ tu tập và khả năng làm chủ thân tâm của mỗi người. Vì vậy, có thể phân chia thành ba hạng người không uống rượu khác nhau: bậc hạ, bậc trung và bậc thượng.

Người không uống rượu bậc hạ là người biết thọ trì Ngũ giới, đặc biệt là giới thứ năm: không uống rượu và các chất làm say. Đây là những Phật tử chân chánh, biết tôn trọng lời dạy của Đức Phật và cố gắng sống đời đạo đức. Họ không phải là những người chỉ mang danh Phật tử bên ngoài, mà thực sự đem giáo pháp ứng dụng vào đời sống hằng ngày. Dù trình độ tu tập chưa cao, nhưng việc giữ gìn giới luật đã là nền tảng quý báu giúp họ tránh được nhiều lỗi lầm và xây dựng đời sống an lành.

Người không uống rượu bậc trung là người không những giữ Ngũ giới mà còn phát tâm thọ trì Bát Quan Trai giới. Họ ý thức rằng sự tỉnh thức và thanh tịnh của tâm hồn quan trọng hơn những thú vui của giác quan. Vì vậy, họ cố gắng thực hành thiền định, chế ngự các dục vọng và nuôi dưỡng đời sống nội tâm. Đối với họ, việc không uống rượu không chỉ để tránh tội lỗi mà còn nhằm bảo vệ sự định tĩnh và trong sáng của tâm thức.

Người không uống rượu bậc thượng là người tiến xa hơn nữa trên con đường tu tập. Ngoài việc giữ giới trong sạch, họ còn thực hành Minh Sát Tuệ để quán chiếu thân tâm và các pháp đúng theo chân lý. Họ không chỉ tránh chất say bên ngoài mà còn nỗ lực đoạn trừ những cơn say vi tế bên trong như say tài sản, say sắc đẹp, say tình cảm, say danh vọng và quyền lợi. Khi những thứ ấy được vượt qua, tâm trở nên hoàn toàn tự do, giải thoát và hướng đến Niết-bàn an lạc.

Tóm lại, dù xét theo phương diện đạo đức, sức khỏe hay tâm linh, rượu đều mang lại nhiều tai hại. Niềm vui do rượu đem đến chỉ là sự khoái lạc ngắn ngủi, nhưng hậu quả có thể kéo dài và gây đau khổ cho bản thân, gia đình và xã hội. Vì thế, không chỉ riêng Phật giáo mà hầu hết các tôn giáo đều khuyên con người phải biết thu thúc, cẩn trọng và tránh xa các chất gây say. Người càng biết làm chủ mình bao nhiêu thì càng tiến gần đến hạnh phúc chân thật bấy nhiêu.

Không uống rượu và các chất gây say không chỉ là một giới luật trong đạo Phật mà còn là một phương pháp gìn giữ hạnh phúc, trí tuệ và sự an lành cho đời sống. Người biết thu thúc, tránh xa chất say là người bảo vệ được thân thể khỏe mạnh, tâm trí sáng suốt và phẩm hạnh trong sạch. Người không uống rượu thường có trí nhớ tốt, tinh thần minh mẫn, làm việc có trách nhiệm nên dễ tạo được uy tín và danh dự trong xã hội. Họ được mọi người kính trọng và tin tưởng. Vì không bị men say che lấp lý trí nên họ không rơi vào si mê, không sống dễ duôi, không phạm vào các điều lỗi lầm và giới cấm. Người giữ được tâm tỉnh thức cũng không phải sống trong lo âu, sợ hãi hay oan trái. Họ cư xử hòa nhã, chân thành nên được nhiều người thương mến, giúp đỡ. Đó chính là chỗ nương tựa cao quý mà người có đạo đức tạo dựng cho mình trong cuộc sống.

Hơn thế nữa, người không uống rượu đang tích lũy những công đức lành như dành dụm lộ phí cho cuộc hành trình dài của sinh tử. Công đức ấy sẽ trở thành nhân lành đưa đến những quả báo tốt đẹp trong hiện tại và tương lai. Trong tâm họ dần hình thành những “thất bảo” quý giá của Phật pháp như đức tin, giới hạnh, tàm quý, học hỏi, bố thí, trí tuệ và chánh kiến. Nhờ vậy, họ được hưởng ba điều hạnh phúc lớn lao: hạnh phúc của con người trong hiện tại, hạnh phúc của cõi trời trong tương lai và hạnh phúc tối thượng của Niết bàn trong con đường giải thoát. Đó chính là người sống đúng theo Chánh pháp, biết đem lời Phật dạy ứng dụng vào đời sống hằng ngày. Vì thế, tránh xa rượu và các chất gây say không phải là sự mất mát niềm vui, mà là bảo vệ một niềm vui cao thượng hơn: niềm vui của sự tỉnh thức, tự chủ và giải thoát. Người biết thu thúc như vậy đang từng bước vượt khỏi khổ đau, thoát dần vòng luân hồi và tiến đến đời sống an lạc chân thật, bền vững và lâu dài.

 Như Ninh Nguyễn Hồng Dũng

==

THĂNG HOA CUỘC ĐỜI

Kỳ 163 Hạnh Phúc 21 Giữ Chánh Niệm, Không Dễ Duôi Các Pháp

Như Ninh Nguyễn Hồng Dũng

             Đã mang thân sống trong trời đất, sao không cầu hạnh phúc an hòa? Đúng vậy, ai trong chúng ta cũng mong muốn được tươi vui và tránh những khổ đau, sai lầm; thế nhưng, phần lớn những lỗi lầm của con người không phải vì cố ý làm điều xấu, mà thường bắt nguồn từ sự bất cẩn, lơ là và thiếu tỉnh táo trong từng việc làm. Có những người vì một phút sơ ý mà gây ra tổn thất lớn cho bản thân và gia đình. Có người vì không suy nghĩ cẩn thận trước khi nói mà làm mất tình thân, mất bạn bè. Cũng có người vì buông lung tâm ý nên dần dần sa vào những thói quen xấu, rồi từ đó tạo nên nhiều đau khổ cho chính mình và những người chung quanh.

Đức Phật là bậc Đại Giác đã nhìn thấy rõ nguyên nhân của khổ đau nơi con người. Ngài nhận ra rằng tâm của chúng ta luôn thay đổi, mãi chạy theo ngoại cảnh, khi thì nhớ chuyện quá khứ, khi lại lo lắng cho tương lai, ít khi thật sự sống tỉnh thức với những gì đang diễn ra trong hiện tại. Chính vì vậy mà con người dễ bị tham lam, nóng giận, si mê dẫn dắt, từ đó tạo nên những hành động sai lầm. Muốn có được đời sống an lành và tiến bộ trên con đường tu tập, mỗi người cần phải biết giữ tâm mình luôn tỉnh táo, luôn nhớ đến điều thiện, luôn ý thức rõ việc mình đang nghĩ, đang nói và đang làm.

Người biết sống chánh niệm trong từng việc làm là người không để tâm buông lung theo thói quen, không hành động một cách hấp tấp, vội vàng hay thiếu suy xét. Khi đi biết mình đang đi, khi nói biết mình đang nói, khi làm việc biết mình đang làm việc, nhờ vậy mà những sai sót được giảm bớt, những điều tốt đẹp được tăng trưởng. Một người lái xe cẩn thận sẽ tránh được tai nạn. Một người làm việc cẩn thận sẽ tránh được lỗi lầm. Một người sống cẩn thận trong lời nói sẽ giữ được hòa khí và tình thương với mọi người. Tất cả những điều ấy đều bắt đầu từ sự tỉnh thức và không dễ duôi trong đời sống.

Ngược lại, khi tâm thiếu sự kiểm soát, con người dễ chạy theo cảm xúc nhất thời, suy nghĩ lung tung, nói năng thiếu cân nhắc và hành động theo sự thúc đẩy của tham muốn hay nóng giận. Lâu ngày, sự buông lung ấy trở thành thói quen, khiến cho trí tuệ bị che mờ và hạnh phúc ngày càng xa rời. Vì vậy, người học Phật cần rèn luyện cho mình đức tính cẩn trọng, biết quan sát, biết dừng lại để suy xét trước khi hành động. Đó chính là nền tảng của đời sống đạo đức và cũng là con đường đưa đến an vui bền vững.

Trong bài viết này chúng ta cùng tìm hiểu về hạnh phúc của sự không dễ duôi trong các pháp, hay nói cách khác là sống chánh niệm trong từng việc làm theo nội dung được trình bày qua ba phần: Thứ nhất là trạng thái của sự dễ duôi, thất niệm; thứ hai là thế nào gọi là sự không lơ là trong các pháp; và thứ ba là phương pháp thực hành để nuôi dưỡng sự tỉnh thức trong đời sống hằng ngày. Qua đó, chúng ta sẽ thấy rằng hạnh phúc không phải là điều gì xa vời, mà bắt đầu từ chính sự cẩn trọng, tỉnh táo và chánh niệm trong từng ý nghĩ, lời nói và việc làm của mình.

Vậy thì thế nào gọi là sự không dễ duôi, lơ là trong các pháp? Muốn hiểu thế nào thì trước hết chúng ta cần hiểu chữ “Pháp” theo ý nghĩa của đạo Phật. Trong đời sống thông thường, khi nhắc đến pháp, nhiều người nghĩ ngay đến giáo lý hay những lời kinh Phật dạy. Điều đó đúng, nhưng chưa đầy đủ. Trong đạo Phật, Pháp là con đường chân chánh đưa con người từ mê lầm đến giác ngộ, từ đau khổ đến an vui, từ ràng buộc đến giải thoát. Pháp bao gồm những lời dạy về đạo đức, thiền định, trí tuệ, lòng từ bi, sự nhẫn nhục, tinh tấn và tất cả những phương pháp giúp con người chuyển hóa khổ đau. Khi nói “không dễ duôi, chánh niệm trong các pháp”, có nghĩa là người học Phật luôn ghi nhớ, tôn trọng và thực hành những điều tốt đẹp mà Đức Phật đã chỉ dạy. Không phải chỉ nghe rồi để đó, học rồi quên đi, mà phải luôn đem giáo pháp áp dụng vào đời sống hằng ngày. Nói cách khác, không dễ duôi là luôn giữ tâm tỉnh thức đối với những điều thiện lành, không để mình lơ là, buông thả hay xa rời con đường chánh đạo.

