PHAN VŨ, MỘT KỶ NIỆM PARIS

Vũ Thư Hiên

Phan Vũ đến Paris đột ngột.
Anh bám càng chị Xuân Phượng trong một chuyến đi triển lãm và bán tranh cho các hoạ sĩ trẻ được chị dắt dẫn vào thị trường châu Âu.
Phan Vũ không phải hoạ sĩ. Anh chỉ yêu thêm hội hoạ, ngoài thơ chính thất, bắt đầu vẽ vời đôi chút. Xuân Phượng hứng lên thì kéo bạn đi cùng. Chị hy vọng anh sẽ vui với chuyến đi bất ngờ.

Xuân Phượng có máu nghệ sĩ. Chị quen tất tật văn nghệ sĩ Hà Nội vào cái thời khốn khó không thể quên. Kể một ví dụ: Nguyễn Sáng hết gạo thì chạy đến: “Bà Phượng ơi, cho tôi vài bơ”. Chàng hoạ sĩ tâm hồn lơ lửng trên mây có thể quên mọi thứ, nhưng khi phát hiện con nghê vỡ đầu được dùng thay thạp gạo nhẵn như chùi thì vẫn nhớ được nơi cần phải đến.

Xuân Phượng yêu mọi thứ nghệ thuật, văn cũng như thơ, hội hoạ cũng như nhạc. Đang làm y sĩ, chị bỏ đi phiên dịch (chữ cũ là thông ngôn) cho Joris Ivens, đạo diễn phim tài liệu, rồi đâm mê điện ảnh để trở thành đạo diễn. Không biết chị viết lúc nào, viết ở đâu, nhưng bất thình lình người ta bắt gặp tiểu thuyết Áo Dài bằng tiếng Pháp của tác giả Xuân Phượng trên các quầy sách Paris, trên amazon.

Chuyến đi nào tới Paris Xuân Phượng cũng a lô cho tôi trước, lần nào chúng tôi cũng gặp nhau ở nhà hàng kiêm khách sạn Đồng Hương gần trạm metro Belleville, quận 11. Ông Nghĩa, chủ khách sạn, rất quý chị. Gặp chị, tôi được nghe đủ thứ chuyện: chuyện bạn bè chung, chuyện đất nước. Cộng vào đó là niềm vui được gặp những bạn trẻ rất dễ mến, và biết đâu đấy, họ rồi sẽ nổi tiếng nay mai.

Lần này chị cho tôi một ngạc nhiên, sững sờ thì đúng hơn, khi tôi thấy Phan Vũ ngồi lù lù trong phòng. Chúng tôi ôm lấy nhau, vỗ vào lưng nhau đồm độp, cười hết cỡ với một chút nước mắt rơm rớm. Xa nhau tính ra nửa thế kỷ có dư, gặp nhau thì đã về già, không rưng rưng mới lạ.
Chị Xuân Phượng bảo:
– Tôi giao ông Phan Vũ cho ông.
Tôi kéo Phan Vũ đi.

Sau một chuyến “hop on hop off” kéo dài một ngày qua mọi danh lam thắng cảnh Paris, tôi hơi thất vọng – Phan Vũ chẳng hào hứng với những di tích lịch sử.
– Ờ, cũng thú đấy. Được thấy cảnh thật mà mình từng thấy trong ảnh, trong mục “du lịch qua màn ảnh nhỏ”.
Phan Vũ không thích thắng cảnh thì đưa Phan Vũ “bát phố” vậy. Như chúng tôi thường đi ở Hà Nội những năm rất xưa. Như lần tôi vừa từ nhà tù trở về, Phan Vũ đạp xe đến rủ tôi đi chơi. Anh là một trong số ít người dám đến thăm tôi.
Anh sinh động hơn khi đi trên những vỉa hè:
– Cậu thấy cái nắp cống này không? – anh bắt tôi dừng lại để ngắm nghía hồi lâu cái vật tròn bằng gang to bằng cái nia với những hoa văn và tên công ty – Y như ở Hà Nội ấy.
Tôi gật:
– Người Pháp mua những thứ này từ chính quốc để lắp trên phố Hà Nội mà. Công ty sản xuất ra nó có thể không còn, nhưng sản phẩm của nó còn.
Phan Vũ bần thần:
– Tiếc cái là ở Hà Nội những nắp cống này biến hết rồi, không hiểu tại sao. Có dễ người ta dỡ đi để lấy gang.
Tôi nhớ những ly cà phê với Phan Vũ ở quán Lâm Toét và những câu chuyện dính dáng tới Hà Nội – không phải Hà Nội khi ấy, mà Hà Nội trong hoài niệm.
Cuối ngày, tôi dắt Phan Vũ đi uống cà phê vỉa hè.
– Giống ở Sài Gòn – anh nhận xét – Người ta ngồi quay mặt ra đường để ngắm người, ngắm xe cộ, tóm lại để ngắm sự sống trôi qua trước mắt.

