Họa sĩ Hoài Nam qua đời: Con ngựa già đã tìm về đồng cỏ

Nghệ sĩ Hoài Nam – người họa sĩ tiên phong của ngành thiết kế mỹ thuật sân khấu cải lương miền Nam và đã cống hiến trọn vẹn – suốt đời cho đam mê nghệ thuật này đã qua đời ở tuổi 90 ở Viện dưỡng lão nghệ sĩ TP.HCM.

Sáng nay (7.1.2020) lướt Facebook, mới hay tin họa sĩ Hoài Nam đã từ trần lúc 4 giờ sáng nay tại Khu dưỡng lão nghệ sĩ (đường Âu Dương Lân, Q.8, TP.HCM), thấy hồn xốn xang, và chắc chắn rằng nhiều “cựu cư dân” của “Tám Mốt-Trần Quốc Thảo”: Thiên Hà, Trương Đạm Thủy, Lê Hồng Thái, Bùi Công Doanh, Tăng Bình, Trần Lượng… cũng sẽ bồi hồi với cái tin ông mất…

Nhớ khoảng 20 năm về trước, khi tôi là “đại sứ thường trực” ở Quán Nghệ sĩ (81, Trần Quốc Thảo, Q.3), thỉnh thoảng vẫn thấy ông xuất hiện ở đây: Dáng người mảnh khảnh, tóc dài, cặp mắt sâu sau đôi kính lão, đôi má hóp sâu… Ông ngồi uống bia với bạn bè nhưng rất kiệm lời, chỉ thỉnh thoảng nở nụ cười thật hiền. Anh em giới thiệu với tôi: “Họa sĩ Hoài Nam – chuyên thiết kế cho các sân khấu cải lương”.

Từ đó, tôi thường được ngồi “hầu bia” với ông cùng với nhà văn Dương Hà (tác giả tiểu thuyết Bên Dòng Sông Trẹm), nhà thơ-soạn giả Kiên Giang-Hà Huy Hà và nhóm anh em đã kể ở trên. Tôi đã chụp ông khá nhiều bức ảnh vẫn còn lưu file ở đâu đó mà nhất thời chưa tìm lại được. Lúc đó, ông đã “giã từ vũ khí” và đã về nương thân ở Khu dưỡng lão nghệ sĩ bởi ông thuộc dạng “tứ cố vô thân”, chưa từng có vợ nên cũng chẳng có con cái để làm chỗ dựa lúc tuổi xế chiều…

Họa sĩ Hoài Nam tên thật là Bùi Hoài Nam, ông sinh năm 1930 trong một gia đình điền chủ tại Thủ Thừa (Long An), 15 tuổi “công tử Thủ Thừa” bỏ nhà đi theo kháng chiến, một năm sau trở về thì… nhà cửa ruộng đất mất sạch. 17 tuổi, Hoài Nam lên Sài Gòn học Trường vẽ Gia Định, đồng thời ghi danh học Trường Âm nhạc Sài Gòn. Tuy nhiên, vốn tính lãng tử, cả 2 môn học này ông đều bỏ ngang khi sắp tốt nghiệp. Lúc đó, Hoài Nam chơi thân với con trai của nghệ sĩ cải lương kiêm bầu gánh Năm Châu. Vậy là lân la với nghề trang trí sân khấu.

Thoạt đầu là phụ việc cho các họa sĩ đàn anh, dần dần trở thành họa sĩ chính, nổi tiếng đến nỗi gánh hát nào cũng muốn nhờ ông trang trí. Nghe kể rằng chính ông là người đã làm một cuộc cách mạng: Đưa việc thiết kế phông màn sân khấu từ đình chợ đơn giản ra rạp hát hoành tráng. Sau này (từ năm 1958) ông còn là họa sĩ thiết kế hình ảnh cho các bộ phim: Xa lộ không đèn, Bàn thờ tổ của cô đào, Nghêu Sò Ốc Hến, Hồi chuông Thiên Mụ…

Trước 1975, ông thuê một căn nhà ở cuối đường số 2 Làng báo chí Thủ Đức. “Trong nhà không một cái ghế ,cái bếp hay những vật dụng sinh hoạt tối thiểu của một gia đình, nói chung như một cái nhà hoang vậy… Nhưng trong nhà có rất nhiều những hũ rượu thuốc mà ông đi đây đi đó mang về và sách thì chất đầy nhà với những sách tiếng Hán, hay những bộ truyện Kim Dung mới xuất bản ở Sài Gòn thời đó, cùng với báo chí hay những giá vẽ, tranh vẽ dở dang v.v… (chi tiết này của Bùi Công Doanh, người ở cùng Làng Báo chí Thủ Đức với ông). Mỗi lần có đoàn hát đặt hàng là ông đóng cửa đi vẽ suốt tháng.

Dạo ấy, thu nhập của ông phải nói là “xu hào rủng rỉnh” nên ông rất hào phóng với bạn bè thân hữu. Cũng dễ hiểu vì ông không vướng bận vợ con. Thực ra hồi ấy ông là một họa sĩ tài hoa, làm ra tiền, lại đẹp trai với dáng người dong dỏng cao nên thiếu gì cô đào hát xinh đẹp hoặc những cô gái hâm mộ sẵn sàng tình nguyện “nâng khăn sửa túi”, Trước năm 1954, ông cũng đã từng yêu một cô gái, tính chuyện cưới xin nhưng rồi cô ấy trở mặt, bỏ ông để lấy một anh lính Tây, từ đó ông “tắt lửa lòng”. Một điều nữa khiến ông không tha thiết gì chuyện vợ con là bởi ông từng chứng kiến cha mẹ chết sớm, rồi lần lượt 7 người anh em ruột của ông qua đời mà không ai qua khỏi tuổi 40. Ông tự nhủ: “chắc mình cũng không qua khỏi cái ngưỡng ấy. Thôi, vợ con làm gì, thêm khổ cho người ta !” (vậy mà ông sống ngót…90 tuổi mới lạ!).

Sau hơn 60 năm làm việc cho các đoàn sân khấu, ông về nương thân ở Khu dưỡng lão nghệ sĩ (quận 8), viết bộ sách Giải mã Hán – Việt – Nôm theo phương pháp họa tự và sáng tác thơ. Việc nghiên cứu chữ Hán cũng là một đam mê song song với hội họa. Ông kể rằng, dạo còn phiêu bạt ở tuổi thanh niên, ông được học chữ Hán với một ông chủ tiệm thuốc bắc người Hoa ở Vũng Tàu. Bộ sách Giải mã Hán – Việt – Nôm theo phương pháp họa tự đã được NXB Trẻ in tập 1 (tập 2 đang dang dở thì ông mất).

Còn về thơ, thú thực chơi với ông cũng khá lâu, cũng từng nhiều lần ngồi nghe ông nói chuyện nhưng tuyệt nhiên tôi cũng như bạn bè quanh ông chưa bao giờ nghe ông “đụng chạm” gì tới thơ văn cả. Vậy mà mới đây nhà thơ Trương Đạm Thủy tiết lộ (trích: “Mới đây gặp lại anh với nụ cười móm xọm của tuổi U.80, anh trao tôi món quà là kết quả của những đêm già khó ngủ. Đó là tác phẩm tập photo bản thảo thơ 7 cuốn gồm: 1/Ngũ Âm, 2/Thơ Đường Phố, 3/Túy thi,, 4/Tình thi, 5/Lãng Thi, 6/ Thủy mặc thi, 7/Điền dã thi..; Chưa bao giờ tôi nghĩ Hoài Nam lại có một tâm hồn thơ nồng nàn đến vậy. Anh lại còn tỏ ra có tay nghề với một dòng thơ vừa hiện đại lại vừa u hoài cổ phong như trong Đêm:

Sao đêm trùm chăn lạnh

Lã đời nhẹ ý xanh

Tơ thơ mơ bỡ ngỡ

Vương vương lệ đầu cành…

Trong tập ”Thơ Đường phố” Hoài Nam tự nhận mình như con ngựa hoang dù đã đi gần hết cả đời người mà vẫn hoài lang thang đơn độc. Anh viết :

Anh là con ngựa hoang

Nên không có đồng cỏ

Em là con yến nhỏ

Chỉ hát trong lồng son

Ngựa hoang không biết hát

Chỉ thống hí lê thê

Một dòng đời ê chề

Nên ngôn ngữ xa anh… (hết trích).

Vậy đó, con ngựa già giờ đã khuỵu vó. Xin cuộc đời là đồng cỏ thanh bình để ông tìm về an nghỉ. Cuộc sống riêng của ông dẫu có cô đơn nhưng ông vẫn hiện diện một cách thật nồng ấm trong trái tim bạn bè và người mộ điệu…

Xin vĩnh biệt ông: Người họa sĩ tiên phong của ngành thiết kế mỹ thuật sân khấu cải lương miền Nam và đã cống hiến trọn vẹn – suốt đời cho đam mê nghệ thuật này.

Hà Đình Nguyên

Một số tranh của họa sĩ Tô Hoài Nam:

Cúc trắng

Cúc và nho

Cúc và táo

Đường hoa

Cuối xuân

Mùa hè

Cuối hè

Cuối thu 

Lập đông

Giữa mùa đông

Nắng chiều trên đồng vàng

Bóng núi 

Núi

Sườn núi

Xa lộ qua núi

Vô biên

Xưa và nay

Tâm sự của một người yêu Sài Gòn đến bất chấp

“Vọng Sài Gòn” là một tâm sự ngút lòng của một người yêu Sài Gòn đến bất chấp. Nhưng Trác Thúy Miêu đâu chỉ yêu, mà muốn kêu gọi tình yêu ấy từ những người trẻ.

Trác Thúy Miêu (tên thật Vũ Hoài Phương) vốn được biết đến như một người có tính cách độc đáo. Cô không chỉ là nhà báo với ngòi bút sắc sảo, một MC có phong cách đặc trưng không lẫn vào đâu, mà còn là một thị dân yêu nồng nhiệt, yêu dữ dội đến bất chấp thành phố mình đang sinh sống. Tình yêu cuồng nhiệt ấy đã được cô gửi gắm vào trong tập tản văn vừa mới xuất bản Vọng Sài Gòn, như là một cách giữ gìn ký ức cho bản thân và những người đồng điệu.

Vọng Sài Gòn (sách do NXB Hội Nhà văn và Công ty Văn hóa & Truyền thông Nhã Nam liên kết xuất bản và phát hành) là đứa con đầu lòng của Trác Thúy Miêu. Cuốn sách tập hợp nhiều bài viết trong nhiều năm về miền đất mà cô đã gắn bó suốt hơn 40 năm.