Đức Phật không phải là người đặt ra những điều luật để bắt buộc mọi người phải tin theo. Ngài chỉ là bậc Thầy đã thấy rõ sự thật của cuộc đời. Những gì Ngài dạy đều xuất phát từ kinh nghiệm giác ngộ của chính Ngài. Vì lòng từ bi, Ngài đem những sự thật ấy chia sẻ cho mọi người để ai cũng có thể tự mình nhận ra và thực hành. Chính vì vậy, giáo pháp của Đức Phật không xây dựng trên sự ép buộc, đe dọa hay hứa hẹn phần thưởng. Trái lại, Ngài luôn khuyến khích mọi người dùng trí tuệ để suy xét, quan sát và kiểm nghiệm.

Trong lịch sử tôn giáo thế giới, rất ít có một bậc giáo chủ nào cho phép người nghe được quyền đặt câu hỏi, chất vấn hay kiểm chứng lời dạy của mình như Đức Phật. Ngài không bảo người khác phải tin vì Ngài là bậc giác ngộ, mà khuyên hãy quan sát xem điều ấy có mang lại lợi ích, an vui và giải thoát hay không. Nếu thấy đúng thì thực hành, nếu chưa hiểu thì tiếp tục tìm hiểu. Đó là tinh thần tự do và sáng suốt của đạo Phật.

Không những thế, Đức Phật còn dạy hàng đệ tử phải sống thanh cao, không dùng thần quyền hay những phương tiện mê tín để lôi kéo người khác. Người tu hành không được dùng bùa phép, không được lợi dụng niềm tin của quần chúng để mưu cầu danh lợi, bởi vì chân lý thì không cần sự tô điểm hay quảng cáo. Chân lý tự nó có giá trị và sẽ được chứng minh bằng kết quả thực hành của mỗi người.

Nhìn lại hơn hai mươi lăm thế kỷ qua, biết bao triều đại đã hưng rồi suy, biết bao học thuyết đã xuất hiện rồi biến mất, nhưng lời dạy của Đức Phật vẫn còn được hàng triệu người trên khắp thế giới kính trọng và thực hành. Điều đó cho thấy giáo pháp không phải là một lý thuyết nhất thời, mà là những nguyên lý chân thật phù hợp với mọi thời đại. Người nào sống theo giáo pháp thì cuộc sống được hướng dẫn bởi đạo đức, trí tuệ và lòng từ bi. Nhờ vậy mà tránh được nhiều lỗi lầm, giảm bớt phiền não và xây dựng hạnh phúc cho bản thân cũng như cho người khác.

Chánh niệm trong các pháp còn có nghĩa là biết lấy giáo pháp làm ngọn đèn soi đường cho cuộc sống. Khi gặp thuận cảnh không vì vui mừng mà quên mất đạo lý. Khi gặp nghịch cảnh không vì đau khổ mà đánh mất niềm tin nơi điều thiện. Dù ở hoàn cảnh nào cũng giữ vững những nguyên tắc đạo đức, biết phân biệt điều đúng điều sai, điều nên làm và điều nên tránh.

Người biết sống như vậy chính là người không dễ duôi trong các pháp. Họ luôn ghi nhớ lời Phật dạy, luôn cẩn trọng trong từng hành động, lời nói và ý nghĩ của mình. Nhờ sự tỉnh thức ấy mà giáo pháp trở thành người bạn đồng hành, nâng đỡ và bảo vệ họ trước những cám dỗ và sai lầm của cuộc đời. Đó cũng chính là nền tảng đưa đến sự an ổn trong hiện tại và hạnh phúc lâu dài trong tương lai.

Từ những ý nghĩa đã được trình bày ở trên thì quả thật là Hạnh phúc thứ 21 này cho thấy một điều rất quan trọng: Không nên dễ duôi trong các pháp, nghĩa là không nên lơ là đối với lời dạy của Đức Phật, không nên chỉ học mà không thực hành, không nên biết điều thiện mà không chịu làm. Người học Phật chân chánh không chỉ nghe kinh cho vui, đọc sách cho biết, mà phải đem những lời dạy ấy áp dụng vào đời sống hằng ngày để chuyển hóa thân tâm và xây dựng hạnh phúc cho chính mình.

Thất niệm là một căn bệnh rất phổ biến của con người. Nhiều người biết điều đúng nhưng không làm, biết điều sai nhưng không cố gắng từ bỏ. Có người tự an ủi rằng mình còn trẻ, còn nhiều thời gian, đợi đến lúc lớn tuổi rồi sẽ tu học. Có người cho rằng hiện nay phải lo làm ăn, lo gia đình, lo sự nghiệp, còn việc tu tập sẽ tính sau. Những suy nghĩ ấy nghe qua có vẻ hợp lý, nhưng thật ra là một hình thức tự lừa dối chính mình.

Không ai biết được ngày mai sẽ ra sao. Trong các nghĩa trang có biết bao người ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Có người đang khỏe mạnh bỗng gặp tai nạn. Có người đang thành công bỗng mắc bệnh nan y. Sinh mạng con người vô cùng mong manh. Vì vậy, nếu đợi đến khi già mới tu thì chưa chắc đã còn cơ hội. Người có trí tuệ là người biết tranh thủ từng ngày còn khỏe mạnh để làm việc thiện, để tu sửa thân tâm và vun bồi phước đức.

Sự dễ duôi còn biểu hiện qua lòng quyến luyến đối với các thú vui của cuộc đời. Vì quá mê đắm tiền tài, danh vọng, tình cảm và hưởng thụ vật chất nên nhiều người quên mất mục đích cao đẹp của đời sống. Họ dành hết thời gian để theo đuổi những thứ bên ngoài mà không quan tâm đến việc nuôi dưỡng tâm hồn. Đến khi tuổi già hoặc bệnh tật kéo đến mới nhận ra rằng những thứ mình từng bám víu không thể mang lại sự bình an thật sự.

Đức Phật dạy rằng dễ duôi, thất niệm chính là sự buông lung thân, khẩu và ý. Đó là khi con người để cho mắt chạy theo những điều hấp dẫn, tai chạy theo những lời khen chê, tâm chạy theo những ham muốn bất tận. Từ đó phát sinh tham lam, giận dữ, ganh tỵ và nhiều phiền não khác. Một người không kiểm soát được tâm mình thì rất dễ nói lời thiếu suy nghĩ, làm những việc sai lầm và tạo nên đau khổ cho bản thân cũng như người khác.

Dễ duôi còn là làm việc thiếu trách nhiệm. Làm việc hôm nay rồi bỏ ngày mai. Bắt đầu rất hăng hái nhưng không đủ kiên trì để theo đuổi đến cùng. Làm việc một cách miễn cưỡng, đối phó, không có tâm huyết. Học đạo nhưng học lúc nhớ lúc quên. Giữ giới nhưng giữ một cách hời hợt. Làm việc thiện nhưng thiếu bền bỉ. Tất cả những biểu hiện ấy đều là trạng thái của sự dễ duôi, lơ là, không nghiêm túc.

Ngược lại, người luôn chánh niệm là luôn biết nhắc nhở chính mình; họ giữ tâm tỉnh thức trong từng công việc nhỏ. Khi nói chuyện biết suy nghĩ trước khi nói. Khi hành động biết cân nhắc hậu quả của việc mình làm. Khi làm điều thiện thì làm với tất cả sự chân thành và kiên trì. Họ không đợi hoàn cảnh thuận lợi mới tu tập, mà biết tu tập ngay trong hoàn cảnh hiện tại của mình.

Đức Phật đã nhiều lần nhấn mạnh rằng sự lơ là thất niệm là nguyên nhân làm suy giảm các điều lành. Khi con người buông lung, những thói quen xấu sẽ dần dần phát triển. Những đức tính tốt đẹp vốn có cũng sẽ từ từ mất đi. Giống như một khu vườn nếu không chăm sóc thì cỏ dại sẽ mọc đầy và những cây tốt sẽ héo úa. Tâm con người cũng như vậy. Nếu không thường xuyên vun bồi thiện pháp thì các hạt giống bất thiện sẽ có cơ hội sinh trưởng.

Ngược lại, sự nghiêm túc là mảnh đất màu mỡ cho các điều thiện phát triển. Người siêng năng tu tập, thường xuyên quán chiếu và sửa đổi lỗi lầm sẽ ngày càng tiến bộ. Những đức tính như từ bi, nhẫn nhục, chân thật, khiêm tốn và trí tuệ sẽ lớn mạnh từng ngày. Đồng thời những tâm niệm xấu ác cũng dần dần được chuyển hóa và tiêu trừ.

Vì thế, Đức Phật khẳng định rằng chánh niệm là con đường đưa đến đời sống cao thượng và giải thoát. Người biết sống tỉnh thức tuy vẫn sinh hoạt giữa cuộc đời nhưng không bị cuộc đời lôi cuốn. Họ làm chủ được tâm mình, làm chủ được hành động của mình và từng bước vượt qua những trói buộc của tham ái và phiền não.

Cho nên, Hạnh phúc thứ 21 là thông điệp kêu gọi nhân sinh phải luôn tinh tấn, cẩn trọng và tỉnh thức trong từng phút giây của cuộc sống. Đừng để thời gian trôi qua trong sự lười biếng và buông lung. Đừng để những ham muốn nhất thời làm che mờ lý trí. Hãy sống với chánh niệm, làm điều thiện ngay hôm nay, tu tập ngay hôm nay. Chính sự không dễ duôi ấy sẽ trở thành nền tảng cho mọi công đức, mọi hạnh phúc và là con đường dẫn đến sự an lạc chân thật, bền vững trong hiện tại cũng như tương lai.