Anh chỉ sinh động hẳn lên vào một hôm khác, khi được ngồi ở La Rotonde ở khu Montparnasse nghe tôi kể về lịch sử của nó.
Tôi được biết về nó lần đầu tiên là qua cuốn Con Người, Năm Tháng, Cuộc Đời của Ilya Ehrenburg.

La Rotonde có một lịch sử không lâu đời. Thoạt đầu, năm 1903, nó là quán cà phê cho người nghèo. Dần dà những nghệ sĩ nghèo tới, rồi bạn của họ, những người không đến nỗi nghèo cũng theo chân, nó trở thành nơi tụ hội của văn nghệ sĩ. Cái quán bé nhỏ được mở rộng, được hiện đại hoá theo thời cho tới khi nó có diện mạo ngày nay, đẹp và sang trọng.
Phan Vũ vừa nhâm nhi cà phê vừa đọc phần liệt kê những khách hàng nổi danh đã ngồi ở chỗ chúng tôi đang ngồi trong tờ thực đơn dày cộp và bóng láng: Picasso, Aragon, Apolinaire, Riviera, Hemingway, Modigliani, Ray, Fargue, Bayard, Foujita, Zborowski… … Không kể các nghệ sĩ, những nhà cách mạng của nước Nga xô-viết mà anh, công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, không thể không biết tên, cũng từng là khách quen của La Rotonde: Lenin, Trosky, Zinovev, Kamenev, Lunatcharsky…
– Giá mà Hà Nội ta cũng có một quán cà phê như thế này nhỉ! – Phan Vũ cảm thán.

Thêm một giai thoại về La Rotonde. Nó có thật hay không tôi không biết. Chuyện kể rằng ở La Rotone, nếu trong đầu nhà thơ nhà văn nảy ra một tứ hay thì anh ta có thể gọi chủ quán đưa giấy bút cho mình. Từ những mẩu giấy ấy, những bài thơ, những truyện ngắn, thậm chí những tiểu thuyết ra đời. Nghe đồn về La Rotonde, nữ hoàng Anh liền cho mở một quán sang hơn La Rotonde, ở đó các nhà văn nhà thơ nước Anh tha hồ cà phê cà pháo, tha hồ viết lăng nhăng đủ mọi ý sáng tác ra giấy mà không mất xu nào. Những ly cà phê miễn phí ấy, tiếc thay, lại không sinh ra được cái gì hay ho cho Nữ hoàng.
Phan Vũ ngửa cổ cười sảng khoái. Rồi rụt rè:
– Hỏi thật cậu, mình uống ly thứ ba nữa có làm thủng túi cậu không đấy?
– Ông cứ thoải mái. Muốn ngồi lâu không cần phải uống thêm. Cà phê Paris không có lệ đuổi khách. Gọi một ly, ngồi vài giờ, đọc báo, tán dóc, chán thì thôi.
Tôi hiểu Phan Vũ nghĩ gì. Anh không muốn rời tờ thực đơn khi chưa nhớ hết tên các vị đáng nhớ cho một kỷ niệm không dễ có. Tờ thực đơn khổ lớn, cứng, không nhét vừa túi quần hay túi áo.
Tôi vạch cái túi xách bất ly thân của tôi:
– Bỏ vào đây!
Nhanh như chớp, Phan Vũ nhìn quanh rồi nhét vội nó vào đấy. Tôi không biết chúng tôi làm việc ấy đúng hay sai. Có thể hỏi anh bồi bàn, nhưng nếu anh ta từ chối thì rách việc. Người ta có thể tiếc – tờ thực đơn in đẹp thế cơ mà!
Thời gian ở Paris của Phan Vũ lại hết mất rồi.

Theo Internet

About the author
Leave Comment