Với Vọng Sài Gòn, Trác Thúy Miêu muốn cho thấy đằng sau sự hào nhoáng của giải trí truyền hình là một Trác Thúy Miêu với sứ mệnh của người cầm bút. Và ở trong địa hạt này, cô tiếp tục sự bền bỉ của mình trong việc gìn giữ Sài Gòn (cô đã làm việc này trong nhiều hoạt động khác nhau) theo cách rất riêng, như cách cô định tính cho Sài Gòn từ chính nhân xưng của nó. Mỗi miền đất hay mỗi con người, nếu mà thuộc tính đặc thù quá đặc biệt thì danh từ gọi miền đất hay con người ấy một ngày nào đó sẽ trở thành tính từ. Sài Gòn có những thuộc tính đủ để gọi một ai đó, một hành xử nào đó, một văn hóa sống “rất Sài Gòn”.

Cái riêng của Trác Thúy Miêu trong Vọng Sài Gòn còn là sự đột phá trong phong cách thể hiện, sự táo bạo trong các ý tưởng, sự ngồn ngộn của chữ nghĩa… Chẳng phải ngẫu nhiên mà trong chia sẻ về tập tản văn này (in cuối cuốn sách), MC, diễn viên Liêu Hà Trinh đưa ra nhận xét: “Nếu bạn đang tìm một nàng thơ áo trắng, đạp xe tới Dinh Độc lập trên con đường Trưng Vương đầy lá me, hay những hợp xướng ngợi ca cho sức sống trai trẻ tráng kiến của 300 năm thành phố, rất tiếc phải nói bạn tìm nhầm chỗ.

Miêu ví Sài Gòn như một ả đàn bà vừa hồn nhiên vừa giảo hoạt. Phép so sánh đó có phần phiến diện đó hy vọng không làm người đọc khó chịu. Bản thân tác giả cũng đóng vai xuất sắc vào thân phận đào hoa của một ả mỹ nhân “dễ bỏ khó quên” với những dẫn chứng hùng hồn chắc nịch khiến người ta khó nghĩ khác”.

Là một người có óc quan sát, trí nhớ đặc biệt tốt, Trác Thúy Miêu đã dùng ký ức của mình để chụp lại những hình ảnh đắt giá về Sài Gòn. Ở đó, cô đưa người đọc về những kỷ niệm và tâm thức Sài Gòn kiểu cũ, Sài Gòn tập làm quen với một giai kỳ mới trong thập niên 1980 với cái sức sống vừa trẻ trung, vừa hoài cổ, Sài Gòn trong vô số những cuộc đại phẫu, tiểu phẫu dọc ngang trong một vài thập niên trở lại đây, hay Sài Gòn hiện tại, một thành phố năng động đang chuyển mình, phát triển từng ngày…

Có rất nhiều thứ được Trác Thúy Miêu mô tả trong Vọng Sài Gòn, bằng một thứ ngôn ngữ trau chuốt, đôi khi cường điệu nhưng rất hợp lý. Đó là những đường nét bút vẽ tranh truyện của 02 họa sĩ Văn Minh và Đức Lâm trên báo Khăn Quàng Đỏ trong những năm 1980; sự kết thúc thói quen đọc truyện diễm tình của chị em phụ nữ bình dân có từ thập niên 1960 khi video phim bộ và truyền hình nội hóa xuất hiện; mùi hương mang đặc tính của Sài Gòn và loại nước hoa Oriental mang phong vị phương Đông từ thập niên 1920, ảnh hưởng đối với Sài Gòn đến mãi về sau này.

Đó là một thành phố khi không còn mang tên Sài Gòn; những cư dân xuất hiện ở thành phố qua quan sát của Trác Thúy Miêu ở tuổi mới lớn, đầu thập niên 1990 mà cô gọi nôm na “Kỷ phục sinh – đánh dấu thời kỳ Việt Nam bắt đầu hé vào cuộc mở cửa khá tưng bừng, sau hơn một thập niên khóa kín”; cuộc hồi hương của những cựu thị dân đã nghiễm nhiên trở thành những kiều bào yêu nước, là màn khai sinh ổ ạt của những huyền thoại thời vụ như taxi vàng, điện thoại công cộng; sự tàn lụi của sân khấu cải lương; món nghêu phô mai đốt lò; tính hay chuyện của dân Sài Gòn…

Đó là câu chuyện nền văn minh mì Tàu Chợ Lớn, nghiệp vận của Thiên Hương, huyền thoại Miliket, Vị Hương giấy kraft; những gánh nhạc rong góp phần lưu truyền dòng nhạc đặc thù của Sài Gòn – dòng nhạc vàng, hay bolero; giọng đàn tình tứ vô ngôn của ghi ta vô thường; chiếc áo dài Sài Gòn đúng kiểu, mang nét bản địa đặc thù của Sài Gòn, đôi tà áo đặc biệt một thời đã làm nên cốt cách xứ ngọc Viễn Đông…

Đó là từ kịch nói đến phim trường, phòng trà đến vũ trường, kỷ niệm 30/4 cho đến lễ Giáng sinh; thương xá Tax bị phá bỏ đến hàng cây đường Tôn Đức Thắng bị đốn gục… Cứ thế, theo dòng cảm xúc với những ký ức vọng về, Trác Thúy Miêu kể tỉ mỉ về những điều mình quan sát thấy, những cảm nhận hết sức tinh tế về Sài Gòn như một kẻ si tình.

Có thể nói, Vọng Sài Gòn là một tâm sự ngút lòng của một người yêu Sài Gòn đến bất chấp. Nhưng Trác Thúy Miêu đâu chỉ yêu, mà muốn kêu gọi tình yêu ấy từ những người trẻ, như người đi truyền giáo, đạo của người yêu Sài Gòn. Cô nhắn họ hãy “Yêu thương mê đắm và hồn nhiên. Yêu không cầu hơn thua cao thấp, yêu bất luận xuất xứ nhân thân. Yêu khỏi ai hô hào thi đua phấn đấu”.

Chuyện về nhà văn Sơn Nam và nhà thơ Nguyễn Bính

VHSG– Những năm sáu mươi của thế kỷ 20, do làm cùng một ban của cơ quan báo chí nọ nên tôi có quen anh, sau đó chúng tôi thành thân nhau, và khi biết anh hơn tôi mấy tuổi, tôi nói với anh xin kết nghĩa anh em. Anh bằng lòng ngay. Rồi một hôm, nhân tôi tìm được một cuốn truyện ngắn in đã lâu, tác giả là nhà văn Sơn Nam, tôi đọc một mạch, sau một ngày hết veo hơn ba trăm trang.

Cũng bởi biết tôi đọc cuốn sách của tác giả Sơn Nam, anh nói nhỏ: “Để lúc nào mình kể về nhà văn Sơn Nam cho mà nghe. Tác giả ấy mình cũng rất yêu; và nữa, mình với anh ấy cũng là chỗ bạn thân như mình với cậu vậy”. Giờ, tôi xin nói vài nhời nữa về người anh mà tôi kết nghĩa: Tên anh là Huỳnh Minh Nhựt, cháu ruột của cụ Huỳnh Tấn Phát (Thủ tướng Chính phủ lâm thời của Mặt trận Giải phóng miền Nam Việt Nam).

Anh Nhựt là dân miền Nam, tập kết ra Bắc. Những năm kháng Pháp, anh Nhựt công tác ở R. trong cơ quan thuộc Bộ tư lệnh miền của đồng chí Lê Duẩn. Anh Nhựt được phân công làm về báo chí. Dưới đây tôi xin được chép lại lời anh Huỳnh Minh Nhựt kể về nhà văn Sơn Nam:

“Có thể nói thế này về một đặc điểm của anh Ba Duẩn, anh rất mê đọc sách, nhất là các sách về triết học và văn học. Và nhà văn miền Nam mà anh Ba Duẩn rất quí trọng và thân tình là nhà văn Sơn Nam. Tất cả các truyện ngắn, các thể loại văn xuôi do nhà văn Sơn Nam viết thì đều chép ra một bản để dành đưa cho anh Ba Duẩn đọc.

Đấy là chưa kể đến chuyện cứ mỗi lần Sơn Nam vào thăm anh Ba Duẩn, theo nguyện vọng của anh Ba, nhà văn Sơn Nam đều đọc để anh Ba nghe. Nhà văn Sơn Nam có bản tính là bất cứ truyện ngắn hay thể loại văn xuôi nào, do mình viết ra, anh ấy đều thuộc lòng, nên cứ vậy nhà văn đọc ra để anh Ba thưởng thức.

Thế rồi, những ngày kháng chiến chống Pháp, nhà văn Sơn Nam từ R. là rừng miền Tây Nam Bộ, viết ra bao nhiêu thể loại văn xuôi và truyện ngắn, thì ông ấy đều tìm cách gửi về Sài Gòn cho một nhà xuất bản in. In xong, họ gửi ra chiến khu cho tác giả độ vài chục cuốn sách, còn đâu thì họ bán ở Sài Gòn, và bán cứ hết vèo vèo. Sách của anh ấy rất được độc giả Sài Gòn ưa chuộng.

Nhận được sách biếu, việc đầu tiên là anh ấy đến tôi, rồi vào gặp anh Ba Duẩn để tặng sách. Vậy là đêm ấy, mình chuẩn bị một chiếc măng xông ngon lành, để thắp cho anh Ba Duẩn đọc tập sách mới in của nhà văn Sơn Nam. Mỗi khi anh Ba thức đêm đọc, thì mình làm một việc là đúng 23 giờ đêm vào nhắc anh Ba giờ giấc, và báo cáo anh Ba lịch họp và làm việc  ngày mai. Nhưng rất lạ nhé.

Lần nào cũng vậy, anh Ba đồng ý với sự nhắc nhở của mình, nhưng vẫn đọc, có đêm tới sáng luôn. Vậy mà, sáng hôm sau anh vẫn rất tỉnh táo vào điều khiển một cuộc họp, hay làm việc với các ban, ngành. Khi anh Ba đọc xong tập văn xuôi của Sơn Nam thì thể nào hai người sau đó cũng có một cuộc trò chuyện, mà tiếng cười hoan hỉ của họ vui râm ran.

Đến ngày cơ quan Bộ tư lệnh chuẩn bị tập kết ra Bắc, anh Ba Duẩn bảo mình đi gọi nhà văn Sơn Nam đến, và chuẩn bị mọi thủ tục để mời Sơn Nam cùng tập kết ra miền Bắc. Anh Ba nói: “Ra ngoài đó Trung ương nuôi cho nhà văn Sơn Nam sáng tác về Nam Bộ, về miền Tây Nam Bộ, để đồng bào miền Bắc có sách đọc, giàu có thêm vốn hiểu biết về miền Nam”.

Mình đi mời nhà văn Sơn Nam vào gặp anh Ba. Ấy vậy mà rồi anh Ba Duẩn nói thế nào, nhà văn Sơn Nam cũng nhất quyết không đi. Nhà văn nói tha thiết: “Anh Ba ơi, em là con cá mà miền Tây này là nước, là nước anh Ba ơi. Không lẽ anh vớt cá lên khỏi nước sao. Em ở lại mà, dẫu ở lại thì em vẫn là người của cách mạng, của anh Ba chứ”. Anh Ba Duẩn nghe thế, đành phải đồng ý và ngậm ngùi nói: “Em mà ở lại thì ta nhớ em đến chết mất”. Nhà văn Sơn Nam cũng nói: “Thế anh tưởng, em không nhớ anh sao. Anh Ba và các anh đi rồi, em chỉ ở lại đây, và em viết tiếp, rồi khi có người ra ngoài đó, em gửi truyện rồi văn xuôi của em ra biếu anh”.

