Tài liệu

Yên Bái đầu rơi một sớm nào

NGÀY 17 THÁNG 6 NĂM 1930.

Ngày này 90 năm trước (17/6/1930), lãnh tụ Nguyễn Thái Học cùng 12 đồng chí của ông đã bị thực dân Pháp xử tử tại Yên Bái, nơi diễn ra sự kiện chính của cuộc khởi nghĩa Yên Bái (9/2/1930).

Hậu thế luôn nhớ tới những người anh hùng mặc dù tuoi đời còn rất trẻ nhưng đã hi sinh anh dũng với tâm thế nhẹ nhàng, bình thản trước cái chết, với tinh thần ”Không thành công cũng thành nhân”.

”Chết vì Tổ quốc chết vinh quang/ Lòng ta sung sướng, trí ta nhẹ nhàng!”

– 13 người đó gồm:

1.Nguyễn Thái Học (28 tuổi)
2.Bùi Tử Toàn (37 tuổi),
3.Bùi Văn Chuẩn (35 tuổi),
4.Nguyễn An (31 tuổi),
5.Hồ Văn Lạo (25 tuổi)
6.Đào Văn Nhít,
7.Nguyễn Văn Du,
8.Nguyễn Đức Thịnh,
9.Nguyễn Văn Tiềm,
10.Đỗ Văn Sứ,
11.Bùi Văn Cửu,
12.Nguyễn Như Liên (20 tuổi),
13.Phó Đức Chính (23 tuổi)

– Trong tác phẩm “Từ Yên Bái đến ngục thất Hỏa Lò”, tác giả Hoàng Văn Đào đã tường thuật cuộc xử chém như sau:

“Yên Bái, một vị trí lịch sử lần thứ hai lại chứng kiến các đảng viên Việt Nam Quốc Dân Đảng đền nợ nước.

Trong chuyến xe lửa bí mật, riêng biệt khởi hành từ Hà Nội lên Yên Bái, các tử tù cứ hai người còng làm một, trò chuyện ở toa hạng tư trên một lộ trình dài 4 tiếng đồng hồ. Cùng đi với các tội nhân còn có các thanh tra sở mật thám Pháp, hai cố đạo người Âu là Linh mục Mechet và Dronet. Máy chém cũng di chuyển theo cùng chuyến xe. Đao phủ phụ trách buổi hành quyết là Cai Công.

Cuộc hành quyết khởi sự vào lúc 5 giờ kém 5 phút, sáng ngày 17/6/1930 trên một bãi cỏ rộng với sự canh phòng cẩn mật của 400 lính bản xứ…”.

Trước khi cuộc hành quyết được diễn ra, các chiến sĩ đều dõng dạc hô to “ Việt Nam muôn năm”. Ngay sau đó, lưỡi máy chém đã rơi xuống đầu các ông. Riêng ông Phó Đức Chính còn đòi nằm ngửa để nhìn lưỡi máy chém rớt xuống cổ mình. Xác của 13 người chôn chung một hố, dưới chân đồi cao, bên cạnh đồi là đền thờ Tuần Quán, cách ga xe lửa Yên Bái khoảng một cây số.

– Ký giả người Pháp Louis Roubaud được chứng kiến cuộc hành hình các nhà cách mạng Việt Nam sau này đã viết: “Tôi phải dở nón nghiêng mình kính phục tinh thần ái quốc, lòng dũng cảm vô bờ bến của những người Việt Nam yêu nước…” (Vietnam, Tragédie Indochinoise)

– Sau này, Nguyễn Phan An có làm bài thơ tưởng niệm Nguyễn Thái Học như sau:

“Yên Bái đầu rơi một sớm nào,
Lòng son ngời sáng với trăng sao…
Vì dân dựng Đảng, ôi ! xương trắng,
Vì nước ra công, hỡi máu đào !
Cách mệnh chưa thành ! Sông núi khóc,
Tài mưu sớm thác ! Gió mưa gào.
Hai mươi tám tuổi “thành nhân” ấy,
Trang sử ngàn thu đã bước vào.”

Cuộc Khởi nghĩa Yên Bái tuy thất bại nhưng đã tạo nên tiếng vang khắp nơi, làm rung động đồng bào trong nước.

Image may contain: outdoor and nature


Image may contain: 11 people

Leave a Reply