Nguyễn Hoàng Quý

Tôi biết đến nhà văn Nguyễn Nhật Ánh khi các con tôi đang học Trung học, vào khoảng đầu thập niên 90 thế kỷ trước, nay cũng đã trên 30 năm. Tôi cũng đọc một số câu trả lời của nhà văn cho độc giả nhỏ tuổi trên báo dưới tên “Anh Bồ Câu”. Ấn tượng ban đầu rất tốt đẹp! Ở anh, có sự từng trải của người anh, có sự nghiêm túc của người thầy và có sự dí dỏm của một người bạn lớn. Tiếc là những năm đó, tôi không có điều kiện và thì giờ để đọc anh dù con tôi mua về “Bàn có 5 chỗ ngồi”, “Bồ câu không đưa thư”. Tôi chỉ đọc “Cho xin một vé về tuổi thơ” và sau này, đọc “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” sau khi coi phim cùng tựa đề và rất thích phim này.

Trước 1975, sách báo và truyện dành cho tuổi thơ không ít. Đó là “Tuổi Hoa”, nơi ươm mầm cho nhiều tài năng trẻ, là “Tuổi Ngọc” với những truyện ngắn của các cây bút thời danh, với những bức tranh minh họa của những họa sĩ nổi tiếng mà lòng yêu trẻ con và tuổi mới lớn như một thứ nhiệt huyết luôn chảy trong người họ. Ngày ấy có nhà văn Nhật Tiến với “Chim hót trong lồng”, “Tay ngọc”, có Duyên Anh với “Thằng Vũ”, “Thằng Côn”, “Con Thúy”, “Bồn lừa”, “Đại dương trong lòng con ốc nhỏ”. . ., những tiểu thuyết luôn làm mình mê mẩn, luôn làm mình xao xuyến. Sau nữa, phải kể đến Đinh Tiến Luyện với “Một loài chim bé nhỏ”, “Anh Chi yêu dấu” rồi Nguyễn Thanh Trịnh với “Ví dụ ta yêu nhau”. Bụi thời gian đã phủ một lớp dày trên ký ức vì đã quá xa từ những ngày ấy để rồi tôi không nhớ hết tên các đầu sách đã đọc và nội dung cốt truyện. Chỉ biết rằng, ở “lứa tuổi ô mai”, những người thích đọc, đều mê mẩn những nhân vật của những cây bút nói trên. Riêng tôi, thấy vùng quê Thái Bình của Duyên Anh quá đỗi dễ thương và hiền hòa có những đứa trẻ vui đùa hồn nhiên, đá banh làm bằng lá chuối trên ruộng vừa cắt lúa, kể cả dùng sự kiện lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc vào trò chơi của chúng. Tôi nhớ cả Đan viện Châu Sơn ở Finom trên đường từ Đơn Dương về Tùng Nghĩa Đà Lạt mà mỗi lần đi xe đò ngang qua, tôi đều nhìn vào để trí tưởng tượng của mình thỏa thuê đi theo Anh Chi của Đinh Tiến Luyện. Những nội dung trong tạp chí Tuổi Ngọc ngày ấy cũng luôn là đề tài đàm đạo của nhóm bạn bè chúng tôi mỗi khi gặp nhau, khi thì tranh bìa, khi thì một bài thơ hay truyện ngắn.

Ấy vậy mà, sau 1975 dù thường xuyên theo dõi sách báo và tạp chí nhưng tôi vẫn không thấy một tác giả nào viết cho tuổi thơ hoặc nếu có, cũng không đánh động gì lên tâm tư tình cảm của thế hệ trẻ, trừ một người: nhà văn Nguyễn Nhật Ánh với số lượng tác phẩm đồ sộ từ một sức viết – có thể nói là – phi thường về thể loại và đề tài so với thế hệ đàn anh đi trước. Không có sự khen chê ở đây về những tác giả của hai thời kỳ này, nó sẽ không hợp lý vì hoàn cảnh xã hội trên đó những tác phẩm ra đời hoàn toàn khác nhau, tâm tư nhà văn khi cầm bút hoàn toàn khác nhau vì một bên là thời chiến, bên còn lại là thời bình. Điều đó cho phép nhà văn thời bình có thể tung hê trí tưởng, thỏa thích cho nhân vật mình hành động mà không hề lo một quả đạn pháo kích của VC dội vào thành phố, một quả TNT nổ trong rạp xi nê hay quả mìn nổ banh khi chiếc xe đò chở các nhân vật về quê trong chuyến nghỉ hè.