Còn dưới đây là câu chuyện nữa của một anh từ chỗ nhà văn Sơn Nam toạ lạc, khi thời Diệm Thiệu, anh ấy ra miền Bắc có việc báo cáo với Trung ương, anh ấy đã kể lại như sau: Nhà văn Sơn Nam mở một ngôi trường nhỏ, rất nhỏ, chỉ có một gian rộng chừng hai chục mét vuông thôi, và dạy đâu chừng hơn một chục trẻ nhỏ. Ngoài cửa ra vào, gần sát mái lá có biển treo đề mấy chữ: “Học đường Sót Nót”. Bọn dân vệ và lính nguỵ đi càn qua chỉ nhòm thấy có trẻ con ngồi học, và lắng nghe thầy Sơn Nam giảng bài, hoặc nắn nót viết chữ trên bảng đen, để các em ở dưới cắm cúi viết vào vở học. Cán bộ ta nằm vùng ở đó, có người ngước nhìn hàng chữ: “Học đường Sót Nót” thì hỏi: “Nó là cái gì bay ơi. Là tên một loài cây ở Bời Lời rừng Cà Mâu à?” thì nhà văn Sơn Nam cười cười nói nhỏ: “Đúng, tên của loài cây như anh nói đó, và cũng là Học đường Sơn Nam…”.

Người kia gật gù có vẻ khoái trí, nhưng vẫn thắc mắc nói: “Sao không viết thẳng ra, mà còn vòng vo Sót Nót# (#Sót Nót: gốc chữ của tiếng Anh South và North nghĩa Nam Bắc. Đây là nhà văn Sơn Nam viết theo đúng với giọng nói nông thôn của người miền Tây Nam Bộ)”. Nhà văn Sơn Nam mới ghé sát tai người kia tiếp, nhỏ giọng: “Nó nghĩa là Nam Bắc là một. Hiểu rồi chứ?”. Người kia khoái trí quá vỗ tay ran và tiếp: “Biết ngay mà, ông vốn là người thâm thúy và luôn thích đùa. Nhớ anh Ba Duẩn nhiều hở?”. “Nhớ lắm!”, Sơn Nam nói.

Anh Huỳnh Minh Nhựt kể tiếp: “Có một nhà thơ nữa mà anh Ba Duẩn vô cùng yêu thích thơ của anh ấy, đó là nhà thơ Nguyễn Bính. Chính anh Ba Duẩn bảo mình nhiều lần là phải thuyết phục bằng được nhà thơ Nguyễn Bính nhận lời đi tập kết. Hồi ở R. anh Ba Duẩn cứ hôm nào thưa việc, lại bảo mình đưa Nguyễn Bính vào chơi với anh Ba, đọc thơ cho anh ấy nghe.

Anh Ba Duẩn có nói: “Đọc thơ của Nguyễn Bính càng thêm yêu cái làng quê của đồng bằng sông Hồng”. Khi anh Ba Duẩn biết nhà thơ Nguyễn Bính phổ thơ toàn bộ Bộ kinh của đạo Hoà Hảo của ông giáo trưởng Huỳnh Phú Sổ thì tấm tắc khen mãi. Anh Ba Duẩn bảo với mình rằng cách nay, năm ngoái anh đã đọc toàn bộ kinh của đạo Hoà Hảo, và thấy kỳ lạ là sao lại có thể giống giọng thơ của miền Bắc đến thế, thì hoá ra là như vậy.

Cái hôm nhà thơ Nguyễn Bính vào trò chuyện với anh Ba Duẩn, anh Ba hỏi nhà thơ Nguyễn Bính về chuyện đã phổ thơ vào Bộ kinh của đạo Hoà Hảo, nghe xong nhà thơ nhận ngay, và hỏi anh Ba: “Anh Ba có muốn nghe lại toàn bộ kinh của đạo Hoà Hảo mà em phổ thành thơ không?” Anh Ba Duẩn đáp ngay: “Có có! Bính đọc đi”. Nhà thơ Nguyễn Bính tiếp: “Bộ kinh đạo Hoà Hảo em phổ thành thơ,  ông giáo trưởng Huỳnh Phú Sổ rất mê. Bộ kinh có 3.202 câu thôi mà, em đọc nhé”.

Vậy là nhà thơ Nguyễn Bính cứ thế tuôn ra như suối chảy. Đến lúc nhà thơ Nguyễn Bính tạm ngừng nghỉ, để nhấp chén trà cho trong giọng, thì anh Ba Duẩn thong thả: “Em phổ thơ rất hay và có ý nghĩa lắm. Chúng ta, những người làm cách mạng vì dân tộc, vì đất nước, thì càng phải am hiểu một cách sâu sắc những câu kinh của đạo như thế này. Đây cũng chính là tâm ý, là nguyện vọng tha thiết của một bộ phận nhân dân mình đấy chứ. Nào, em đọc tiếp đi”.

Anh Ba Duẩn sửa lại tư thế ngồi, và trang trọng nghe nhà thơ Nguyễn Bính đọc ngân nga cho đến câu kinh thứ 3.202, là toàn bộ Bộ kinh của đạo Hoà Hảo.

BÙI BÌNH THI

Theo ANTGCT

Nhà văn Nguyễn Thị Vinh… nhân vật cuối cùng của Tự Lực Văn Đoàn vừa qua đời

Hà Đình Nguyên

Nhà văn Nguyễn Thị Vinh… nhân vật cuối cùng của Tự Lực Văn Đoàn vừa qua đời ngày 8/1/2020 tại Na Uy, hưởng thọ 97 tuổi…

Hồi nhỏ, Hà Đình Nguyên đã từng được đọc (học) văn của bà từ những bài trích đăng tác phẩm “Hai chị em”, “Thương yêu” trong sách giáo khoa… Càng ngưỡng mộ bà hơn khi biết bà (và cô con gái 15 tuổi) đã thức trắng đêm bên thi thể nhà văn Nhất Linh tại nhà xác Nhà thương Grall trong đêm 7/7/1963… 

Nguyễn Thị Vinh và con gái Trương Kim Anh chụp ở Hà Nội 1950.

Tìm những tư liệu về bà, thấy ngày xưa bà là một phụ nữ hết sức xinh đẹp và tài năng, văn của bà ấm áp, thương yêu…

Xin trích đăng đôi dòng về thân thế của bà gắn liền với Nhất Linh và Tự Lực Văn Đoàn.

Bà Nguyễn Thị Vinh, 1 trong ba thành viên cuối cùng của Tự Lực Văn Đoàn.

Năm 1933 Tự Lực Văn Đoàn chính thức thành lập gồm có: Nhất Linh (Nguyễn Tường Tam), Khái Hưng (Trần Khánh Giư), Hoàng Đạo (Nguyễn Tường Long), Thạch Lam (Nguyễn Tường Lân), Tú Mỡ (Hồ Trọng Hiếu), Thế Lữ (Nguyễn Thứ Lễ) về sau thêm Xuân Diệu, Trần Tiêu, và còn một số nhà văn cộng tác chặt chẽ với văn đoàn này là: Trọng Lang, Huy Cận, Thanh Tịnh, Đoàn Phú Tứ… Bà Nguyễn Thị Vinh là 1 trong ba thành viên cuối cùng của Tự Lực Văn Đoàn.

Bà Nguyễn Thị Vinh sinh năm 1924 tại Hà Nội. Quê nội: làng Thịnh Đức thượng Hà Đông. Quê ngoại: làng Vân Hoàng, Hà Đông. Đã xuất bản nhiều tác phẩm tiêu biểu, gồm truyện ngắn, truyện dài, thơ và tùy bút…

Trước năm 1975 bà giữ chức Chủ bút và Chủ nhiệm 2 tạp chí văn nghệ: Tân Phong và Đông Phương. Bà cũng là thành viên của Hội đồng Giám khảo Giải Văn học Nghệ thuật Toàn quốc VNCH. Sau 1975, bà sống tại Na Uy và tiếp tục hoạt động văn học trong vai trò Chủ nhiệm tạp chí văn nghệ Hương Xa. Và là thành viên trong nhóm chủ biên nhà xuất bản Anh Em.

Sau đây là phần nói chuyện của Mặc Lâm (Đài RFA) với bà:

Mặc Lâm: Thưa bà, xin bà cho biết cơ duyên nào đưa tới việc bà gia nhập Tự Lực Văn Đoàn?

Bà Nguyễn Thị Vinh: Ba thành viên lớp sau (hay đúng hơn, phải gọi là ba thành viên dự bị) của Tự lực Văn đoàn, gồm nhà văn Duy Lam (cháu gọi Nhất Linh bằng cậu ruột), nhà văn Tường Hùng và tôi đều do nhà văn Nhất Linh Nguyễn Tường Tam lựa chọn, tại Sài Gòn vào khoảng đầu thập niên 1950.

Văn bản với bút tích của nhà văn Nhất Linh hiện do tác giả Nguyễn Tường Thiết, con trai út của nhà văn Nhất Linh lưu giữ. Trước đó, trong một bài thơ mang tên Tự Lực, Nhất Linh viết vào lúc 2 giờ sáng Mùng Một Tết năm Quý Tỵ (nhằm ngày 14 tháng 2 năm 1953), ông đã ghi:

Tự Lực vườn văn mới trội tên
Bỗng dưng thời thế đảo huyên thiên
Thương dăm lá cũ vừa rơi xuống
Mừng mấy mầm tươi vụt nhú lên
Mạch cũ, nhựa non rồn rập chảy
Vườn xưa, hoa mới điểm tô thêm
Người qua, sách mọt, đời thay đổi
Tự Lực, danh chung, tiếng vẫn truyền.

Mặc Lâm: Xin cho biết về tác phẩm đầu tay của bà cũng như tác phẩm mới đây nhất.

Bà Nguyễn Thị Vinh: Hai Chị Em, Truyện ngắn, NXB Phượng Giang, Việt Nam Sài Gòn 1953. Cỏ Bồng Lìa Gốc, Tùy bút /Tâm cảm, NXB Anh Em, Hoa Kỳ San José 2005.

Mặc Lâm: Tự Lực Văn Đoàn đã được lịch sử xác nhận là một tổ chức có ảnh hưởng rất lớn đối với thanh niên và trí thức trong một khoảng thời gian dài. Xin bà cho biết chi tiết hơn về vấn đề này.

Bà Nguyễn Thị Vinh: Tự lực Văn đoàn gây ảnh hưởng rộng lớn và lâu dài đối với đa số thanh niên nam, nữ thị dân theo Tây học và Chữ Quốc Ngữ, từ Bắc tới Nam, về các mặt tư tưởng, văn hóa, xã hội…

   a/ Trước hết phải kể tới Tinh thần Tự lực từ cá nhân, gia đình cho tới xã hội. Không có Tinh thần Tự lực thì quốc gia không thể giành được nền độc lập toàn vẹn, đúng nghĩa.