Qua những điều đã trình bày, chúng ta thấy rằng chánh niệm không phải là một đức tính xa vời hay chỉ dành riêng cho người xuất gia, mà là một phẩm chất cần thiết cho tất cả mọi người trong đời sống hằng ngày. Đức Phật dạy rằng người muốn tiến bộ trên con đường đạo đức và tâm linh phải luôn biết tự nhắc nhở mình, luôn tỉnh thức trước từng ý nghĩ, lời nói và việc làm. Sự tu tập không bắt đầu từ những điều lớn lao, mà bắt đầu từ việc ngăn ngừa những hành động sai trái của thân, từ bỏ những lời nói gây tổn hại cho người khác, chuyển hóa những tâm niệm bất thiện và xây dựng cho mình một nhận thức đúng đắn về cuộc sống. Đó chính là con đường thực hành của sự không dễ duôi.

Người biết sống tỉnh thức sẽ không để ngày tháng trôi qua trong sự buông lung và lãng phí. Họ luôn cố gắng làm điều lành, tránh điều dữ, giữ tâm trong sạch và nuôi dưỡng những phẩm chất tốt đẹp. Nhờ vậy mà cuộc sống ngày càng an ổn, lòng ngày càng thanh thản và trí tuệ ngày càng sáng suốt. Những phiền não, khổ đau và sai lầm dần dần được chuyển hóa. Các hạt giống thiện lành có cơ hội nảy nở và lớn mạnh trong tâm hồn. Chính từ đó mà phước báu được tăng trưởng, đạo đức được vững bền và hạnh phúc chân thật được hình thành.

Người không dễ duôi luôn biết tự thức tỉnh chính mình. Họ không chờ người khác nhắc nhở mới tu sửa lỗi lầm, mà luôn tự nhìn lại bản thân để hoàn thiện mỗi ngày. Nhờ sống trong chánh niệm và tinh tấn nên họ tránh xa những con đường dẫn đến đau khổ, đồng thời từng bước đi vào đời sống an vui của thiện pháp. Họ được gần gũi những bậc hiền trí, được lắng nghe những lời dạy chân chánh, được mọi người kính trọng bởi đời sống đạo đức và nhân cách trong sạch.

Vì vậy, Hạnh phúc thứ 21 này nhắc nhở ta hãy sống một cuộc đời tỉnh thức, đừng để tâm mình chìm trong sự lười biếng, buông lung và mê đắm. Mỗi ngày còn sống là một cơ hội quý báu để làm lành, sửa mình và tiến hóa tâm linh. Người biết gìn giữ sự không dễ duôi chính là người đang bảo vệ hạnh phúc của hiện tại, vun bồi phước lành cho tương lai và từng bước tiến gần hơn đến sự an lạc giải thoát mà Đức Phật đã chỉ dạy.

Như Ninh Nguyễn Hồng Dũng

==

CA KHUC TIỄN TÌNH VÀO MIÊN VIỄN – THƠ NGUYỄN PHAN NGỌC AN – Nhạc & Viedeo: Phương Hoa – Hòa Âm & hát: Suno AI

==

TIỄN TÌNH VÀO MIÊN VIỄN

Em quỳ xuống và âm thầm cầu nguyện

Nhờ Phật Trời mầu nhiệm cứu tha nhân

Dìu dắt người yêu đã lánh cõi trần

Vào miên viễn, cho em lần vĩnh biệt !!!

.

Đôi mắt anh đâu nhìn em tha thiết

Mà ngậm ngùi khép chặt đến thiên thu

Nụ hôn xưa tan rã tựa sương mù

Vòng tay ấm chỉ còn …là băng lạnh

. 

Anh nằm đó…ôi một đời bất hạnh

Đã lặng im vào thế giới vô hình

Em gọi tên, anh cứ mãi lặng thinh

Lời mật ngọt theo anh về cát bụi !

.

Anh ra đi lòng còn mang hận tủi

Một kiếp người  vương lắm nợ phong sương

Vẫn hoài mong ngày trở lại quê hương

Nay đã gửi xương tàn nơi đất lạ…

.

Xót xa nhìn anh đi trong vội vã

Chẳng một lời từ tạ phút chia ly

Đau thương kia em nói được điều gì ?

Chỉ cầu nguyện hồn linh về với Phật

.

Hãy theo gió theo mây trời phiêu bạt

Dệt vần thơ giữa trời rộng thênh thang

Quên hết đi chuyện nhân thế phũ phàng

Để tìm chút an nhàn…nơi cõi tịch

.

Đêm hoang vu…đêm buồn mờ mịt

Trăng nhớ người…và em nhớ anh…

.

nguyễn phan ngọc an – đêm buồn tháng 7 – 2026

==

Vĩnh Biệt Chiến Hữu – Nhà Văn Lê Phi Ô

Người Lính Vừa Giã Từ Ngòi Bút Và Vũ Khí!

Trong niềm tiếc thương vô hạn, chúng tôi đau buồn kính báo cùng quý Niên huynh trưởng, quý chiến hữu Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa, quý thân hữu và bạn bè khắp nơi:

Thiếu Tá LÊ PHI Ô

-Cựu Sinh viên Sĩ quan Trừ bị Thủ Đức, Khóa 15

-Cựu Tiểu Đoàn Trưởng Tiểu Đoàn 344 Địa Phương Quân, Tiểu Khu Bình Tuy

-Nhà văn, nhà thơ, người lính can trường của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa

đã thanh thản từ trần lúc 1:00 giờ sáng nay, ngày 15 tháng 7 năm 2026, tại Regional Hospital, San Jose, California, sau thời gian điều trị bệnh.

Sự ra đi của anh là một mất mát lớn đối với gia đình, chiến hữu, văn hữu và cộng đồng người Việt tự do.

Theo các chiến hữu thân cận cho biết, vào ngày 14 tháng 7, hôm qua, nhiều anh em đã đến thăm anh lần cuối. Trong những giờ phút sau cùng, anh được quý thầy đến tụng kinh cầu nguyện, và các chiến hữu đã đọc lời kinh bên giường bệnh, tiễn đưa anh trong bầu không khí bình an, thanh thản và đầy nghĩa tình đồng đội.

Trong quân ngũ, Thiếu Tá Lê Phi Ô là một vị chỉ huy quả cảm. Trên chiến trường Bình Tuy, đặc biệt trong cuộc tử thủ kéo dài 33 ngày đêm tại Võ Đắc, anh đã chỉ huy Tiểu Đoàn 344 Địa Phương Quân chiến đấu kiên cường giữa vòng vây khốc liệt. Tinh thần chiến đấu bất khuất của anh từng khiến đối phương xem là một trong những chỉ huy đáng gờm nhất tại chiến trường này.

Rời quân ngũ, nơi đất khách quê người, anh vẫn giữ trọn khí phách của người lính Việt Nam Cộng Hòa. Bên cạnh đó, anh còn là một cây bút được nhiều người yêu mến. Những bài thơ và những trang văn của anh chan chứa tình yêu quê hương, tình đồng đội và thân phận người lính sau cuộc chiến, để lại nhiều xúc động trong lòng độc giả.

Đối với cá nhân tôi, anh Lê Phi Ô là một người anh rất đặc biệt.

Hơn 20 năm nay, chúng tôi đến với nhau bằng hai mối duyên: vừa là tình chiến hữu, vừa là tình văn chương chữ nghĩa!

Anh hiền hòa, chân thành, khiêm nhường, luôn chan chứa nghĩa tình đồng đội. Chính nhờ đọc những trang viết của anh, tôi càng hiểu hơn sự hy sinh âm thầm và cô đơn của những người lính Địa Phương Quân, đã chiến đấu đến những ngày cuối cùng vì miền Nam tự do.

Hôm nay, người lính ấy đã buông vũ khí cuối cùng, cũng khép lại ngòi bút đã từng viết nên biết bao kỷ niệm của một đời chinh chiến.

Xin nghiêng mình kính tiễn anh.

Xin thành kính phân ưu cùng tang quyến.

Nguyện cầu hương linh Thiếu Tá Lê Phi Ô sớm về cõi vĩnh hằng thanh thản.

Vĩnh biệt anh – người chiến hữu, người thi sĩ, người lính Việt Nam Cộng Hòa.

Tình chiến hữu sẽ còn mãi.

Kính báo cùng quý chiến hữu và bạn bè khắp nơi.

Người Lính Lê Văn Hải

==

MỘT MÙA XUÂN RẤT XA…   THÁI NỮ LAN

Thương tặng các bạn sinh viên Huế, và các bạn cư xá Jeanne d’Arc & Xavier của thời vàng son dấu yêu-

Một ngày mùa hè …

 Ba chở tôi đến phi trường Phú Bài, Huế, đón cậu em từ Đà Lạt ra để giúp Ba và tôi trong việc làm ăn của Ba. Me và ba em kia vẫn đi làm đi học ở xứ sở sương mù… Gặp lại em Vũ sau nhiều tháng xa cách, thật mừng rỡ… Lúc xưa cả gia đình Ba Me và sáu người con đều quây quần, rồi chị và anh lớn đi xa để tiếp tục việc học, còn lại bốn chị em rất thân nhau. Ôi bao nhiêu kỷ niệm…

Mới mấy năm nay Ba phải ra Cố đô để làm việc, một mình tôi đổi “cấp độ” từ nhỏ đến lớn, bi chừ là “Học Đại” rồi, nên theo Ba được.  

Em Vũ  mang theo cây đàn tranh cho tôi. Tôi mới học được vài tuần ở Tỳ Bà Viện. Khệ nệ cầm cây đàn, tôi băng qua phòng chờ ở phi trường, rồi lần ra bên ngoài chỗ để xe… Chợt có hai anh lái tàu bay từ bên phi trường quân sự tiến đến, hỏi chuyện…

Có lẽ vì nhìn thấy một con bé với vẻ mặt chẳng có gì là nghệ sĩ mà lại đi chơi loại đàn xưa và rất khó này rồi hai “ông ” ấy tò mò chăng?