Có một thời gian dài rãnh rỗi nên khi anh con trai mua về cho các cháu bộ sách 18 quyển Kính Vạn Hoa, tôi cho là cơ hội của mình. Và đọc, say sưa, rồi bị cuốn theo những tình tiết của cốt truyện, những tình cảm của nhân vật nên có ngày xong một quyển. Bộ Kính Vạn hoa gần 6000 trang sách, số chính xác là 5966 trang là bộ truyện 54 tập. Từ 1995-2002 viết 45 tập và 9 tập viết sau. Chưa có nhà văn nào nhận được nhiều giải thưởng như Nguyễn Nhật Ánh và chưa có tác giả nào có đến 10 truyện/bộ truyện được chuyển thể thành phim và 2 truyện chuyển thể thành kịch, như anh.

Mỗi một trong 18 tập Kính Vạn hoa của NXB Kim Đồng tôi đang có đều trung bình 330 trang, ít nhất là tập 11 có 318 trang và nhiều nhất là tập 16 có 374 trang. Điều thú vị là mỗi tập đều có 3 truyện dài, mỗi truyện đều trên dưới 120 trang. Càng thú vị hơn khi ở bìa 4 của mỗi tập đều có in nhận định của những nhà văn, nhà thơ, chức sắc nổi tiếng trong làng văn chương nhận định về Nguyễn Nhật Ánh. Tôi cho rằng, chỉ riêng việc khuôn phép số trang, số từ và 10 chương cho mỗi truyện cũng đã thể hiện tài nghệ của tác giả. Những ai đã từng cầm bút hoặc gõ bàn phím cho việc viết lách chắc sẽ đồng ý với tôi về nhận định này.

Như bất cứ một nhà văn nào khác, Nguyễn Nhật Ánh xây dựng nhân vật của mình theo hai tuyến: thiện/ác, chính/tà và  những nhân vật trung dung như Đào cốc lục tiên trong Tiếu ngạo giang hồ của Kim Dung. Tính cách của các nhân vật thể hiện nhất quán suốt từ tập đầu đến tập cuối dù theo thời gian, qua mỗi năm có khác hơn nhưng vẫn là “Đánh chết cái nết không chừa”. Danh môn chính phái có Quý Ròm, Tiểu Long, Hạnh, vai phụ có các em Thoại ở Vũng Tàu và Lượm ở quê. Bàng môn tả đạo là “Băng tứ quậy” gồm Lâm, Quốc Ân, Quới Lương và Hải Quắn. Xếp band này là Lâm với biệt tài làm thơ cà khịa và trào phúng nhanh như chớp. Ngoài ra, còn rất nhiều nhân vật có tính cách đặc biệt như Văn Châu, Quỳnh Như, Quỳnh Dao, hai anh em con nhà nghèo trên bờ kênh Tàu Hủ và một số nhân vật nữ sau này trở thành mục tiêu cho những rung động đầu đời của Tần ghẻ, của Lâm, của Cung và của Hải Quắn. . .  Tính thuyết phục trong trang văn của Nguyễn Nhật Ánh đến từ việc những sự kiện rất gần gủi với lứa tuổi học trò mà không hề hư cấu hay cường điệu. Nhà thơ Lê Minh Quốc kể (trong Tạp chí Thế giới mói 169, 1995) rằng, để chuẩn bị cho việc viết Kính vạn hoa, tác giả đã mua đủ sgk từ lớp 1 – 12 và những loại sách liên quan từng môn học, thậm chí khi viết việc nhân vật Quý Ròm làm ảo thuật, anh đã nhờ một kỹ sư hóa học coi lại mức độ chính xác của các phản ứng hóa học. Nhờ vậy, 4 tập đầu của Kính Vạn hoa lập kỷ lục trong xuất bản: 100.000 bản (bìa 4 tập 7).