Tự lực Văn đoàn gây ảnh hưởng rộng lớn và lâu dài đối với đa số thanh niên nam, nữ thị dân theo Tây học và Chữ Quốc Ngữ, từ Bắc tới Nam, về các mặt tư tưởng, văn hóa, xã hội…

   b/ Giữ gìn truyền thống mỹ tục. Đả phá mọi hủ tục.
   c/ Nêu cao tinh thần Khoa học Thực nghiệm. Bài trừ thói mê tín dị đoan.
   d/ Chống nạn mù chữ. Phổ biến và nghệ thuật hóa việc dùng Chữ Quốc Ngữ.
   e/ Hướng đến một cuộc cách mạng, tạm gọi là “Cách mạng Tư sản”, trên nền tảng Chủ nghĩa Tam Dân: “Dân tộc Độc lập, Dân quyền Tự do, Dân sinh Hạnh Phúc.”

Cho nên từ “ngôi nhà ánh sáng”, tới chiếc “áo dài LeMur”, “thơ Mới”, “tiểu thuyết luận đề”, “đảng Hưng Việt”, đến báo chí “Phong Hóa”, “Ngày Nay” và “Văn Hóa Ngày Nay”… Tranh khôi hài “Lý Toét, Xã Xệ”… đã làm nên tính cách Tự lực Văn đoàn, một văn đoàn vì Quốc gia Dân tộc.

Mặc Lâm: Những thành viên cuối cùng hiện còn sống ngày nay gồm những ai, có ai trong số họ vẫn còn theo đuổi văn chương nghệ thuật không?

Bà Nguyễn Thị Vinh: Hai nhà văn Duy Lam và Tường Hùng vẫn sáng tác, sinh hoạt văn nghệ. Phần tôi, hoạt động văn nghệ không nhân danh Tự lực Văn đoàn. Vì tự nghĩ: Tự lực Văn đoàn đã làm xong nhiệm vụ lịch sử kể từ sau sự tuẫn tiết của nhà văn Nhất Linh Nguyễn Tường Tam.
(hết trích)

Đoạn dưới đây trích trong “Văn học miền Nam 53-75” của Nguyễn Văn Lục, phần “Nguyễn Thị Vinh”:

Trường hợp Nguyễn Thị Vinh. Bà Vinh đã từng sống bên cạnh Nhất Linh, khi ở bên Tàu — với tư cách là đồng chí, bạn văn ,người tình– hay là tất cả những thứ cộng lại?(*)

Khoảng thập niên 60, nhà văn Thế Phong – đã mượn một số chi tiết trong đời sống riêng tư của nữ văn sĩ Nguyễn Thị Vinh, viết thành “Truyện người của tình phụ“. Ban đầu in rô-nê-ô (Đại Nam Văn Hiến xuất bản cục, 1963) — sau cho đăng [dở dang] trên tập san Biệt chính/ Trung tâm huấn luyện Xây dựng nông thôn Vũng Tàu. (PAT). Năm 1964, nhà xuất bản Đại Nam Văn Hiến in thành sách (bìa/ảnh của Nguyễn Cao Đàm. Sau 1975, nxb Đồng Nai (miền Nam) cấp phép tái bản, in chung trong ‘Cô gái Nghĩa Lộ’. (Bt)

Riêng Nguyễn Thị Vinh, trong trường hợp nào bà quen biết, [rồi] trở thành người của nhóm TLVĐ? Tôi [Nguyễn Văn Lục] chưa liên lạc trực tiếp được với bà Nguyễn Thị Vinh để hiểu rõ vấn đề này.

Nhưng chỉ biết 2 chị em Nguyễn Thị Vinh có mở một tiệm sách ở Hà Nội. Sau này bà Nguyễn Thị Vinh lấy Trương Bảo Sơn (một đảng viên VNQDĐ, còn là một dịch giả có tiếng).

Phải chăng, vì mối liên hệ đảng phái, Nguyễn Thị Vinh có nhiều dịp gần gũi với Nhất Linh? Nhất là, khi trôi giạt sang Tàu, Trương Bảo Sơn và vợ, [họa sĩ] Nguyễn Gia Trí và Nguyễn Tường Tam-Nhất Linh sống chung một nhà.

Nhưng mãi đến 1948, bà Nguyễn Thị Vinh, (cùng con gái 3 tuổi, [Trương Thị Kim Anh [1946 – ] từ Hà Nội sang sống với chồng, Trương Bảo Sơn. Có thể từ 1948, bà Nguyễn Thị Vinh mới được quen biết Nhất Linh? Cùng trong thời gian này, Nhất Linh đã khuyến khích Nguyễn Thị Vinh viết cuốn ‘Thương yêu’ và bà Linh Bảo [Võ Thị Diệu Viên 1926 – ] viết cuốn ‘Gió bấc’.

[Và cũng] có thể, có một mối tình tay 3, tay 4 không? Tôi [Nguyễn Văn Lục] tin là có — khi nhìn lại hình ảnh Nhất Linh ôm, ẵm, cưng chiều con gái Nguyễn Thị Vinh là Trương Kim Anh. …

Sau này, đọc hồi ký Nguyễn Thị Thế (em gái Nhất Linh, mẹ Duy Lam +Thế Uyên) có đoạn kể về Trương Kim Anh,

“Khi tôi giở chăn ra để được ngó mặt anh tôi, [thì] có cái sáo rơi xuống. Tôi lấy làm lạ, hỏi cháu Thoa, [thì] nó cho biết, có cô con gái nuôi của cậu cháu (Trương Kim Anh) tối qua đem sáo vào nhà xác, thổi suốt đêm cho [cậu cháu] nghe. Thổi xong, nó tặng luôn chiếc sáo; và, nói từ nay nó sẽ không còn thổi sáo cho ai nghe nữa đâu …” (trích’ Sđd – tr. 159).

Trương Kim Anh 15 tuổi, ảnh Mạnh Đan

Trong bài ‘Tưởng nhớ về Nhất Linh”, Trương Kim Anh viết,

“Sau một lúc, mẹ tôi bảo tôi lấy sáo trúc ra thổi một bản tiễn bác. Tôi gạt nước mắt, đưa ống sáo ngang miệng, chọn bản ‘Thiên Thai’ — bản mà bác thường bảo tôi thổi, mỗi lần bác đến nhà chúng tôi. Tiếng sáo u uẩn vang trong khu nhà xác, lạnh lẽo. Nhưng chỉ được nửa bản, tiếng sáo ngưng trong tiếng nấc nghẹn ngào, âm thanh như đọng lại trong không gian, tiễn đưa hương linh bác về nơi vĩnh cửu…” (trích Sđd).

Từ bức ảnh của Mạnh Đan chụp Kim Anh thổi sáo, nhà văn Nhất Linh đã vẽ bức tranh “Ngồi thổi sáo dưới gốc thông” ký tặng Kim Anh.

Trong mục ‘Lan hàm tiếu’, dành cho các thiếu nhi trên nguyệt san Văn hóa ngày nay, Nhất Linh đã không quên, cả người đọc cũng khó bỏ qua bóng dáng Nguyễn Thị Vinh, qua Trương Kim Anh. [Khi ấy] Trương Kim Anh 12 tuổi đã tập tành viết tác phẩm đầu tay ‘Ở vậy’, dưới sự hướng dẫn của ‘bác’ Nhất Linh.
Người ở lại sau cùng trong đêm cuối cùng, trước khi Nhất Linh-Nguyễn Tường Tam đi vào lòng đất, là bà Nguyễn Thị Vinh và cô con gái Trương Kim Anh. 

Và, trước khi tuẫn tiết… người được Nhất Linh đến gặp lần cuối cùng [vẫn] là bà Nguyễn Thị Vinh. — Trương Kim Anh kể,

“… Mãi sau này tôi mới biết chuyện quan trọng đó là, ‘bác [Nguyễn Tường] Tam nhận được trát đòi ra hầu tòa, cùng với một bạn chiến đấu của bác, trong đó có ba tôi, “ông Trương bảo Sơn…”. Tôi hơi ngạc nhiên về chú thích để trong ‘ngoặc kép’; [thì] khoảng một tiếng sau, từ trên cửa sổ nhà Thủy nhìn xuống nhà mình; tôi thấy bác Tam đang từ giã mẹ tôi …”

Đây là một ‘cử chỉ chỉ có [ở] người trong cuộc’ (chữ nghiêng: Bt), trong giờ phút giữa sống chết, bên bờ tử sinh, mới thấm thía hết được ý nghĩa cuộc gặp gỡ định mệnh này.

Cô Trương Kim Anh (con nuôi Nhất Linh) sau này lấy [thẩm phán quân sự] – nhà văn Dương Kiền. Theo các con, cháu của Nhất Linh; Duy Lam cho rằng nhiều phần Nhất Linh và Nguyễn Thị Vinh phải có cái gì với nhau. (chữ nghiêng: Bt). Nhưng nó cụ thể như thế nào thì không ai dám chắc? Nhưng, trong cách thức của bà Nguyễn Thị Vinh, khi nói về Nhất Linh; thì bà thường làm ra cái vẻ là người tình của Nhất Linh (chữ nghiêng: Bt) — hay là [bà Vinh] đóng kịch như thể,

[để] gây cho mọi người có cảm tưởng là giữa bà và Nhất Linh hẳn phải có một mối dây liên lạc mật thiết.

Nhưng hay nhất, vẫn là để Nguyễn Thị Vinh tỏ bày,

“Đời tôi từ bấy lâu nay, thời gian đi già nửa thế kỷ, đã từng ở những nơi nhà cao cửa rộng, đầy đủ tiện nghi; mà, sao tôi vẫn không thể quên được túp lều (trên núi) của chúng tôi. Chao ôi, mỗi khi tắm, tôi chưa thấy có một vòi hoa sen nước nào có thể so sánh được với dòng suối ngày ấy. Tôi biết kể sao cho hết nỗi vui thích của tôi mỗi khi ra suối tắm.”
(trích Sđd- tr. 85- 86).

Khó quên là phải, làm sao quên được! Cá tính bà Nguyễn Thị Vinh, theo nhiều nhận xét của vài người quen biết bà trước đây; hoặc là, người trong gia đình Nhất Linh-Nguyễn Tường Tam cho biết, [thì bà Nguyễn thị Vinh] là một người đàn bà đa tình và vô cùng lãng mạn (chữ nghiêng: Bt) — gần như không có một biên giới nào.