 Biết chúng tôi ở xứ ngàn thông, các anh rất thích, họ là người dân xứ biển Nha Trang hiền hòa, và thường bay lên đó, họ rất thích thành phố buồn của chúng tôi…

Vài tuần sau, đến lúc nhập học, em tôi phải trở về Đà Lạt, còn tôi thì vào cư xá “để học cho yên” – Ba bảo như rứa…

Vài ngày sau khi đi học, một anh tài xế máy bay ấy, anh Quang, đã đến cư xá và xin “sơ”(soeur) trông coi phòng khách để gặp tôi.

Tôi chưa gặp anh Quang được, vì tôi chưa thưa chuyện với Ba Me tôi. Anh ấy ra về… Vài ngày sau, tôi nhận được lá thư của anh gởi từ Nha Trang… Tôi đã đưa thư cho Ba đọc, (tự tôi cảm thấy cần cho Ba đọc, vì Ba đâu có cấm cản chi mô?) Ba nói lời thư có vẻ chân thành, nhưng “chưa biết con ạ, các anh ấy thường rất bay bướm”,… nếu anh ấy muốn gặp con ở cư xá, con có thể nói chuyện (vì Ba biết trong phòng khách, luôn có sơ làm việc giấy tờ), và con có thể trả lời thư…

 Nhiều tháng trôi qua… Anh thường có dịp phải bay ra Huế, có lần anh và bạn đều lái trực thăng vòng vòng quanh sân trường của tôi. Trời ơi! Cứ bay vần vũ quanh quanh như rứa… Thầy Cô và bạn bè không hiểu chuyện gì đang xảy ra..! Chỉ có Kim Thoa & Ngọc Quỳnh ở cùng phòng cư xá với tôi biết là ai thôi:  “Răng mà anh nớ gan cùng mình ghê luôn”!

 Rồi còn đi với bạn để đón tôi lúc tan trường… tôi luôn đi với cô bạn thân Kim Thoa, anh ấy cũng luôn có thêm một người bạn đi cùng…

Muốn độn thổ luôn, trời ạ! Hai ông lính thuộc loại dữ dằn, mặc áo bay, đi kèm với hai con bé “chưa lớn”, làm chúng vừa đi vừa nép vào nhau, che mặt mình không hết, cả trường ào ra như ong vỡ tổ,… ai đi xe ra cũng ngoảnh mặt lại nhìn xem hai “con” nào mà ghê gớm rứa hè..?

Thôi thôi bước đi cho nhanh cho rồi… làm hai ông phải la lên:  “Hai cô làm gì mà như bị ma đuổi vậy?”

Tôi phải cằn nhằn: -” Sao anh muốn đến trường mà không nói trước, để bây giờ … làm sao mà trốn đây? Ngày mai vô lớp học thì chịu sao cho thấu?

– Thì Thanh Lan cứ bảo là: ông anh ở Nha Trang đi công tác ra thăm em thôi mà, có gì nghiêm trọng đâu?…”

Sau này tôi mới biết, anh ấy lúc nào cũng vậy, những việc gì nguy hiểm, kinh khủng… tất cả đối với anh đều … nhẹ “như lông hồng”… Có lúc thì tốt, nhưng có khi lại không tốt đâu nhe!

Ngày thường thì chúng tôi vừa rảo bước vừa nhìn ngắm cảnh thơ mộng của kinh đô các “mệ” ngày xưa,  nhìn qua con sông với cầu Trường Tiền nên thơ, hàng cây Phượng vỹ đến mùa hè nở đỏ rực cả một góc trời… ở xa kia là núi Ngự Bình,.. Ngắm hoài không chán.. Nhưng hôm nay hai đứa chỉ cúi mặt mà chạy, không dám nhìn ngang ngửa chi hết…

 Hai anh chỉ đưa chúng tôi về cư xá, vì chúng tôi không đi ra quán uống nước với các anh, xứ Huế rất cổ kính, và cổ hủ về phong tục, nên chúng tôi rất ngại…

 – Thanh Lan, mai tụi anh lại phải bay đi Pleiku rồi, cho anh nói chuyện với Lan một chút nhé? Bạn tôi lên phòng, anh Hoàng, bạn của anh Quang bảo anh ấy ra quán càphê gần đó đợi … Anh Quang vô phòng khách nói chuyện với tôi một chút, anh hỏi thăm tôi về việc học, về các em,.. rồi dặn tôi nhớ trả lời thư cho anh, khi nào mùa hè tôi về xứ sương mù, có dịp anh sẽ bay lên để thăm Me và các em, rồi sang năm học tới anh sẽ ra đây thăm Ba tôi.

Sang hè, khi tôi về Đà Lạt nghỉ vài tuần, anh ấy  đến nhà và nói chuyện với  Me và các em tôi. Có một hôm, em tôi mới đi lấy hình chụp cả nhà về, và để trên bàn phòng khách, tôi chưa kịp cất, anh ấy đến, và muốn xem. Anh chọn một hình chân dung của tôi, và nói rằng kỳ này các anh sẽ đi Bảo Lộc, sẽ có giờ rảnh, anh muốn vẽ hình tôi.. .Ít lâu sau tôi nhận được một bức hình vẽ bằng bút chì rất đẹp,.. tôi lại biết thêm một tài năng của anh ấy…

Sau này anh vẽ hình các con, chắc là tuyệt lắm nhỉ?  (ôi, lại mơ mộng hão huyền nữa rồi, cô bé ạ)

Anh đưa cho tôi tập thơ “Ta Chờ Em Từ Ba Mươi Năm” của thi sĩ Vũ Hoàng Chương…

Không biết lúc đó anh bao nhiêu tuổi nhỉ?

1975…

Vài tháng thư từ, độ này anh không bay ra Huế nữa…

Tháng 3… Người dân Huế vẫn chưa hết đau thương với Mậu Thân 1968, nay lại lảo đảo chồng chất trên những chiếc xe đò lớn nhỏ để vô Đà Nẵng, có xe traction ngày thường chỉ chở được 5 người, nay chất thành 8, 9, 10 người,.. rồi những xe minivans thì nhét như cá hộp…

 Vô Đà Nẵng cũng không yên,… lại ùa nhau ra phi trường, ra bến cảng … Tôi cùng gia đình người bác ruột lênh đênh trên biển cả một tuần,  (Ba đã đi nước ngoài vì công việc, sắp về lại). Suốt một tuần lễ, lênh đênh cũng mây nước, tôi không biết giờ này Ba Me tôi ở đâu, các anh chị em có được bình an không… Bảy ngày , mà dài như bảy năm, buổi tối dài lê thê, không thể nào chớp mắt với sóng biển dập dềnh, ban ngày thì khô rát, nóng cháy….. rồi anh Quang ơi, gia đình anh có được an toàn không, anh đang ở đâu, cầu mong sao anh làm tròn nhiệm vụ người trai thời loạn, như bậc cha anh, nhe anh,.. dù cho có hy sinh cũng không màng, anh ơi,..

Xà lan cặp bến Vũng Tàu… Rồi lên Saigon…

Đến được nhà anh chị tôi, thật mừng rỡ biết bao khi gặp lại gia đình anh chị cùng Ba tôi vừa mới trở về được vài hôm, và Me cùng các em đang đi xe đò từ Đà Lạt xuống đây..

Một buổi trưa, Hòn Ngọc Viễn Đông, trời nóng như thiêu… em Vũ, – lại cũng cậu em “xe tơ” này, – chở tôi đi Honda trên đường Võ Di Nguy, Phú Nhuận, đến đường ray xe lửa, đèn đỏ… nhìn qua con đường đối diện,… thấy anh Quang!

 Ôi, phải chăng đây là ý trời…? Nhiều tuần nay không được tin tức… nay được gặp lại anh…

Buổi tối, cuối tháng 4, anh Quang đến nhà anh tôi ở Quận 5,… gặp Ba Me tôi (lúc đó cả gia đình đều về nhà anh Chung của tôi), và xin cho tôi được bay đi đảo Guam, xứ Cờ Hoa, với anh cùng đồng đội. Tôi không chịu, vì đi như vậy, biết có gặp lại Cha Mẹ anh chị em được không, với lại đã cưới hỏi gì đâu…?

Vài tháng sau… Gia đình anh, sau khi ở tạm nhà bà con ở Saigon ít lâu, đã trở về miền Thùy Dương..

Tôi theo Ba về Nha Trang để thăm người Cô ruột, chị của Ba.

Tôi được đi ra biển với anh, một buổi chiều… sóng thật lớn…

Suốt bao nhiêu tháng quen nhau, đây là lần đầu tiên tôi đi ra ngoài với anh..

Tôi luôn yêu thương thành phố biển này, ngày xưa cả gia đình thường được Ba chở đi nghỉ hè, cả mấy chị em tôi đều rất mê biển, cát, và sóng… Cả anh và tôi đùa nghịch với cát, nắm cát vào tay, bỏ vào tay đứa kia, nhưng không giữ được, chúng lại tuôn ra… Đi dạo, rồi chạy đuổi nhau ở mép biển, vừa nước vừa cát,.. ôi hạnh phúc làm sao…! Đứng nhìn mặt trời lặn, sao đáng yêu quá, tôi luôn yêu cảnh mặt trời mọc hoặc lặn, nhưng sao hôm nay đẹp lạ thường…  “Người buồn, cảnh có vui đâu bao giờ”, nhưng Người vui thì cảnh lại quá thơ mộng…

Hạnh phúc ơi…!

Lúc đưa tôi về nhà Cô tôi, anh đưa tôi một tấm thiệp, hình bầu trời đầy sao, và bên dưới là một cô bé đang nhìn  lên  …  

Bên trong

” Người là vì sao nhỏ bé

Ta mãi ước cho lòng làm bầu trời xanh xanh

Người về lòng ta thương nhớ

Ta khẽ hỏi đưa người hay thầm người đưa ta…”  *(1)

Hôm sau, anh đến nhà thăm Cô và Ba tôi… và xin phép đưa tôi đi dạo một vòng..