Các nhân vật của Nguyễn Nhật Ánh, dù chính diện hay phản diện đều rất đời thường với đầy đủ hỷ, nộ, ái, ố, tham lam, ích kỷ, điềm đạm, nóng vội, mã thượng. . . nhưng dù thế nào thì vào không gian văn chương của Ánh một thời gian đều là những chú ngựa bất kham được thuần hóa, trở thành người tốt, trở thành dễ thương. Đó là không gian của lớp 8A4, 9A4, 10A9 với nhiệt tình của thầy cô giáo, ban cán sự lớp, sự giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên không dễ mấy ai tạo dựng được. Không thể không nhắc đến một Hạnh lớp phó học tập được thầy cô và bạn bè coi là cuốn từ điển sống (có thói quen trước khi lên tiếng là đẩy kính cao lên khỏi sống mũi), không thể không nhắc đến Tiểu Long được Quý Ròm gọi là thằng mập nhưng luôn ý thức về những hạn chế của mình và luôn có câu đầu môi “Ăn miếng bánh, uống miếng nước rồi hãy thương lượng”. Nhân vật nữ của nhà văn cũng có nhiều em con nhà giàu, gia đình trung lưu trí thức, nề nếp nhưng điều tuyệt vời là họ, đều không hề “chảnh”, một thói xấu phổ biến trong xã hội.  Đó cũng là không gian của những tranh chấp hơn thua khi hai sếp band Quý ròm và Lâm làm thơ diễn tả các công thức khoa học tự nhiên hay mẹo nhớ văn phạm tiếng Anh. Tôi cho rằng, nếu chỉ làm giáo viên dạy Văn trong 2 năm học (1983-85) ở trường PTCS Bình Tây, quận 6, không ai có đủ chất liệu cho một bộ sách dài hơi như Kính Vạn Hoa mà phải là một sự quan sát, thâm nhập thực tế, đọc nhiều các sách báo viết về giáo dục và trên hết, lòng yêu trẻ luôn luôn cháy trong tim mới . . . may ra!

Hơn 50 truyện dài trong Kính Vạn hoa có chuyện ma, chuyện phiêu lưu, chuyện đánh nhau kiểu băng đảng giang hồ, chuyện bóng đá và chuyện tình nhưng có lẽ chuyện tình của các cậu bé cô bé lớp 9, lớp 10 được nhà văn dẫn dắt rất hấp dẫn và dễ thương. Đó là thứ tình yêu e ấp, trong sáng, đầy vụng dại, khờ khạo nhưng không thiếu sự hy sinh cho người còn lại, không thiếu những mẫu đối thoại rất trẻ con và thành thật. Riêng chuyện bóng đá thì chắc là sở trường của nhà văn nên mỗi khi đề tài này chèn vào các câu chuyện thì tính hấp dẫn rất cao. Hấp dẫn vì tác giả cho nhân vật mình ca ngợi một danh thủ bóng đá quốc tế, hấp dẫn còn vì tác giả tường thuật các trận bóng giao hữu trong trường hay trong khu phố, đôi lúc hay hơn cả những nhà tường thuật chuyên nghiệp! Ngoài nội dung học tập chính khóa, chương trình ngoại khóa được tác giả lồng vào các cuộc thi tái hiện sự kiện và nhân vật lịch sử giữa các tổ học tập trong lớp. Tôi cho rằng đây cũng là chủ trương giảng dạy kiến thức lịch sử một cách nhẹ nhàng cho độc giả nhí. Họ chỉ theo dõi các tình tiết say sưa để rồi sự kiện lịch sử, lòng yêu nước len lỏi vào hồn một lúc nào đó, nhẹ nhàng.