Chuyện Trương Bảo Sơn và Nguyễn Thị Vinh chia tay, thì cũng là chuyện đành phải như vậy. Sau khi Nhất Linh-Nguyễn Tường Tam tự tử vào ngày 7-7- 1963 — bà Nguyễn thị Vinh vẫn thường [một mình] đi xe lam lên thăm mộ Nhất Linh ở Nghĩa trang Bắc việt ở Hạnh Thông Tây (quận Gò Vấp). — gần mộ nhà văn nổi tiếng miền Nam Hồ Biểu Chánh. Bà Nguyễn Thị Vinh thăm viếng mộ Nhất Linh-Nguyễn Tường Tam, là đốt 4 điếu thuốc lá Bastos xanh, cắm vào 4 góc mộ, rồi mở 2 chai la-de 33, tưới lên phần mộ để tưởng nhớ Nhất Linh-Nguyễn Tường Tam. …

[Rồi, họa sĩ trẻ tuổi Động Đình Hồ, tên thật là] Nguyễn hữu Nhật [1942- 201x) đã gặp bà Nguyễn Thị Vinh tại nhà nữ sĩ Tuệ Mai [Trần Thị Gia Minh, con cụ Á Nam-Trần Tuấn Khải]. 

[Có] một hôm, Nguyễn Hữu Nhật hẹn với bà Nguyễn Thị Vinh đi thăm mộ Nhất Linh (dù Nhật đã hứa hôn với một nữ sinh viên trường Luật, tên Bình [cháu họ thi sĩ Vũ hoàng Chương]). Vài tuần sau, 2 người đã kết thành đôi lứa, ông Nguyễn Hữu Nhật chính thức làm chồng bà Nguyễn Thị Vinh [1924- ].

Mối nhân duyên này đúng là duyên kỳ ngộ — và như có sự chứng giám của một người đã chết [Nguyễn Tường Tam-Nhất Linh].

Sự hiện diện của [nữ văn sĩ] Nguyễn Thị Vinh trong TLVĐ, hay là trong đời sống Nhất Linh-[Nguyễn tường Tam] chỉ là một. (chữ nghiêng).
(hết trích)

Đọc đoạn (trích) cuối, tôi (Hà Đình Nguyên) không hiểu có chuyện bà Nguyễn Thị Vinh (sinh năm 1924) lại lấy anh họa sĩ Nguyễn Hữu Nhật (sinh 1942) làm chồng như ông Nguyễn Văn Lục đã viết không? 

Theo Internet

Những Nẻo Đường Du Xuân – Năm Giáp Ngọ 2014

Ngày đầu năm dương lịch (New Year 2014) vừa bước qua, chúng tôi bắt đầu chuẩn bị cho chuyến đi về thăm quê hương vào dịp Tết Giáp Ngọ 2014. Gia đình chúng tôi đã mua vé trước cả tháng, giá vé máy bay về VN vào dịp Tết hơi đắt, mỗi người phải trả 1,400 dollars (round trip) giá vé này bao gồm 5 năm Visa vào VN. Chuyến đi lần này gồm có vợ chồng tôi và cô con gái lớn Kim Khánh, ngoài ra còn có thêm hai cô em gái của tôi cùng về VN ăn Tết.
Hai vợ chồng đã bàn thảo về hành lý mang theo, cũng như qùa cáp sẽ mua những gì để làm quà vào dịp tết, lúc đầu chúng tôi định mang theo hành lý cho gọn nhẹ, bởi vì chuyến đi này, chúng tôi sẽ đi theo Tour từ miền Nam ra miền Bắc, tour du lịch này chúng tôi đã (book) trước, sẽ đi gần như hết chiều dài của bờ biển VN, do đó hành lý cần phải gọn nhẹ, nhưng cuối cùng vẫn cồng kềnh, bao gồm hai vali lớn, và hai thùng giấy carton cở lớn, do tôi đóng gói, có làm thêm hai quai sách để dễ khiêng. Tôi đã cân đo hành lý trước khi đóng gói, cho đúng tiêu chuẩn quy định là 50 lb (khoảng 25 ký) cho một thùng hàng ký gửi. Mọi việc diễn tiến theo đúng trình tự của nó, rồi cũng đến ngày khởi hành ra phi trường San Fracisco, con trai tôi cháu Khoa và  Jose, người bạn của cháu Kim, đã chuẩn bị hai xe van, đủ chỗ chở hành lý và mọi ngườn đến San Francisco air port. Trong lòng tôi tràn đầy một cảm giác, vừa (Exciting) phấn kích, vừa (nervous) bồn chồn, bởi vì đối với tôi đây là lần đầu tiên, sau 21 năm xa quê hương, trở về thăm lại VN, một thời gian quá dài, chắc chắn đã làm thay đổi rất nhiều, về cảnh vật và cả con người, dĩ nhiên tôi sẽ ngỡ ngàng và mất phương hướng khi đến Sài Gòn, rất khó để nhận ra nơi chốn cũ, riêng tâm trạng của con gái tôi thì không cần bàn đến, bởi vì cháu sẽ như một người Mỹ lần đầu tiên đến thăm vùng đất xa lạ VN. Mải suy nghĩ miên man, thì xe đã chạy vào cổng phi trường, cháu Khoa cho xe dừng lại ngay tấm bảng Eva airline, mọi người đem hành lý xuống và chất lên chiếc xe đẩy của phi trường. Chúng tôi xếp hàng theo đoàn người đến trước để chờ (check in) và gửi hành lý, nhờ chuẩn bị trước nên hành lý của chúng tôi đều đúng theo tiêu chuẩn quy định, sau khi nhận vé máy bay, chúng tôi mỗi người còn lại một vali nhỏ (carry on) lên máy bay, riêng tôi đeo một pack fact (kiểu như tây ba lô) vả đeo thêm một túi đựng máy hình Canon và máy quay phim (Sony full HD 1080P) loại nhỏ cầm theo trên tay rất gọn, trong suốt hành trình từ nam ra bắc, tôi đã xử dụng máy quay phim này để ghi lại những hình ảnh rất đẹp. Chúng tôi đi qua cổng an ninh phi trường, tất cả hành lý và con người đều phải đi qua máy scan, một chút phiền toái bắt buộc cho sự an toàn. Tôi quay người nhìn lại, và vẫy tay chào cháu Khoa, trong lúc cháu cũng đang vẫy tay chào chúng tôi. Đoàn người chúng tôi đi về phía phòng đợi, bây giời là 10:30 tối, sẽ còn hơn một giời nửa để ngồi chờ, tại nơi này có nhiều gian hàng bán đủ thứ, nếu mua sắm trong khu vực này sẽ được miển thuế, và mang lên máy bay thoải mái, cũng có một vài hành khách mua sắm thêm vào giờ chót.

Mọi người lần lượt lên máy bay, tiếp viên phi hành đa số là những cô gái rất trẻ đẹp người Đài Loan, họ rất nhã nhặn và lịch thiệp, có vài cô nói tiếng Việt rất thông thạo, có lẽ hãng Eva đã tuyển thêm nhân viên biết nói tiếng Việt để dễ giao dịch, vì họ thấy hành khách Việt nam rất đông. Sau khi đã ổn định chỗ ngồi, nhân viên phi hành hướng dẫn quy định trên phi cơ, bằng 3 ngôn ngữ, English, China và Việt Nam. Máy bay từ từ tiến ra phi đạo, và tăng tốc độ cất cánh rất êm, bỏ lại phía sau thành phố San Francisco lộng lẫy với ánh đèn ban đêm, một thành phố nổi tiếng nằm trên bờ Tây của vùng biển Thái Bình Dương. Máy bay đã bình phi trên một cao độ nhất định, tôi nhìn trên màn hình TV nhỏ, gắn trên lưng ghế phía trước mặt của mỗi người, đường bay đang hiển thị, cho chúng ta biết đầy đủ chi tiết của chuyến bay, như một Pilot đang điều kiển máy bay, hành khách có thể theo dõi, độ cao, tốc độ bay, hướng bay, vị trí, và thời tiết bên ngoài, cùng với giờ hiện tại và giờ dự trù đên nơi. Trong thời gian này các cô tiếp viên đang phục vụ bữa ăn đầu tiên trên máy bay, thường là thực đơn có hai loại cho quý khách lựa trọn, ví dụ như thịt gà hay thịt heo, nước trà hay cà phê, nước ngọt hay nước lọc. mỗi phần ăn đựng trong một cái khay nhựa, trên đó bao gồm đủ thứ rất tiện dụng.

Mọi hoạt động vẫn diễn tiến theo tuần tự trên máy bay, riêng tôi vẩn tó mò theo dõi về hành trình chuyến bay, con tầu đang lao về phía trước với một tốc độ chóng mặt 875 km/h, nhiệt độ bên ngoài là -56 độ C, với nhiệt độ này nếu ta đổ một ly nước ra ngoài, cả ly nước sẽ đóng đá ngay lật tức. Trên màn hình tôi thấy hiển thị một đường bay vòng theo hướng bắc cực, từ SF bay dọc theo bờ biển về hướng Seattle, Canada, vùng biển Alaska, bay dọc theo bờ biển nước Nga, đến Trung Hoa, đến nước Nhật rồi mới đến Taiwan, mặc dù là đường bay vòng nhưng con tầu vẫn nằm trên vùng bay quốc tế và trên bờ của Thái bình dương. Tôi cũng hơi thắc mắc, tại sao không bay thẳng từ SF ngang qua biển đông đến Taipei có phải là gần hơn không. Tôi tự trả lời có lẽ đây là quy định theo đường bay quôc tế, có thể đây là một giải pháp an toàn cho máy bay, bay theo đường viền của thềm lục địa, vì khi máy bay bị trục trặc, có thể đáp khẩn cấp tại một phi trường nào đó gần bờ nhất, đây cũng là suy nghĩ vớ vẩn của tôi mà thôi.

Hành trình của chuyến bay dài 14 tiếng, từ vùng tối của nửa vòng trái đất này, bay đến vùng sáng của nửa vòng trái đất bên kia nước Mỹ, tôi xem lại hành trình của chuyến bay trở về Mỹ, mới thấy được sự khác biệt lý thú này, Từ VN máy bay khởi hành lúc 12:30 pm (trưa ngày 18 tháng 2, 2014) xuống phi trường Taipei chuyển tiếp máy bay từ Taipie về đến phi trường San Farncisco lúc 2:50 pm (trưa ngày 18 tháng 2, 2014) Như vậy tính ra cùng trong một ngày 18 tháng 2, 2014, thời gian bay chỉ có 2 tiếng 10 phút là đến nơi, nhanh gấp trăm lần một phản lực cơ tối tân nhất thế giới. khi đi là ngày 18, về đến nơi cũng là ngày 18, tuy cùng một ngày, nhưng thật ra là hai ngày khác nhau của hai múi giờ, khác nhau trên trái đất, bởi vì chúng tôi đã có một hành trình đi ngược lại thời gian trong vòng 14 tiếng.