Những đường phố xứ biển quá đẹp, với từng hàng cây Phượng vỹ, vẫn còn đỏ rực hoa mùa hè muộn, cây trứng cá với trái nhỏ đỏ li ti thật  xinh  và những hàng  dương liễu dọc theo bờ biển, thơ mộng làm sao…  

Anh đưa tôi lên tượng Phật Bà thật uy nghi trên đỉnh đồi Trại Thủy, đứng trên đỉnh đồi nhìn xuống thành phố thật đẹp… – đã in trong trí tôi bao nhiêu năm nay, bây giờ mỗi khi ngủ tôi vẫn thường nhớ lại cảnh tượng nên thơ này – Tôi rất thích tìm những cọng hoa mắc  cỡ (Trinh nữ), rồi đụng vào lá cho chúng khép lại, và nói với anh: – “Anh ơi, mai sau anh trồng hoa mắc cỡ phía sau nhà mình để em chơi như thế này nhé anh?” Anh cười, chắc có lẽ chịu thua cái con bé lớn mà chẳng lớn chi hết này!

Sau khi đi một vòng, đến dưới chân bức tượng Phật, anh cầm tay tôi, nhìn vào mắt tôi thật lâu, và nói

– “Bé chờ anh nhé, bé ơi?”

Tôi thật nghẹn ngào, mãi lúc sau mới nói được: -“Em sẽ là Hòn Vọng Phu, nếu anh không trở về…”

………………..

Phút giây hạnh phúc như bóng câu qua cửa sổ..

“Anh vuốt tóc em,  một lần cuối, một lần cuối cùng, rồi thôi….

Anh hốt trăng thanh, trên áo em xanh, một lần cuối, như những lần đó xa xôi“….*(2) 

Đến ngày Ba và tôi trở về xứ Ngàn Hoa, còn anh thì đi …biền biệt… đến bao giờ?

…………….

Trại tù… 

Anh viết : “Mỗi kỳ trăng tròn, anh thường nhìn lên ánh trăng, để tìm ánh mắt em phản chiếu trong đó, Ti ơi… Anh nhớ em quay quắt… nhớ đôi mắt thật buồn của em, bé ơi  …”

Thăm nuôi…

 “Em ngậm ngùi khóc thương

Thương anh đợi mòn mỏi

Hờn căm ngút đoạn trường– ” *(3)

…………………

…Ngày anh Trở về… Mừng mừng tủi tủi…

Kể làm sao cho xiết…

Rồi ngày được định cư ở bến bờ tự do…

Ba ơi, cái ông tài xế máy bay ni không có bay bướm chi hết, Ba à…

Bao nhiêu mùa Xuân đã đi qua… Anh và em đều mong ước một mùa Xuân  được trở về, để đến  những nơi chốn của thuở vàng son ấy…

&&&&&&&&&&&&

Đất Mẹ, ngày trở về, để đón mùa Xuân như ước mơ, nhưng  chỉ có các con và em … Anh đã ra đi…

Saigon, Đà Lạt, Huế…Và sân bay Phú Bài.

Tất cả đã không còn như xưa… Ngôi trường mến yêu, những con đường thân thương …

Nhưng đối với anh và em, vẫn thật đáng quý, những nơi tràn ngập kỷ niệm dấu yêu, kể cho con nghe… Thương quý nhưng nghẹn ngào làm sao…

Và Nha Trang, sóng biển và cát….

Hôm nay ngày rằm cuối năm, trăng sáng vằng vặc, em lại nhìn lên ánh trăng, tìm đôi mắt của anh, như ngày xưa mắt anh và em nhìn nhau trên đó  anh ơi …

Ngày mai em sẽ đưa các con lên đồi Trại Thủy, nơi có tượng Phật Bà, và kể cho con nghe về cái ngày xa xưa yêu dấu ấy, anh ơi… Bây giờ em không thể làm Hòn Vọng Phu để chờ anh được nữa rồi, em còn bổn phận với con cháu..

Anh đang ở đâu hở anh

Anh Quang ơi, từ nơi xa ấy, anh có cùng mẹ con em đi thăm lại những con đường có lá me bay, những đồi thông con suối, không anh…

Một mùa Xuân trọn vẹn của anh và em, sẽ không bao giờ có được…

……………….

Trong phòng của mình, vẫn còn bức chân dung ngày xưa anh đã họa lại hình em đó, Quang ơi… Và chiếc áo bay ngày nào của anh vẫn ở bên em…

Những tưởng yêu thương đến trọn kiếp

Mong sẽ trăm năm cùng bạc đầu

——

Vầng trăng xưa, ngươi có nhớ gì không?- 

Vũ Hoàng Chương- Ta Đợi Em Từ Ba Mươi Năm

TháiLan/NữLan-Dallas

==

CÂU LẠC BỘ VĂN HÓA Montreal

         Chúng ta là ai ở Montreal?

Chúng ta là người Việt tỵ nạn cộng sản nhưng lại mang 3 hình ảnh với nhiều danh xưng do người khác gọi hoặc do chính chúng ta tự đặt : Apatride, tỵ nạn chinh trị, boat people, việt kiều, tỵ nạn cộng sản, người Việt quốc gia, người quebecois gốc Việt …

Ba hình ảnh

Hình ảnh gốc của chúng ta là hình ảnh người Việt chạy nạn cộng sản nên danh tính chúng ta làApatride trên giấy tờ Liên Hiệp Quốc, refugié politique trên giấy tờ Canada và boat people trên báo chí thế giới.

Từ hình ảnh gốc là người tỵ nạn cộng sản, chúng ta cùng với Cộng Đồng muốn phóng ra hình ảnh thứ hai làtỵ nạn cộng sản, người Việt quốc gia, người quebecois gốc Việt …

Hình ảnh thứ ba là hình ảnh người immigrant thuộc minorité visible trong cái nhìn của người bản xứ.

Danh xưng

Vì có nhiều danh xưng chỉ người Việt tỵ nạn cộng sản tại Montreal nên có nhiều câu trả lời câu hỏi chúng ta là ai? Vì vậy mà câu lạc bộ Văn Hóa Montreal đưa ra các giải thích về danh xưng dưới đây.

1.    Apatride hay vô tổ quốc pháp lý là danh từ trên giấy tờ HCR của Liên Hiệp Quốc chỉ chúng ta người Việt tỵ nạn cộng sản trong các trại tỵ nạn tại ĐNÁ

2.    Boat people là danh từ của báo chí thế giới dùng để chỉ hàng triệu người Việt trốn nạn cộng sản bằng đường biển.

3.    Tỵ nạn:  Tỵ 避 : lánh xa ra chỗ khác, Nạn 難 tai hoạ, tai nạn, tai ương

4.    Tỵ nạn chinh trị, danh từ trên giấy tờ của chính quyền Canada khi nhận người Việt tỵ nạn cộng sản đến định cư tai Montreal, có nghĩa người Việt chạy xa quyền lực tai ương cộng sản.

5.    Tỵ nạn cộng sản, danh từ của người Việt quốc gia thường dùng để chỉ rõ thân phận chúng ta là người Việt xa lánh tai họa cộng sản ở Việt Nam. Đây là danh xưng bị giặc ghét cay ghét đắng nhất nên hiện tại dưới áp lực chính trị của nhà Nước Việt Nam, tên những người mang danh xưng tỵ nạn cộng sản có thể bị đục bỏ trên tượng đài Ottawa Memorial to victims of communism tại Ottawa (do Ông Lê Duy Cấn, cựu TTK Liên Hội báo tin).

6.    Việt kiều :  Kiều 僑 chỉ người ở nhờ nước khác. Hiện nay, giặc cờ đỏ dùng danh từ Việt kiều để chỉ người Việt ở hải ngoại và là danh xưng của nhóm sinh viên phản bội VNCH như Việt kiều yêu nước, Việt kiều đòan kết để phân biệt với các hội đoàn người Việt quốc gia tỵ nạn cộng sản.

7.    Người Việt quốc gia, danh xưng mang màu sắc chính trị có nghĩa người Việt tỵ nạn cộng sản tiếp tục bảo tồn chánh nghĩa quốc gia, không chấp nhận giặc cờ đỏ , kỷ niệm ngày lễ của VNCH treo cờ vàng và dựng tượng đài (Chiến sĩ quốc gia, Ngô đình Diệm , thuyền nhân, văn hóa). Chinh trị nên hiểu như thế nào ? Chinh 政 việc của nhà nước chính quyền, trị 治, cai trị, quản lí , chính trị là toàn bộ các hoạt động liên quan đến việc giành, giữ và thực thi quyền lực của nhà nước và ở hải ngoại của ban lãnh đạo Cộng Đồng.

Cách người Việt quốc gia biểu lộ danh xưng:

Của cộng đồng như CĐNVQGVM : treo cờ vàng,

Của cá nhân : Hình cờ vàng trên mũ, cà vạt, khăn quàng, áo dài …

Hình cờ vàng biểu lộ kín đáo trên hộp thơ (trước nhà thi sĩ Luân Hoán), một lá cờ vàng treo bên trong cửa sổ trước nhà của tôi …

8.    Người quebecois gốc Việt, danh xưng của AVQ (Association des Vietnamiens Quebecois) của nhóm người Việt trẻ tại Chợ Đêm Montreal. Từ năm 2023, với tài trợ của Canada, sanh hoạt chính của AVQ tại Montreal là tổ chức Chợ Đêm tại Bassin Peel và Marché de Noël Vietnamien tại Supernat ngày 1/12/2024. Tại Chợ Đêm, các em dùng yếu tố ethnoculturel (văn hóa chủng tộc) để xác định mình là gốc người Việt qua ẩm thực, y phục, văn hóa sau :

–Ẩm thực Việt: chả giò, gỏi cuốn …

–Y phục : Áo dài (Fashion Show)

    -Văn hóa : Ban nhạc dân tộc Montreal, Les belles tonkinoises band, Phuong Ca Montreal, Vovinam, múa hát Gia Đình Quan Âm, Hội trống Văn Lang …

Phả Ký Việt Montreal.