Viết về Kính Vạn hoa và Nguyễn Nhật Ánh có thể còn nhiều điều rất đáng nhưng tôi chỉ ghi lại một số nhận định ban đầu khi đọc xong bộ sách đình đám này. Điều đáng ghi nhận nhất là thầy giáo – nhà văn Nguyễn Nhật Ánh đã dạy những độc giả của mình – qua trang văn của thầy – làm người chân chính, biết yêu thương, biết đóng góp cho tập thể, cho xã hội, biết tự sửa mình để xã hội ngày càng tốt hơn. Sẽ không quá để nói rằng, những trang văn trong Kính Vạn hoa có giá trị vượt xa những lời hiệu triệu trên sách báo, lời dạy trong sách giáo khoa kể cả lời kêu gọi trong “Thư gửi toàn ngành giáo dục nhân ngày khai giảng năm học”. Mai này, trong sách giáo khoa môn Văn học bậc trung học, tên tuổi nhà văn có thể được đưa vào nhưng đó là chuyện của các nhà nghiên cứu, các cán bộ chuyên môn của bộ Giáo dục. Phần tôi, một độc giả cao tuổi, xin gửi đến người anh em đồng hương lời cám ơn kèm theo một chút tự hào.

Sài Gòn 03.9.2023

Chú thích:  hình 1. nhà văn Nguyễn Nhật Ánh  2. bìa tạp chí Tuổi Ngọc trước 1975. 3. bìa sách Kính Vạn Hoa

Vui lòng click vào hình để đọc sách

TS Mai Thanh Truyết nói về Đồng Bằng Sống Cửu Long

Vui lòng bấm vào hình để đọc sách

THƠ XUÂN TUYẾT VÂN

Như Một Lời Tri Ân Người Lính VNCH

Nguyễn Thuận Long

1. Trong một lần về quê dự giỗ tộc cách đây nhiều năm, năm 1995, tôi được gặp anh Phan. Giỗ tộc là dịp để con cháu nội ngoại trong tộc tụ tập về lễ bái nhớ ơn tổ tiên và cũng là dịp để bà con gặp gỡ thăm viếng nhau mà sinh kế đã buộc họ đi xa làm ăn sau một hoặc nhiều năm. Anh Phan là cháu ngoại của tộc, mẹ anh là bà con xa bên tộc tôi. Điều gắn kết giữa anh với anh chị em tôi ngoài về mặt huyết thống còn vì anh là một thương binh VNCH ngày xưa.

Anh bị đạn vào đùi khi đang mang lon hạ sĩ chỉ 3 tháng trước ngày mất miền Nam. Đang điều trị và dưỡng thương thì bị đuổi khỏi quân y viện khi “quân giải phóng vào tiếp quản”. Về quê trong tình trạng chân chưa lành, chỉ còn lại một chân với đôi nạng gỗ, bị làng xóm “vùng giải phóng” đố kị, miệt thị là thử thách không nhỏ với anh. Ruộng tốt được hợp tác xã chia hết cho dân nên anh chỉ nhận vài sào đất xấu và thiếu nước. Tôi đi làm xa về nghe anh chị mình kể rằng anh phải ra cuốc ruộng với một chiếc ghế, một cặp nạng và một cái cuốc. Đặt ghế trên ruộng, ngồi lên đó và cuốc ngày này qua ngày khác để trồng lúa kiếm cơm bằng một nghị lực phi thường đáng nễ.

Rồi Trời Đất thương, chân anh khôi phục dần dà và mùa màng thu hoạch tốt đã giúp anh có thêm niềm tin vào cuộc sống để cùng với vợ lo cho bầy con. Trong nhà, chỉ mình anh đi lính cộng hòa, mẹ và vợ con anh ở lại “vùng giải phóng” với bữa đói bữa no. Anh về như có thêm trụ cột để vực kinh tế gia đình lên, tránh được nạn thiếu đói triền miên hàng năm.