Tôi bắt đầu cảm thấy buồn ngủ, tôi nhắm mắt lại và cố gắng chập chờn trong giấc ngủ, nghẹo đầu nghẹo cổ, hết gật bên này lại gật bên kia, đôi lúc muốn duỗi thẳng đôi chân cho thoải mái một tí, thì bị kẹt cứng bởi hàng ghế phía trước, tôi cố tìm giấc ngủ một lúc nhưng không tài nào được, vậy mà tôi đã nghe, có người đã cất tiếng ngáy khò khò, có tiếng ngáy như đang kéo một hơi thuốc lào, một vài tiếng ho của các vị bô lão, thỉnh thoảng lại có người hơi khó chịu, vì phải đứng lên cho người ngồi bên trong đi tiểu, rồi lại phải đứng lên lần nữa cho họ trở về chỗ ng Tôi vẫn không ngủ được, hết xem phim lại nhìn vào màn hình theo dõi đường bay, cuối cùng trời cũng hừng sáng, ánh sáng ban mai chiếu xuyên qua khung cửa kính của thân máy bay, đem lại một ngày mới, cho những hoạt động rất quen thuộc của nhân viên phi hành đoàn, các cô tiếp viên lại bắt đầu phục vụ cho hành khách một bữa điểm tâm, với hương vị quen thuộc của một ly café sang, đã làm cho đầu óc thêm sảng khoái, với những ý nghĩ sắp về đến Sài gòn. Tiếp tục theo dõi hành trình chuyến bay trên màn hình, tôi thấy máy bay đang bay ngang qua Đại Hàn, một phần đất, có một đầu dính kết với thềm lục địa Trung Hoa, và một nửa chạy ra biển Thái bình dương, cái nửa dính liền với Trung Cộng, đang bị cai trỉ bởi bàn tay sắt máu của Cộng sản Bắc Hàn, dưới triều đại của Kim Jon Un một ông vua cộng sản, không ngồi trên ngai vàng như những vị vua của thời xa xưa, mà ngồi trên đầu trên cổ của nhân dân Bắc Hàn. Một nửa nằm trên biển thài bình dương, lại là một đất nước tự do, một Nam Hàn với nền kinh tế thịnh vượng và vững mạnh, ngang hàng với Nhât Bản.

Máy bay tiếp tục bay dọc theo chiều dài của những hòn đảo Nhật Bản, hường về Đài Loan, một đảo quốc nhỏ bé nhưng đủ sức ngăn chận sự xâm lấn của chủ nghĩa Cộng Sản. Từ cửa sổ của thân máy bay, tôi đã nhìn thấy Taiwan, trông như một củ khoai lang nhỏ bé, nằm bên ngoài cái đĩa bàn ăn thật lớn đó là Trung Cộng, đã nhiều lần Trung Quốc muốn gắp nốt củ khoai này nhưng không được, vậy mà đảng cộng sản VN sẵn sàng dân hiến quần dảo Hoàng Sa cho quan thầy Trung Cộng, để đổi lấy sự bảo vệ những chiếc ghế ngồi, của những ông trùm, trong bộ chính trị đảng cộng sản VN.

Máy bay từ từ hạ thấp độ cao, con tầu đảo một vòng trên bầu trời Taipei, tiếp viên hàng không liên tiếp nhắc nhở hành khách (seat bell), tắt những dụng cụ điện tử, máy bay chuẩn bị hạ cánh (landing), bánh xe máy bay vừa chạm mạnh trên bề mặt của phi đạo, con tầu hơi lắc mạnh một chút rồi giảm dần tốc độ, con tầu giờ đây như là một chuyến xe khổng lồ đang chạy về phía sân ga, trả hành khách và những hành lý cồng kềnh xuống sân ga, để rồi lại tiếp tục cho một hành trình mới vào ngày hôm sau.

Cuộc sống của những cánh chim sắt là như vậy, nó vẫn kiên nhẫn làm nhiệm vụ kết nối của hai nửa trái đất đến gần nhau hơn. Phi cơ trưởng đọc lời cám ơn và chúc khách hàng thượng lộ bình an. Tại phi trường Taipie, lúc này là 6:30 sáng ngày 19 tháng 2,  đoàn người chúng tôi tiếp tục đi đến cổng số 5 (gate 5) nơi ngồi chờ đợi trong 3 tiếng để chuyển tiếp máy bay vế Sài gòn, tại đây có nhiều gian hàng để mua sắm và ăn uống, nhất là hệ thống WiFi để hành khách có thể kết nối vào mạng Internet, qua cell phone (I-4) chúng tôi đã liên lạc, nói chuyện trực tiếp và nhìn thấy nhau với con trai tại Mỹ, đúng là thời đại của tiện nghi (High technology). Đi bộ lên xuống theo hành lang mua sắm cho thư giãn, thời gian qua nhanh, chúng tôi lại tiếp tục xếp hàng lên máy bay chuyển tiếp về Sài Gòn, cũng vẫn là hãng hàng không Eva airline, lần này đường bay ngắn hơn, máy bay khởi hành lúc 9:10 am và đến Sài gòn lúc 11:30 am cùng ngày, ngồi hơn 2 tiếng trên máy bay, với một tâm trạng nôn nao, với bao nhiêu điều muốn biết về nơi chốn cũ, mặc dù tôi vẫn thường xuyên theo dõi, và đọc tin tức trên internet.

Máy bay hạ thấp dần cao độ, tiếp viên hàng không đã thông báo máy chuẫn bị hạ cánh, tôi nhìn qua khung cửa sồ, thành phố Sài gòn đang hiện ra, dòng sông sài gon như một con rắn uốn mình trên những thảo nguyên mầu xanh, những khu dân cư nằm rải rác bên bờ của dòng sông, độ cao xuống thấp hơn nữa, mặt đất như dâng cao lên, những con đường và những khu đô thị hiện rõ, làm sao tôi có thể biết nơi đấy là nơi nào, cho đến khi bánh xe máy bay chạm mạnh xuống phi đạo, tôi mới biết chắc chắn đây chính là phi trường Tân Sơn Nhất, vậy là  chúng tôi đã về đến VN.   Ra khỏi phi cơ, tất cả hành khách cùng đi đến khu vực nhận hành lý, lại một cảnh nhốn nháo chen lấn, đứng chung quanh vòng quay băng chuyền nơi hành lý chạy ra, ai cũng muốn nhận hành lý của mình càng sớm càng tốt, đại đa số vali đều mầu đen nằn sát nhau rất khó nhận biết cái nào của mình, đôi khi phải lật vali để nhận dạng, cuối cùng tôi cũng nhận lại đầy đủ hành lý, sau khi nhận hành lý xong, mọi người phải đi qua khu vực kiểm tra của hải quan VN. Đây mới là giai đoạn quan trọng nhất, trước khi ra khỏi phi trường, tôi đã nghe rất nhiều về những mẩu chuyện, liên quan đến hải quan phi trường, nếu hành khác muốn nhận được sự dễ dãi thì nên lì xì trước, cứ làm như vô tình kẹp vào passport 20 đô là êm chuyện, tôi cũng làm như vậy, vì không muốn phiền toái khai báo lung tung, lý do trong hành lý của tôi có vài chai rượu Martel, và máy móc như laptop, máy chụp hình máy quay phim, nếu họ muốn gây khó cho mình, họ có quyền yêu cầu mình mở ra kiểm tra và khai báo, cũng như xác nhận có mang vào thì phải mang ra, bởi vì những máy móc có giá trị cao. Chính vì nguồn lợi tiền lì xì, nên khi vừa đến khu vực máy scan, nhân viên hải quan đã ngoắc tay, mời chào mình đến máy scan của họ, vì tại đây có 3 line, họ không muốn nguồn thu nhập của mình kém hơn line bên kia, gần giống như cách mời gọi khách tại những gian hàng trong khu shopping. Nhò tiền lì xì mà hành lý của tôi đã chui qua máy scan quá nhanh, để rồi tôi bị thất lạc một vali hiệu Samsonice, đựng quần áo và những vật dụng linh tinh cần thiết cho chuyến đi.

Câu chuyện là như thế này, khi gia đình chúng tôi vừa đến khu vực máy scan, tôi như bị khựng lại vì tại đây có 3 line, chưa biết đến line nào thì có hai cô hải quan lên tiếng:

–        Anh đẩy hành lý đến đây này.

Hàng bên cạnh một anh hải quan vửa nói vửa ngoắc tay:

–        Đến đây này.

Tôi bị khựng lại vài giây rôi quyết địng trọn hướng gần nhất, là máy scan của 2 cô hải quan lên tiếng đầu tiên. Tôi đưa passport mà bên trong đã vô tình để quên 20 đô, rất nhanh cô hải quan lật ra và hơi gật đầu về phía cô bạn đứng đối diện, cô lên tiếng:

–        Chào ông Lê, để hết hành lý lên trên này.

Tôi và bà xã, hai người khiêng hành lý đặt lên băng chuyền của máy scan, cứ thế hành lý chạy qua rất nhanh, chúng tôi đặt hết hành lý lên và vội vàng chạy qua bên kia nhận lại hành lý tirếp theo, tôi nghe bà xả tôi nói to lên:

–        Có người lấy mất vali của mình rồi.

Bà xã tôi vừa nói vừa chạy theo ra cửa, tôi vội chạy theo và hỏi:     

–     Em thấy ai lấy.     

–     Em thấy chiếc xe vừa đẩy ra tức thì,

Bà xã tôi vừa trả lời vừa chỉ tay ra cổng. Tôi vội chạy theo, vửa ra khỏi cổng tôi đả khựng lại bởi một rừng người, đang nhốn nháo bao quanh khu vực, lối ra khỏi phi trường, chiếc xe đẩy hành lý chen khuất vào đám đông, tôi hoàn toàn chịu thua vì không cách gì chen qua đám đông, hơn nữa tôi còn hành lý bên trong chưa nhận hết, tôi vội quay lại khu vực máy scan, khiêng hết hành lý còn lại lên xe đẩy, chúng tôi là người cuối cùng trên chuyến bay lấy hành lý, tôi nhìn thấy một Vali mầu đen, cùng kích thước với vali đã bị mất của tôi, tôi và bà xã cùng có chung một ý nghĩ: Hay là họ đã lấy lộn vali của mình. Tôi quyết định thật nhanh, họ lấy vali của mình thì mình lấy vali của họ. Tôi khiêng cái vali rất nặng này, chất lên xe và đẩy ra khỏi cổng phi trường.