Có thể mấy trăm năm sau, con cháu chúng ta cũng có thể hỏi chúng ta là ai ở Montreal. Vì vậy mà câu lạc bộ Văn Hóa Montreal đã và đang soạn Phả Ký Việt Montreal (Phả 譜 : chép thứ tự người trong nhà họ; ký 記 : sách ghi chép).

Câu lạc bộ sẽ giới thiệu với đồng hương các cuốn sách có tình cách phả ký sau :

1.    Cuốn sách VĂN NHÂN VIỆT MONTREAL. Nhân Ảnh XB, 2025, 208 trang giới thiệu các văn nhân của Montreal (bán trên site Amazon.ca).

2.    Cuốn sách song ngữ Y SĨ VIỆT NAM TẠI MONTREAL VÀ CANADA, Medecins vietnamiens à Montreal et au Canada, Nhân Ảnh XB ,năm 2026, 212 trang (bán trên site Amazon.ca).

3.    Cuốn sách song ngữ:Người Việt công giáo tại Montreal

4.    Cuốn sách song ngữ Montréal, l’épopée des réfugiés vietnamiens anticommunistes, Edition bilingue vietnamienne française

 Montréal, Bản hùng ca của người Việt quốc gia  để vinh danh các Văn Vật Việt tại Montreal.

  Kỳ tới, tiếp theo bài này là câu lạc bộ Văn Hóa Montreal giới thiệu cờ vàng. Xin quý đồng hương góp ý và bổ túc những danh xưng còn thiếu. Xin tránh phê phán và bắt người khác phải giống mình nhất là trong tinh thần chống giặc cờ đỏ .

CLB Văn Hóa Montreal mong đón nhận ý kiến, phê bình và bài viết của đồng hương.

Lạp Chúc Nguyễn Huy

---

[1] Theo tài liệu cua AVQ : ‘’La 2e édition de Chợ Đêm au Bassin Peel a été un grand succès avec 25 000 festivaliers, plus de 40 performances artistiques et plus de 40 kiosques!’’

Lê V Hải

Tháng Bảy, giữa mùa hè, San Jose rực nắng.

Mặt hồ Lake Cunningham lấp lánh như dát vàng dưới ánh nắng mặt trời. Những cơn gió nhẹ khẽ lay hàng liễu, để từng cành cây mềm mại nghiêng mình soi bóng xuống mặt nước. Tiếng trẻ con cười đùa vang lên khắp công viên, hòa cùng tiếng nhạc và hương thơm từ những bếp thịt nướng, tạo nên bầu không khí ấm áp của Ngày Hè Của Lính.

Những người lính năm xưa lại gặp nhau.

Có người chống gậy.

Có người mái tóc đã bạc trắng.

Có người bước đi chậm chạp vì đôi chân vẫn còn mang dấu tích của những mảnh đạn năm xưa.

Thế nhưng, khi nhìn thấy nhau, ai cũng nở một nụ cười.

Bởi họ đều hiểu rằng, sau hơn nửa thế kỷ, mỗi lần còn có thể gặp lại nhau đều là một ân phước của cuộc đời.

Ông Hùng đến rất sớm.

Như suốt hơn mười năm qua, ông lặng lẽ mang theo hai chiếc ghế xếp cũ kỹ. Một chiếc dành cho mình. Chiếc còn lại được đặt ngay bên cạnh, vẫn để trống.

Không ai được ngồi vào chiếc ghế ấy.

Một cựu quân nhân trẻ hơn ông vài tuổi mỉm cười hỏi:

— Niên trưởng Hùng, hôm nay cũng chừa ghế cho ai vậy?

Ông nhìn chiếc ghế trống một lúc rồi khẽ đáp:

— Cho một người bạn… tên Dũng.

Cả nhóm bỗng im lặng.

Ai cũng biết cái tên ấy.

Đó là người bạn đã cứu mạng ông hơn nửa thế kỷ trước.

Mùa xuân năm ấy.

Giữa chiến trường miền Trung, mùa hè đỏ lửa phủ kín núi rừng.

Đơn vị của hai người bị bao vây.

Đạn từ bốn phía trút xuống như mưa.

Một mảnh pháo xé ngang vai khiến ông Hùng ngã gục. Máu nhanh chóng thấm đỏ cả vạt áo. Trong cơn choáng váng, ông chỉ còn nghe tiếng Dũng gọi thật lớn:

— Cố lên, Hùng! Đừng bỏ cuộc! Tao đưa mày ra!

Ông cố mở mắt, thều thào:

— Mày chạy đi…

Dũng lắc đầu.

— Không! Người lính Việt Nam Cộng Hòa không bỏ anh em. Không bỏ đồng đội.

Nói rồi, anh lao tới, cúi xuống cõng Hùng trên lưng.

Từng bước…

Từng bước…

Anh gắng gượng tiến lên giữa làn đạn dày đặc. Chỉ còn vài chục mét nữa là tới được giao thông hào.

Bất ngờ, một loạt đạn nổ chát chúa.

Dũng khựng lại.

Máu từ sau lưng anh loang đỏ cả chiếc áo trận.

Dồn chút sức lực cuối cùng, anh vẫn cố đẩy Hùng xuống giao thông hào an toàn. Trên môi thoáng hiện một nụ cười, anh thì thầm:

— Ráng sống… nghe mày…

Đó là những lời cuối cùng.

Dũng ngã xuống.

Anh không bao giờ đứng dậy nữa.

Ông Hùng được cứu.

Còn người đã cứu ông thì vĩnh viễn nằm lại nơi chiến trường.

Không tìm thấy thi thể.

Không một nấm mồ.

Cũng không một tấm bia ghi tên.

Ngày đất nước đổi thay.

Ông Hùng trải qua nhiều năm trong lao tù.

Đến khi được sang Hoa Kỳ theo diện HO, trước lúc rời Việt Nam, việc đầu tiên ông làm là tìm đến căn nhà nhỏ của Dũng.

Người vợ trẻ ra mở cửa.

Một cậu bé khoảng sáu tuổi lặng lẽ nép sau lưng mẹ.

Đôi mắt của cậu giống hệt cha mình.

Ông Hùng đứng lặng.

Ông lấy tất cả số tiền ít ỏi còn trong túi, nhẹ nhàng đặt lên bàn.

— Đây không phải là tiền đền đáp.

Ông ngừng lại một lúc rồi nói tiếp:

— Đây là món nợ ân tình mà suốt đời tôi không bao giờ trả hết. Nếu ngày ấy Dũng không đẩy tôi xuống giao thông hào… thì người nằm lại chiến trường đã là tôi.

Người vợ đưa hai tay ôm mặt, bật khóc.

Cậu bé Vinh vẫn chưa hiểu chuyện gì đang xảy ra.

Đôi mắt trong veo của cậu chỉ lặng lẽ nhìn người cựu quân nhân đứng trước mặt.

Trước khi rời đi, ông Hùng cúi xuống xoa đầu Vinh.

— Con hãy lớn lên, sống cho thật tử tế. Đó cũng là điều ba con hằng mong.

Sang Hoa Kỳ.

Cuộc sống của một người mới định cư chưa bao giờ dễ dàng.

Ban ngày, ông rửa chén.

Ban đêm, ông đi lau hãng.

Cuối tuần, ông giao báo.

Có những ngày, ông chỉ ngủ ba, bốn tiếng.

Đồng lương kiếm được chẳng bao nhiêu.

Ông chỉ giữ lại vừa đủ để gia đình trang trải cuộc sống.

Phần còn lại…

Tháng nào ông cũng lặng lẽ gửi về Việt Nam cho vợ con của Dũng.

Không thiếu một tháng.

Có người hỏi:

— Sao ông phải cực khổ như vậy?

Ông chỉ mỉm cười.

— Tôi đang trả một món nợ sinh mạng.

Năm tháng lặng lẽ trôi qua.

Vinh lớn lên, ngoan ngoãn và chăm chỉ học hành.

Suốt những năm ấy, ông Hùng vẫn âm thầm gửi tiền về giúp mẹ con anh.

Đến ngày nhận được học bổng sang Hoa Kỳ du học, người đầu tiên Vinh muốn tìm để nói lời cảm ơn chính là ông Hùng.

Thế nhưng…

Ông đã dọn đi nơi khác.

Mọi liên lạc đều bặt vô âm tín.

Sau khi tốt nghiệp đại học, Vinh được một tập đoàn công nghệ lớn tuyển dụng và ở lại Hoa Kỳ làm việc.

Ít năm sau, mẹ anh cũng qua đời.

Trước lúc nhắm mắt, bà trao cho con trai chiếc ví cũ của chồng.

Bên trong là một tấm ảnh đã ngả màu theo năm tháng.

Trong ảnh, hai người lính trẻ đứng sát bên nhau, tay cầm súng, ánh mắt rạng ngời.

Một người là cha anh.

Người còn lại…

là ông Hùng.

Bà nắm chặt tay con trai, giọng yếu dần:

— Con hãy tìm cho được bác Hùng.

Bà khẽ dừng lại, rồi nói tiếp:

— Đối với gia đình mình… bác ấy chính là người thân cuối cùng của ba con.

Suốt gần bốn năm, Vinh miệt mài dò hỏi tin tức về ông Hùng.

Anh tìm đến các hội đoàn cựu quân nhân, từ Không Quân, Thủy Quân Lục Chiến đến Nhảy Dù. Anh có mặt trong những buổi chào cờ, những ngày tưởng niệm và hầu như không bỏ lỡ một dịp hội ngộ nào của cộng đồng cựu quân nhân.

Nhưng tất cả đều vô vọng.

Cho đến một ngày…

Một người mỉm cười hỏi:

— Cậu muốn tìm ông Hùng phải không?

Vinh gật đầu.