2.  Người Việt xa quê dù ở bất cứ đâu, nhất là ở ngoại quốc đều luôn luôn hướng về đất nước, về cội nguồn dân tộc. Ở đó họ có bà con, gia đình, mồ mả tổ tiên và kỷ niệm. Tôi biết có nhiều người luôn chắc chiu từng đồng tiền kiếm được để gửi về giúp đỡ. Xa hơn, họ nghĩ về những đồng đội ngày xưa, vợ con những người đã mất và những người còn sống đã không may gửi lại chiến trường một phần thân thể. Do vậy, từ rất lâu, ở ngoại quốc có những tổ chức cứu giúp thương phế binh và quả phụ tử sĩ VNCH bằng các chương trình quyên góp, các hoạt động gây quỹ như một nhà văn viết về chiến tranh Việt Nam ở hải ngoại đã dùng tiền tác quyền xuất bản các tác phẩm của mình gửi tặng quỹ. Một cách để chia sẻ với đồng đội mình vì anh cũng từng là người cầm súng, việc làm rất đáng trân trọng và cảm phục. Tôi cũng được biết có lúc tiền quyên góp gửi về đã đến tay nhiều đối tượng này qua Nhà Thờ Dòng Chúa Cứu Thế SG dù luôn bị chính quyền làm khó dễ, cản trở.

Khi Vườn rau Lộc Hưng ở quận Tân Bình Sài Gòn bị cưỡng bức giải tỏa, rất nhiều nạn nhân ở đây là gia đình TPB VNCH, họ cũng đã dược nhiều cá nhân, tổ chức đem tiền đến giúp đỡ. Qua truyền thông, tôi được biết có người không dư dật gì nhưng cũng dành dụm tiền để tổ chức một chuyến đi thăm Đà Lạt vài ngày cho vài anh thương phế binh từng sống ở Lộc Hưng.

Tất cả những nghĩa cử trên đều thể hiện một tấm lòng: lòng biết ơn đối với những người lính ngày xưa đã có nhiều cống hiến để bảo vệ chính nghĩa VNCH.

Tôi đi làm ăn xa quê nhưng biết làng tôi có hai anh dân vệ, một lòng với chế độ VNCH ngày xưa sống quá cực khổ, anh chị tôi đã xin tiền những bà con, bạn bè ở Mỹ, thỉnh thoảng đem đến biếu họ dù không nhiều lần và số tiền mỗi lần chỉ dưới 100USD. Do vậy, thương anh Phan, tôi cũng có ý xin tiền giúp anh từ các tổ chức, họ yêu cầu gửi tên, địa chỉ, số quân và đơn vị cuối cùng trước 1975. Tôi làm đúng theo yêu cầu nhưng không có phản hồi và đành bỏ cuộc. Sau này về thăm lại, thấy nhà anh khang trang do con cái làm ăn có tiền nên tôi không còn nghĩ đến chuyện này nữa,

3.  Giả sử một người cầm súng từ năm 1974 lúc 20 tuổi, họ phải sinh từ 1954 và nay đã gần 70. Vậy thì những người lính cũ sinh trước đó đã quá già, số người còn sống không nhiều. Viết bài này tôi chỉ mong ước rằng, việc thắp sáng lòng biết ơn Quân đội VNCH trong người Việt nhất là thế hệ F1 ở hải ngoại luôn luôn là việc đáng làm. Mọi quyên góp gửi về giúp đỡ anh em TPB là việc vô cùng cần thiết và an ủi cho tuổi già của họ. Giúp đỡ cho các gia đình cô nhi quả phụ cũng quan trọng và cần thiết không kém. Đó chính là cách để chồng, cha của họ an nghỉ ngàn thu nơi chín suối. Một việc khác người viết cũng ước ao là được thấy tiền quyên góp được còn dùng vào một việc khác cần thiết tương tự là: ngoài số tiền cấp dưỡng đều cho các cháu nên chăng chúng ta dành một khoản học bỗng và phần thưởng để khuyến khích những cháu học giỏi, nổi trội. Làm được việc này sẽ có tác dụng giúp các cháu tự hào về những đồng đội xưa của cha ông mình và biết phải làm gì cho đất nước, cho ngọn cờ cha ông cháu đã chiến đấu, trong tương lai, một mai khi các cháu trưởng thành.

Sài Gòn, nhân ngày mất của Tổng Thống Ngô Đình Diệm và bào đệ Ngô Đình Nhu.