Bây giờ là 1:00 pm trưa ngày chủ nhật 19 tháng 2, chúng tôi đi qua một hành lang rất đông người, đang chen lấn sát hàng rào cản của an ninh phi trường, tiếng la hét gọi nhau, chen lẫn tiếng cười vui reo hò gặp thân nhân, một cảnh tượng thật hỗn độn nhốn nháo mà đã lâu lắm rồi tôi chưa gặp lại, sự ồn ào hỗn độn này, hòa cùng không khi nóng bức của một buổi trưa nắng nóng Sài gòn. Chúng tôi đứng cùng với đám đông nhốn nháo này để đợi xe đến đón về khách sạn, tôi vẫn hậm hực vì có người lấy lộn hành lý, với một tâm trạng rất buồn và chán nản. Tôi có một cảm nghĩ, hình như mình không có một cái duyên nào đó gần gũi với thành phố Sài Gòn, vừa đặt chân xuống vùng đất này, đã gặp ngay điều phiền toái, giờ đây tôi chỉ còn duy nhất một bộ quần áo mặc trên người, bởi vì tất cà đồ dùng cá nhân của tôi đã để hết vào vali bị mất. Tôi chợt hồi tưởng lại cách đây 21 năm về trước, cũng vào những ngày giáp Tết năm 1993, cả gia đình tôi đã đến nơi này để ra đi định cư tại Hoa Kỳ theo chương trình HO 20. Chúng tôi ra đi với hành lý rất gọn nhẹ là 2 vali quần áo, một của vợ chồng tôi và một của hai cháu nhỏ, hành lý của vật chất là như thế, nhưng hành lý của tâm hồn tôi lúc bấy giờ, là nỗi đau vừa mất quê hương, và chen lẫn một niềm vui, vì từ nay chúng ta đã thoát khỏi sự kềm tỏa của CS. Tôi còn nhớ hôm ấy khi vửa bước qua cổng hài quan VN, để lên máy bay, tôi đã hết hồn khi nghe một tiếng quát của một cô gái với giọng miền bắc rất nặng nề.

–        Bỏ chứng minh nhân dân lại.

Tôi vội vàng đưa chứng minh nhân dân.     

Cô ta quát       

–   Đưa đây

Ngay bên cạnh bàn làm việc của cô có một thùng rác nhỏ đề bên cạnh, có một số giấy tờ vứt bên trong, cô ta vứt chứng minh của tôi vào thùng rác và nói       

–   Bỏ nước ra đi còn giữ làm gì.

Tôi lặng lẽ cùng với gia đình đi lên máy bay, trên máy bay toàn là gia đình sĩ quan chế độ cũ, đi theo diện HO 20, chúng tôi nhìn nhau mỉm cười và nói nhỏ.

–        Vẫn chưa thoát đâu vì đây là máy bay của hàng không Việt Nam air line, họ có thể lôi mình xuống máy bay bất cứ lúc nào.

Tất cả anh em chúng tôi ngồi im lặng, cho đến khi máy bay cất cánh và đáp xuống phi trường Hong kong. Chúng tôi ra khỏi máy bay air VN, lúc đó mọi người mới thở phào nhẹ nhõm, vì từ nay chúng ta đã thoát khỏi bàn tay sắt máu của cộng sản.

Vậy mà ngày hôm nay tôi lại trở về nơi này, để rồi ngay bây giờ tôi cũng chỉ còn một bộ quần áo mặc trên người, tôi tự hỏi điều gì đã lôi kéo những người Việt định cư ở nước ngoài trở về thăm lại VN, phải chăng đó là tình yêu quê hương, tình cảm thiêng liêng còn gắn bó nơi chôn nhau cắt rún, hay những tình cảm quyến luyến, của những người thân còn ở lại Việt Nam, rất nhiều người trở về quê hương vì, cha mẹ, anh chị em đang còn ở lại, do đó những ngày Têt, tất cả những Việt kiều ở khắp nơi trở về (ăn Tết) rất đông. Tôi nghe văng vẳng từ xa, âm thành của bài hát quê hương mà nhạc sĩ Giáp văn Thập đã viết:           

“ Quê hương là chùm khế ngọt cho con trèo hái mỗi ngày… quê hương là bờ tre nhỏ Mẹ về nón lá nghiêng che…..”

Tôi về đến khách sạn Osca nằm ngay trên đường Nguyễn Huệ, nơi đang được thành phố ngăn lại để chuẩn bị tạo dáng cho đường hoa Nguyễn Huệ. Tôi trình bày với nhờ nhân viên khách sạn, về việc tôi bị mất hành lý, nhờ họ liên lạc với  “văn phòng mất hành lý của phi trường”,  tôi cho họ biết những chi tết, về chuyến bay và tên họ, cũng như số hành lý ký gửi. Nhờ họ liên lạc với phi trường, nhân viên khách sạn cho tôi biết, chú nhờ thì tụi con làm thôi, tuy nhiên để tìm lại hành lý thì rất khó. Tôi trả lời: chú cũng nghĩ vậy, nhưng dù sao có báo còn hơn không.

Nhân viên phục vụ đã mang hành lý của chúng tôi lên phòng.
Ngay buổi chiều hôm ấy, tôi nhờ một người quen lái xe Honda, chở tôi lên phi trường, để trình bày việc mất hành lý, lúc ấy vào khoảng 3 giờ chiếu cùng ngày, có nghĩa là tôi mới ra khỏi phi trường hơn 2 tiếng, phi trường lúc này vẫn đông ngẹt người vì mới có thêm chuyến bay, đem Việt kiều về quê ăn tết. Tôi đi thẳng vào bên trong nơi có nhân viên an ninh đang đứng, tôi trình bày với họ là bị thất lạc hành lý, người ta lấy hành lý của tôi và tôi lấy hành lý của họ. Nhân viên an ninh này nói.

–  Hành lý đâu đưa đây cho tôi.

–  Sao tôi phải đưa hành lý cho anh, khi tôi chưa lấy lại hành lý của tôi, tôi trả lời.

–  Anh cứ đưa cho tôi, khi nào thấy hành lý của anh, tôi sẽ đưa lại, anh ta nói thế.

Tôi trả lời.

–  Không được, nếu tôi đưa cho anh, hành lý bị mất thì tôi đòi ai. Tôi vẫn giữ hành lý của người này và tôi sẽ để lại số phone và địa chỉ để liên lạc. Anh ta thấy tôi nói cứng quá nên quay sang hỏi tôi.

–  Hộ chiếu đâu.

Tôi đưa cho anh xem USA Passport. Nhìn thất hộ chiếu Mỹ, anh ta hơi khựng lại, và anh ta nói với tôi.

–  Anh đi vào trong kia mà trình báo.

Tôi đi thẳng váo bên trong khu vực hải quan, hỏi thăm về nơi báo mất hành lý, cuối cùng tôi cũng tìm đúng nơi. Tại phi trường luôn có một văn phòng để giải quyết, nhũng trường hợp hành lý bị thất lạc, tôi đã tiếp súc với một nhân viên rất lịch sự, người thanh niên này đã giúp tôi, ghi lại tất cả nhưng thông tin cần thiết đề liên lạc, anh ta còn nói với tôi.

–         Chú hãy thử tìm trong đống hành lý này có cái nào của chú không.

Tôi nhìn thấy có khoảng trên 20 hành lý nằm ngổ ngang tại đây, tôi cố tìm xem cái nào hơi giống, tôi đều lật lên xem bảng tên, nhưng không có. Nhân viên ờ đây đưa cho tôi một tờ giấy báo mất và số phone để liên lạc, anh ta xin số phone của tôi. Tôi nói hiện nay tôi đang ở khách sạn Osca trên đường Nguyễn Huệ, tôi không có số phone riêng, tôi vừa đến VN hơn 3 tiếng. Tôi nói với anh ta là, cho tôi chạy ra ngoài xin số phone của anh bạn, có gì anh cứ liên lạc với người này thì tôi sẻ nhận được, thế là tôi phải chạy ra ngoài đám đông tìm anh bạn, sau khi ghi lại số phone. Tôi quay lại đi vào bên trong, khi ngang qua ngưới an ninh tôi gặp lần đầu, anh ta nhìn tôi và không cần hỏi passport. Sau này tôi mới biết những người đứng gác an ninh cổng ngoài, chỉ là những anh bảo vệ, nếu tôi đưa hành lý cho nhóm người này, thì chỉ còn nước (vác thang lên hỏi ông trời …) họ sẻ lấy mất ngay. Cũng nhờ tôi lanh trí và để lại số phone của anh bạn, mà qua ngày hôm sau tôi đã tìm lại được hành lý, qua hình thức trao đổi (như trao đổi tù binh).

Ngày hôm sau 20 tháng 2, như đã dự tính theo tour đã sắp xếp từ trước, sáng sớm xe và người hướng dẫn du lịch (tour guy) đã đến khách sạn, đưa gia đình chúng tôi đi du ngoạn miền Tây sông nước, bước lên xe tôi đã nhờ Hùng (tên của hướng dẫn viên) tôi nói

– Hùng cho chú đến một khu shopping nào thuận tiện nhất, đề mua bộ quần áo, vì hành lý của chú đã bị thất lạc.

– Con sẽ đưa bác đến một shopping tại Phú Lâm, vì xe mình cũng phải đi ngang qua nơi này, giờ này trong thành phố bị kẹt xe giữ lắm.

Hùng gọi tôi bằng bác xưng con, kể ra thì cũng đúng vì ba của Hùng còn ít tuổi hơn tôi.

Chiếc xe Van hiệu Hundai, tôi thấy người Việt tại Sài Gòn, đi xe Hundai rất nhiều, kề cả loại xe chở hành khách, xe chạy vòng trong thành phố, qua nhiếu con đường tôi không nhớ tên, xe chạy ngang qua một dòng sông khá đẹp, hai bên là hai bờ kè lót đá, chạy dọc theo là một thảm cỏ màu xanh, như một công viên nằm ven sông, tôi hỏi Hùng đây là đâu.

–        Hùng trả lời. Đây là con sông Nhiêu Lộc.

Tôi chợt nhớ đến con sông (kinh nước đen) hôi thối ngày xưa, những khu nhà ổ chuột nằm chen lấn trên con kinh này, tất cả rác rưởi và mọi thứ chất thải đều đổ xuống dòng sông này, dòng sông đã trở thành một vũng bùn lầy nước đọng, nước sông trở nên đen thui, hôi thối vô cùng, không có một loài cá nào có thể sống được, nó đã thành nơi hội tụ của dòi bọ và ruồi muỗi, mùi hôi thối nồng nặc, dưới cái nắng như thiêu đốt. Tất cả cư dân sống nơi đây, trong những căn nhà lợp tôn siêu vẹo trên bờ sông này đã được giải tỏa. Thành phố đã cho nạo vét dòng sông để trả lại sự trong sạch cho môi trường, bây giờ dòng sông đã dần hồi sinh, bắt đầu có cá sinh sống. Đây là một việc làm rất đáng khen của chính quyền hiện tại, họ đã làm được rất nhiều việc mang lại tiện ích cho người dân, cái gí đúng thì phải thừa nhận là đúng.

Xe dừng lại trước một siêu thị nằm ngay ngã tư Phú Lâm, chúng tôi vào bên trong, tôi mua một bộ quần áo, và thêm quần đùi áo lót mặc tạm, mua thêm ít bánh kẹo và café đá mang đi. Chiếc xe bắt đầu chạy về vùng Đồng Tháp miền tây sông nước. Trên đường đi gần đến Vĩnh Long, thi tôi nhận được phone cho biết hành lý của tôi đã tìm lại được rồi, hiện đang nằm tại khách sạn.