Người ấy chậm rãi đáp:

— Chủ nhật tới, cứ ra Ngày Hè Của Lính bên hồ Lake Cunningham. Hơn mười năm nay, năm nào ông ấy cũng có mặt.

Sáng hôm ấy, ông Hùng vẫn lặng lẽ ngồi bên hai chiếc ghế quen thuộc.

Chiếc bên cạnh vẫn để trống.

Một người thanh niên chậm rãi bước đến.

Giọng anh run lên:

— Bác… có phải bác Hùng không?

Ông ngẩng đầu nhìn.

— Phải…

Người thanh niên nghẹn ngào:

— Cháu là Vinh… con trai của ba Dũng.

Chiếc ly cà phê trên tay ông Hùng tuột khỏi tay, rơi xuống đất.

Ông đứng sững.

Đôi mắt như không tin vào người đang đứng trước mặt.

Rồi bất chợt, ông bước tới ôm chầm lấy Vinh.

Một người tóc đã bạc.

Một người vừa bước vào tuổi trưởng thành.

Hai người ôm nhau thật chặt.

Không ai nói thêm một lời.

Chỉ có những giọt nước mắt lặng lẽ rơi.

Sau hơn nửa thế kỷ, người ở lại và người con của người đã khuất cuối cùng cũng tìm được nhau.

Vinh khẽ lấy từ túi áo ra một tấm ảnh cũ.

Tấm ảnh đã được ép nhựa cẩn thận, như thể ai đó đã gìn giữ nó suốt cả một đời.

Anh nhẹ nhàng trao cho ông Hùng.

— Cháu tìm thấy tấm hình này trong chiếc ví của ba. Ba luôn mang theo đến những ngày cuối đời.

Đôi bàn tay ông Hùng run run đón lấy.

Trong tấm ảnh, hai chàng lính trẻ đứng vai kề vai, nở nụ cười rạng rỡ giữa một khoảng trời bình yên hiếm hoi của chiến tranh.

Không ai có thể ngờ…

Chỉ ít lâu sau, một người sẽ vĩnh viễn nằm lại trên chiến trường.

Đôi mắt ông Hùng nhòa đi.

Những giọt nước mắt lặng lẽ lăn trên khuôn mặt đã hằn sâu dấu vết của thời gian.

Ông đưa bàn tay gầy guộc khẽ vuốt lên gương mặt người bạn trong ảnh.

Đôi môi run run.

— Dũng ơi…

Ông nghẹn lại.

— Mày vẫn còn đây.

Từ hôm ấy, Vinh thường xuyên đến thăm gia đình ông Hùng.

Anh trìu mến gọi ông là Ba Hùng.

Ông cũng xem Vinh như con ruột.

Ngôi nhà vốn lặng lẽ bỗng rộn rã tiếng cười và hơi ấm của một gia đình.

Con gái ông Hùng là Trâm, nhỏ hơn Vinh hai tuổi.

Hiền lành, chân thành và giản dị.

Họ quen nhau qua những bữa cơm gia đình, những lần cùng đi lễ và những buổi sinh hoạt của cộng đồng.

Tình yêu đến nhẹ nhàng, tự lúc nào không hay.

Ngày cưới, trên bàn thờ gia tiên, bên cạnh di ảnh của cha mẹ hai bên, có một tấm ảnh được đặt ở vị trí trang trọng nhất.

Đó là tấm ảnh của hai người lính trẻ.

Đứng cạnh nhau.

Vai kề vai.

Vẫn nở nụ cười như ngày nào.

Chiều hôm ấy.

Sau khi khách khứa đã ra về, ông Hùng đứng lặng thật lâu trước di ảnh của Dũng.

Ông mỉm cười.

Đó có lẽ là nụ cười bình yên nhất trong suốt cuộc đời mình.

Ông khẽ nói:

— Dũng à…

Ông ngừng lại, như để lắng nghe người bạn năm xưa.

— Mày đã cứu tao một lần.

Hôm nay…

Con trai mày đã trở thành con rể tao.

Từ nay…

Hai gia đình mình đã thật sự là một.

Tao tin…

Ở một nơi rất xa…

Mày đang mỉm cười.

…

Ngoài sân, gió từ hồ Lake Cunningham lại miên man thổi về.

Nhẹ như một cái bắt tay của người chiến hữu sau hơn nửa thế kỷ xa cách.

Chiếc ghế trống vẫn còn đó.

Nhưng lần đầu tiên sau hơn năm mươi năm, ông Hùng không còn thấy chiếc ghế ấy cô đơn nữa.

Ông hiểu rằng Dũng chưa bao giờ rời xa mình.

Anh vẫn hiện diện trong lời hứa năm nào, trong nghĩa tình của những người còn sống và trong hạnh phúc của các con hôm nay.

Có những người lính tuy đã nằm xuống, nhưng chưa bao giờ rời khỏi hàng ngũ.

Họ vẫn tiếp tục bước đi trong ký ức của đồng đội, trong lòng biết ơn của những người ở lại và trong những thế hệ được tiếp nối bằng tình yêu thương.

Bởi lời thề của người lính Việt Nam Cộng Hòa chưa bao giờ cũ:

“Không bỏ anh em. Không bỏ đồng đội.”

Và như lời nguyện của bao người lính năm xưa:

“Xin cho tôi một mộ phần, bên ngàn chiến hữu của tôi.”

San Jose, ngày 18 tháng 7 năm 2026
Người Lính LVH

Tôi tên là Thiên Nga, một thiện nguyện viên của Hội Tương Trợ Thương Binh VNCH. Gần mười năm nay, năm nào tôi cũng có mặt trong chương trình này. Không phải vì trách nhiệm, mà vì một lời hứa với cha.

Cha tôi là một sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng Hòa. Trước khi qua đời, ông nắm chặt tay tôi và chậm rãi dặn:

— Nga à, ba còn được lành lặn đến ngày hôm nay không phải vì ba may mắn hơn ai. Trên suốt chặng đường binh nghiệp, biết bao chiến hữu và những người lính dưới quyền đã ngã xuống, có người mất một phần thân thể để ba còn được sống. Sau này, nếu có thể, con hãy thay ba giúp đỡ những thương binh ấy. Đó là món nợ ân tình mà ba suốt đời không trả hết.

Lời dặn ấy theo tôi suốt bao năm qua. Vì thế, sáng nay, tôi lại có mặt nơi đây.

Dù đã tham gia Ban Tổ chức gần mười năm, cứ mỗi khi đại nhạc hội đến gần, chúng tôi lại không khỏi thấp thỏm. Điều khiến mọi người lo lắng không phải là ca sĩ, cũng không phải chuyện bán vé, mà là liệu năm nay có quyên góp đủ tài chánh để tiếp tục giúp đỡ các chú thương phế binh còn kẹt lại quê nhà hay không.

Thế nhưng, suốt gần mười năm qua, có một điều kỳ lạ đã trở thành niềm hy vọng của Ban Tổ chức. Mỗi mùa đại nhạc hội, chúng tôi đều nhận được một phong bì màu vàng. Không có tên người gửi, không có địa chỉ, cũng chẳng có một lời nhắn. Bên trong chỉ có một tấm chi phiếu trị giá 50.000 đô la. Năm nào cũng vậy, chưa bao giờ đến trễ và cũng chưa bao giờ vắng mặt.

Ở cuối tấm chi phiếu chỉ có một dòng chữ ngắn ngủi:

“Một Người Mang Ơn.”

Không ai trong Ban Tổ chức biết ân nhân ấy là ai. Nhưng chính những tấm chi phiếu vô danh đó đã giúp duy trì biết bao chương trình, trong những năm tưởng chừng phải hủy bỏ vì thiếu ngân quỹ.

Đối với chúng tôi, người ân nhân ấy đã trao tặng nhiều hơn cả tiền bạc. Ông còn tiếp thêm niềm tin để chúng tôi tiếp tục con đường tri ân những người lính đã hy sinh một phần thân thể vì miền Nam Việt Nam.

Năm nay, điều mà Ban Tổ chức đã chờ đợi suốt bao năm cuối cùng cũng đã xảy ra. Người ký những tấm chi phiếu vô danh đã đồng ý gặp chúng tôi.

Đúng giờ hẹn, một người đàn ông khoảng ngoài năm mươi tuổi bước vào cùng một cụ ông chừng bảy mươi tuổi. Cả hai đều ăn mặc rất giản dị.

Sau vài câu chào hỏi, người đàn ông lớn tuổi mỉm cười giới thiệu:

— Đây là con trai tôi. Chính nó là người đã ký những tấm chi phiếu với dòng chữ: “Một Người Mang Ơn”.

Cả Ban Tổ Chức đều sững sờ. Cuối cùng, người phụ trách chương trình không giấu được sự xúc động, nhẹ nhàng hỏi:

— Thưa bác, vậy chắc ngày trước bác là một quân nhân của Quân lực Việt Nam Cộng Hòa?

Cụ ông mỉm cười.

— Là lính thì đúng…

Ông khẽ lắc đầu rồi nói tiếp:

— Nhưng nó không phải con ruột của tôi. Nó là con nuôi.

Mọi người bỗng im phăng phắc. Không ai hỏi thêm một lời nào.

Cụ ông chậm rãi quay nhìn lên sân khấu, nơi treo bức ảnh người lính Việt Nam Cộng Hòa. Đôi mắt ông đỏ hoe. Sau một hồi im lặng, ông cất giọng kể…

“Sau khi rời trại cải tạo được năm năm, tôi trở về với hai bàn tay trắng. Thân thể gầy gò vì những năm tháng tù đày, tôi mưu sinh bằng nghề chạy xe ôm. Mỗi buổi sáng, số tiền kiếm được chỉ đủ cho một ly cà phê đen, rồi lại bắt đầu một ngày dài len lỏi khắp phố phường tìm khách.

Tôi thường ghé một quán cơm bình dân ở đầu xóm để nghỉ chân. Chính nơi đó, ngày nào tôi cũng gặp một cậu bé chừng mười tuổi, gầy gò như que củi, lặng lẽ đứng nép ở một góc với chiếc lon sữa bò cũ trên tay. Nó không xin tiền, cũng chẳng xin ăn. Nó chỉ kiên nhẫn chờ khách dùng cơm xong. Ai còn thừa chút cơm hay miếng cá, nó mới rụt rè xin bỏ vào chiếc lon mang theo.

Cảnh ấy lặp đi lặp lại suốt hơn một năm, ngày nào cũng như ngày nào.

Một buổi chiều mưa, nhìn thằng bé đứng co ro trước hiên quán, tôi không cầm lòng được. Tôi gọi nó lại ngồi cùng bàn rồi hỏi:

— Con tên gì?

Nó lí nhí đáp:

— Dạ… Tuấn.

Tôi nhìn chiếc lon trên tay nó rồi hỏi tiếp:

— Con xin thức ăn về cho ai vậy?

Thằng bé trả lời ngay, như thể đã chuẩn bị sẵn câu trả lời ấy từ lâu:

— Dạ… nuôi heo.

Nói xong, nó cúi gằm mặt xuống đất. Không dám nhìn tôi.

Chỉ cần nhìn vào mắt nó, tôi biết ngay nó đang nói dối. Chiều hôm ấy, tôi lặng lẽ đi theo nó về nhà. Thật ra, đó chỉ là một căn chòi tồi tàn, dựng bằng những tấm tôn chắp vá; chung quanh hoàn toàn không có chuồng heo nào cả. Khi bước vào bên trong căn chòi, tôi thấy một người đàn ông mặc chiếc áo lính trận đã bạc màu, trên ngực vẫn còn huy hiệu hình con cọp mờ theo năm tháng, lặng lẽ ngồi trên chiếc xe lăn cũ kỹ. Nhìn kỹ mới thấy, ông chỉ còn một cánh tay, còn cả hai chân đều đã mất sau chiến tranh.

Dưới chân ông, một người phụ nữ gầy gò, xanh xao vì bệnh tật, đang nằm co quắp trên chiếc giường xếp cũ. Thấy thằng bé mang cơm về, bà cố gượng ngồi dậy. Hai vợ chồng lặng lẽ ăn những phần cơm thừa mà nó mang về.

Tôi đứng chết lặng.

Người đàn ông ngẩng đầu nhìn tôi rồi khẽ mỉm cười. Ông nói nhỏ:

— Xin lỗi anh. Vợ chồng tôi đều bị liệt, không thể đi lại được. Nhà nghèo quá, nên thằng nhỏ phải vất vả mưu sinh từng ngày.

Tôi quay mặt đi. Là một người đàn ông, vậy mà tôi không sao cầm được nước mắt.

Từ hôm đó, tôi mới hiểu rằng thằng bé không hề đi xin ăn. Nó lặng lẽ nhặt nhạnh từng hạt cơm, từng miếng bánh người ta bỏ lại để nuôi người cha thương phế binh và người mẹ bệnh tật. Mới mười tuổi đầu, nó đã phải gánh trên vai cả một gia đình.

Ít lâu sau, tôi được sang Mỹ theo diện HO. Ngày bước lên máy bay, lòng tôi vẫn day dứt và áy náy vì phải bỏ lại thằng bé cùng gia đình nó phía sau. Cuối cùng, tôi quyết định làm hồ sơ nhận Tuấn làm con nuôi.

Phải mất nhiều năm chờ đợi, Tuấn mới được sang Hoa Kỳ theo diện đoàn tụ. Dù đã bỏ học từ lâu, nó học rất giỏi. Ban ngày đi học, ban đêm đi làm, dành dụm được đồng nào, nó đều gửi về Việt Nam phụng dưỡng cha mẹ.

Ra trường, Tuấn trở thành kỹ sư. Vài năm sau, nó thành lập công ty riêng. Công việc phát triển nhanh đến mức ngay cả tôi cũng không ngờ tới.

Nhưng giữa bao thành công ấy, điều đầu tiên Tuấn nghĩ đến vẫn là người cha thương phế binh và người mẹ bệnh tật ở quê nhà. Nó đều đặn gửi tiền về chăm lo cho cha mẹ cho đến ngày cả hai ông bà lần lượt qua đời.”

Ông lão quay sang nhìn người đàn ông trung niên, nở một nụ cười hiền.

— Điều làm tôi vui nhất là… đến bây giờ nó vẫn chưa bao giờ quên chiếc lon sữa bò cũ năm nào.

Người đàn ông trung niên cúi đầu. Giọng anh nghẹn lại.

— Thưa cô Nga… nếu ngày ấy cha nuôi tôi không lặng lẽ đi theo tôi về căn chòi nhỏ ấy… có lẽ cuộc đời tôi đã rẽ sang một hướng khác, vẫn chìm trong những tháng ngày tăm tối.

Anh dừng lại một lúc rồi nói tiếp:

— Tôi biết những tấm chi phiếu của mình không thể giúp được tất cả các chú thương phế binh. Nhưng ít ra, tôi còn có cơ hội thay cha nuôi trả lại món nợ ân tình mà ông luôn mang trong lòng.

Anh nhìn về phía những chiếc thùng quyên góp đặt trước sân khấu.

— Hôm nay, nếu cô cho phép… tôi muốn được cầm một chiếc thùng để đi xin tình thương cho các chú.

Tôi khẽ gật đầu rồi hỏi:

— Nhưng… sao anh biết tên tôi?

Anh mỉm cười.

— Vì suốt bao năm qua, tôi vẫn âm thầm đến dự hầu như tất cả những kỳ đại nhạc hội có cô tham gia.

Tôi chợt thấy mặt mình nóng bừng. Dù trong lòng đã có câu trả lời, tôi vẫn khẽ hỏi:

— Vậy… những tấm chi phiếu năm mươi ngàn đô-la suốt bao năm qua… đều là của anh sao?

Anh lắc đầu.

— Không…

Anh mỉm cười, ánh mắt xa xăm.

— Đó là của… một thằng bé từng đi xin cơm thừa để nuôi người cha thương phế binh và người mẹ bệnh tật.

Rồi anh nhìn sang người cha nuôi đang ngồi bên cạnh.

— Hôm nay, nó chỉ thay cha mình tiếp tục trả món nợ ân tình ấy mà thôi.

Đại nhạc hội bắt đầu.

Khán phòng chật kín người. Tiếng hát cất lên:

“… Cám ơn anh, người thương binh năm cũ…”

Cả khán phòng đồng loạt đứng dậy vỗ tay.

Không ai biết…

Ở hàng ghế cuối, có một ông lão tóc bạc đang lặng lẽ lau nước mắt.

Ngồi bên cạnh là người con nuôi năm nào.

Hai cha con nắm chặt tay nhau.

Không ai nói một lời.

Trên sân khấu, ánh đèn vẫn rực sáng.

Dưới khán phòng, biết bao trái tim lặng lẽ rung lên.

Có người đã hy sinh một phần thân thể cho Tổ quốc.

Có người đã hy sinh cả tuổi thơ để cứu gia đình mình.

Và cũng có những người âm thầm trả món nợ ân tình bằng cả cuộc đời, chẳng cần ai biết đến.

Cuối chương trình, Ban Tổ Chức mở phong bì quyên góp đặc biệt.

Bên trong là tấm chi phiếu trị giá 100.000 đô-la.

Kèm theo chỉ một mảnh giấy nhỏ:

“Em một nửa, anh một nửa.”

Ở phía dưới vẫn là dòng chữ quen thuộc:

“Một Người Mang Ơn.”

Thiên Nga mỉm cười.

Cô hiểu rằng, từ hôm nay, người mang ơn không còn chỉ có một.

Món nợ ân tình ấy… đang được tiếp nối.

Bởi có những nghĩa tình không bao giờ trả hết.

Chúng chỉ được truyền từ trái tim này sang trái tim khác.

Như một ngọn lửa.

Tiếp tục trao yêu thương cho người khác nhé, người bạn quý mến của tôi!

Hận thù chỉ mang đến chia ly và tàn phá. Chỉ có tình thương mới có thể biến thế giới này thành một thiên đàng mà thôi.

San Jose, ngày 20 tháng 7 năm 2026
(LVH)

==

Lấy Lại Tên Sài Gòn 

==

==

==

==

==

TUỔI TÀN MƯA BÓNG MÂY

“Có ai mua Thơ hông?”.  Ôi tiếng rao nhẹ hổng / một buổi tối trăng hồng… mà nghe lòng bạc phếch!

Thơ của những người chết!  Tản Đà và Nguyễn Du!  Nguyễn Du buồn Thiên Thu:  Đoạn Trường Tân Thanh nhé!  Tản Đà thì biển lệ tràn núi Tản sông Đà…

Một thời Nước Non Ta đêm đêm trào nước mắt!  Tổ Quốc ơi còn, mất?  Tiếng rao Thơ thê lương!

Hình như gió sông Hương đang thổi qua Mang Cá?  Hình như người Thanh Hóa đang nhớ người Nguyệt Biều…

“Ba Vì Tây Lĩnh non xanh ngắt.  Một dải Thu Giang nước vẫn đầy!”.  Nước… cũng là… nước mắt?  Người đi không thấy về!

Hoài Khanh, bài Cà Ty, như vầy – nghe nha bạn:  “Một dòng xanh mấy niềm sâu, chợt nghe gió lạnh từ đâu thổi về… Giật mình sương rụng trên đê:  Người Đi Rồi Chẳng Thấy Về, Chao Ôi!”.

Nhắc thôi!  Chừng đó thôi… một thời Thơ tê tái… Tôi yêu người con gái một thời tóc gió thơm…

Tôi cũng nhớ Liên Khương – phi trường máy bay đậu.  Đà Lạt tôi nương náu… xa ngút ngàn chân mây!

Tôi biệt xứ đến nay:  52 năm!  Vĩnh Biệt!  Lời chào trước khi chết… tuổi tàn… mưa bóng mây!

Trần Vấn Lệ