Tôi hỏi đầu đuôi câu chuyện như thế nào, thì được biết như sau. Người lấy nhầm hành lý của tôi là một cô gái, sinh sống tại San Jose về VN ăn Tết, cô đi cùng một chuyến bay với gia đình tôi, khi xuống phi trường, cô đã nhờ xe của phi trường đưa về Long An, vì là xe của nhân viên phi trường, nên họ đã vào tận bên trong để lấy hành lý cho khách hàng, chính những người này đã lấy nhầm hành lý của tôi, vì hai vali đều mầu đen và cùng cỡ (same size). Qua hôm sau cô gái này mới mở hành lý ra xem, thì phát giác bị lấy lộn, cô này gọi phone lên phi trường thông báo. Tại đây nhân viên phòng hành lý, đã cho cố ấy số phone mà tôi đã để lại, cô ta đã gọi và liên lạc với bạn tôi, sau khi xác nhận lại, cô gái này đã đem hành lý của tôi, từ Long An lên Sai gon, và họ đã trao đổi tù binh cho nhau tại nhà người bạn của tôi.
Tôi đã nhận ra một vài điểm thiếu xót trong chuyến đi này, để rồi hiểu biết thêm một vài kinh nghiệm cho lần sau, nếu có. Xin được chia sẻ với quý vị như sau

1-    Trước khi đóng gói hành lý, nên cân trước ở nhà, mỗi thùng hàng chỉ được 50 lbs (khoảng 25 kg) nên cân yếu đi 2kg, vì bàn cân nơi phi trường, thường không đúng. Nhất là ờ VN, tất cả những sân bay, bàn cân đều bị khấu trừ 2kg. Một người quen làm cho một hãng hàng không tại VN, đã cho tôi biết điều này. Nếu mình cân đúng 25kg tại nhà, thì tại phi trường VN sẽ là 27kg. Mỗi ký lô dư ra sẽ bị tính tiền 15 đô cho một ký. Tôi ví dụ trong thùng này có vài cuộn giấy vệ sinh, trọng lương là 2kg, vậy thì bạn phải trả thêm 30 dollars cho những cuộn giấy vệ sinh này, bạn nghĩ có nên hay không, tốt nhất là bớt đi 2kg cho chắc ăn.

2-    Tất cả hành lý nên có bảng tên ghi rõ tên họ, địa chỉ, Email và số phone. Địa chỉ email cũng rất quan trọng, vì khi bị thất lạc, người giữ hành lý của bạn, sẽ dễ liên lạc hơn. (dĩ nhiên đối với người ngay. Cũng như câu nói “Ổ khóa là để khóa người ngay”) Như trường hợp vali bị thất lạc của tôi, tôi chỉ ghi tên họ và địa chỉ, không ghi số phone và email, làm sao người ta có thể liên lạc với mình. Một điểm rất quan trọng nữa là, tất cả hành lý phải làm một dấu hiệu nhận dạng riêng, nên cột theo hành lý những mảnh vải, hay nilon với mầu sắc dễ nhìn nhất (xanh, đỏ, tím, vàng…). Để khi hành lý chạy ra theo băng chuyền, mình sẽ dễ nhận diện, bởi vì đa số vali đều mầu đen và hơi giống nhau rất khó nhận biết, tôi đã làm như vậy cho chuyến đi về lại Mỹ, nhờ thế từ xa tôi có thể nhận ra vali của mình.

3-    Thêm một kinh nghiệm nữa cho quý vị nào về VN, mà ở khách sạn cũng như hay đi lại bằng xe Taxi. Phải đổi tiền Đô ra tiền VN đồng, khi đổi tiền, thường là họ đưa cho quý vị tờ 500 ngàn, như vậy 100 đô quý vị sẽ có 4 tờ 500 ngàn và 1 tờ 100 ngàn (100 đô tương đương 2 triệu 100 ngàn đồng việt nam).  Quý vị nên đổi ra tiền lẻ, cần nhất là tờ 20 ngàn, 50 ngàn, 100 ngàn, quý vị nên nhớ là 1 dollars tương đương 21 ngàn tiền Việt. Số tiền lẻ này để làm tiền (tip), cho người phục vụ tại khách sạn, và tiền đi Taxi, (đa số taxi đều nói là không có tiền thối lại). Tại Sài Gòn hiện này có rất nhiều Taxi, hãng Taxi an toàn nhất là hãng Son. Những ngày đầu ở tại Việt Nam, tôi bị lẫn lộn vể tiền VN rất nhiều, nhất là 10 ngàn và tờ 100 ngàn, cũng như tờ 20 ngàn và tờ 200 ngàn, (sự lầm lẫn của tờ 20 ngàn và 200 ngàn, có nghĩa là sự lầm lẫn của 1 đô la và 10 đô la) tôi đã bị rồi.

4-    Nên cẩn thận khi ăn uống, đừng coi thường cục nước đá lạnh, vì nguồn nước để làm ra nước đá rất bẩn, nếu không biết rõ nguồn gốc cục nước đá, thì nên uống nước ướp lạnh, cầm luôn chai nước mà uống. vấn đề rau sống cũng thế, rất khó phân biệt. Mấy ngày đầu về VN, tôi đã bị đi nhanh về chậm, mất mấy ngày bận rộn với toilet. Chính vì điều này đã làm tôi phải hủy bỏ, chuyến đi Vũng Tầu về thăm lại nơi chốn cũ.

Sau 21 năm định cư tại Hoa Kỳ. Đây là lần đầu tiên tôi trở về VN ăn Tết năm Giáp Ngọ 2014, cũng là vui thăm gia đình và cho cháu về thăm bà ngoại, đã ngòai 90 tuổi.

Những nẻo đường du xuân Giáp Ngọ 2014.

Louis Tuấn Lê

Người Sài Gòn xưa dù có giàu nhưng vẫn giản dị và không phách lối

Cũng như tôi, nhiều người bạn có một thắc mắc: Rất nhiều bài viết về cảnh cũ nhưng người xưa ở Sài Gòn, nhưng hiếm thấy có bài báo nào đề cập tới tính cách, lối sống ngày xưa.

Bởi vì cảnh trí có thể thay đổi nhưng những nhà khảo cổ, nghiên cứu có thể tìm lại, phục dựng lại được qua hình ảnh, hiện vật, tư liệu. Nhưng lối sống, tính cách con người thì có cách chi mà diễn tả lại được. Cũng phải tìm trong sách báo mà thôi.

Vả lại trong những bài viết của tác giả người Sài Gòn nói về tính cách của người Sài Gòn xưa cũng khó làm người đọc tin được. Sự hoài nghi này cũng hết sức dễ hiểu. Hình như cái gì quen quá cũng chẳng ai muốn viết. Báo chí muốn ăn khách thì phải lạ, có thông tin. Thời nay trong lúc tẩn mẩn, tò mò “tầm chương trích cú”, tôi lại tìm được bài của nhà văn Nguyễn Ngu Í phỏng vấn cụ Á Nam Trần Tuấn Khải – một nhà văn, nhà giáo vốn dòng Nho học.

Cụ Á Nam sinh năm 1895 tại Nam Định và vào Sài Gòn sinh sống từ năm 1955. Bài phỏng vấn này được trích trong quyển Sống và Viết của Nguyễn Ngu Í (trang 77, in năm 1966 tại Sài Gòn). Xin được trích nguyên đoạn cụ Á Nam có nhận xét về tính cách người Sài Gòn để bạn đọc tham khảo.

Nhà văn, nhà giáo Á Nam Trần Tuấn Khải.

. Nguyễn Ngu Í hỏi: Dường như lúc thiếu thời, cụ đã từng vào Nam?

+ Cụ (Á Nam Trần Tuấn Khải) gật đầu: Tôi không nhớ rõ năm. Khoảng tôi trên 30 tuổi thì phải, tức là lối 28-29 gì đó.

. Hẳn cụ còn giữ ít kỷ niệm sau lần đầu tiên tiếp xúc với người và cảnh miền Nam?

+ Cảnh thì tôi quên mất. Còn người thì còn nhớ một kỷ niệm mà riêng tôi, tôi cho là rất thú. Một hôm nọ, tôi ghé thăm một người đồng hương, bán đồ cẩn xà cừ bên hông chợ Sài Gòn, đường Sabourain, bây giờ là đường Tạ Thu Thâu. Đang hàn huyên thì có một ông khách vào, hỏi giá một món đồ. Người Nam, mặc bà ba trắng, đi guốc vông. Dân thợ không ra dân thợ; dân thầy không ra dân thầy. Tôi tưởng ông ta là một khách qua đường, rỗi rãi, hỏi chơi để giết thời giờ, chớ cái bộ vó ông ta thế, tiền đâu mà mua nổi món đồ bạc ngàn.

Ông ta xin bớt hai trăm. Chủ hiệu bằng lòng bớt một trăm. Tôi tưởng ông ta sẽ bỏ đi, qua cửa hàng khác, nào ngờ ông ta ưng thuận, móc bóp ra, lấy chín trăm đồng trả. Hai ông biết chín trăm đồng hồi 40 năm về trước là cái gia tài nhỏ. Khi ông ta mở bóp, tôi nhìn thấy bạc giấy lớn còn nhiều. Người nhà hàng bao, cột món đồ xong, ông ta ra cửa, ngoắc một người tài xế Tây vội vã đến, ôm món đồ vừa mua để lên một chiếc xe nhà sang trọng. Ông ta vui vẻ bắt tay người chủ hiệu, lên xe. Thấy tôi ngạc nhiên ra mặt, ông bạn tôi cười: “Người trong này, họ như vậy đó, bác. Một nhà giàu có hạng ở đây mà đi phố, họ ăn mặc giản dị như thế đó. Lúc mới vào, tôi cũng thường đánh giá họ lầm như bác”. Tôi như được mở mắt ra và cảm thấy thương thương cái đất “Nam… Kỳ” này: Nơi đây, người ta sống hồn nhiên, ít bị lễ nghi, tập quán ràng buộc như ở Bắc, ở Trung”.

“Và cụ tiếp sau một ngụm rượu:

+ À còn điều này nữa. Một chiều thứ Bảy, tôi được thấy cảnh thầy thông, thầy phán, anh em thợ máy, anh em phu xe ngồi quây quần trong các quán ăn ở trong chợ Bến Thành cùng nhau bàn chuyện phiếm, chuyện đời hay chuyện thời sự một cách tự nhiên, thẳng thắn. Bầu không khí cởi mở giữa những hạng người khác nhau ấy làm tôi càng thích lối sống trong Nam.

“Vì thế mà nay về già (lúc này cụ Á Nam được 70 tuổi – tác giả chú thích) cụ được toại nguyện” – người bạn khoa học, cũng là người Bắc, vừa cười vừa nói. Rồi anh tiếp, sau mấy giây nghĩ ngợi: “Tôi cũng thích lối sống hồn nhiên của đồng bào trong này. Nhưng ta phải nhận rằng nay có khác xưa. Cũng đã có ít phần kiểu cách, trọng cái bề ngoài”. Anh đưa ly lên môi, giọng nửa đùa, nửa thật: “Kết quả của sự di cư gần triệu đồng bào miền Bắc chúng ta đấy”.

Theo Lê Văn Nghĩa (PLO.vn)