NGUYỄN THUẬN LONG

Ký Sự Tháng Giêng Mùa Xuân

Xuân Quý Mão đã qua khỏi mấy ngày mồng cả ba tuần rồi. Ở đây – vùng mình cư ngụ chẳng còn âm hưởng gì của ba ngày tết nữa. Ngay trong cả những ngày tết từ mồng một cho đến mồng mười nếu bạn không bước chân ra khỏi nhà và lái xe đến chùa, đến nhà thờ hay khu vực sinh hoạt buôn bán của người Việt hay người Tàu thì bạn cũng như mình – có lẽ bạn chỉ nhìn được vài cành hoa mai hoa đào chưng trong phòng và mấy cái bánh tét bánh chưng nằm im trong tủ lạnh.

Mấy câu mở đầu trên thuộc loại “suy bụng ta ra bụng người” của mình chứ thực ra rất nhiều người, nhiều gia đình nơi đây “ăn tết” cũng tưng bừng lắm. Mình không thuộc thành phần nói trên. Về phần nghi lễ, tập tục cổ truyền ngày tết thì mình cũng có thực hiện được phần nào trong phạm vi gia đình như chiều ba mươi làm mâm cơm cúng ông bà tổ tiên rồi cùng các con cháu dùng bữa cơm gia đình và lì xì cho các cháu. Đối với bên ngoài, bạn bè và thân nhân thì phương tiện gọn lẹ nhất để chúc tết là ngồi trước bàn phím gửi những câu chúc mừng…hạnh phúc – an khanh – thịnh vượng – may mắn – bình an…là những tĩnh từ đẹp đẽ nhất trong ngôn ngữ Việt Nam mà người nào cũng thích để chúc qua chúc lại. Mình chưa thấy có những chữ nào khác ngoài những tĩnh từ trên. Thôi thì ông bà tổ tiên cho ta chừng ấy chữ đẹp nghĩa đẹp ý thì ta cứ xài vậy, chắc ông bà tổ tiên cũng vui.

Sau đây là chuyện “ăn tết” ngoài nhà của mình. Sáng mồng một, hai cụ già chúng tôi đi lễ chùa cúng Phật như mọi năm. Thường từ nhà đến chùa gần nhất là chùa Viên Thông chỉ mất mười lăm phút lái xe. Mình chạy được ba phần tư đường thì xe bị kẹt, nhìn về phía trước thấy toàn xe là xe đang “nhúc nha nhúc nhích” từng centimet một. Nhìn đồng hồ thấy 10 giờ 30. Những tưởng chừng năm mười phút là có thể vào đến sân chùa nhưng không phải vậy. Trong đầu cũng hơi thắc mắc không biết tại sao? Vì là độc đạo nên không thể quay xe lui. Thế là cứ ngồi trước tay lái để hát bài ca “một chiếc xe nhúc nhích này, hai chiếc xe nhúc nhích này…trăm chiếc xe nhúc nhích nhúc nhích…cũng đủ làm ta vui vầy…” nhại theo lời bài hát vui của Hướng Đạo. Khoảng ba mươi phút sau thấy xe nhích được hơn chục thước và cứ thế nhích lên nhích lên tiến về hướng cổng chùa. Thấy nhiều người gồm nam phụ lão ấu bước ra khỏi xe và làm cuộc hành trình “đi bộ” vào cổng chùa. Họ tìm cách đậu xe ở trước sân của một số sơ sở của người Mỹ đóng cửa ngày chủ nhật, một số xe đậu bừa trên lề cỏ. Nhích tới tí nữa thấy bên trong sân đầy nghịt xe, kể cả những chỗ có bảng “no parking”. Thường những ngày cuối tuần, Phật tử đến chùa khá đông nhưng chỉ đậu xe khoảng một nữa nơi được phép đậu xe, khoảng 100 chiếc. Mình cũng có ý định tìm một chỗ bên ngoài để đậu rồi cuốc bộ vô chùa nhưng nhìn quanh nhìn quất chẳng thấy chỗ trống. Đối diện với chùa là sân bay nhỏ West Houston nhưng cổng vào không thấy mở, sân bay này dành cho các loại phi cơ loại nhỏ của tư nhân dùng để đi làm việc hàng ngày. Cuối cùng thì mình và người ngồi bên cạnh nhích từng tí từng tí cũng lọt được vào bên trong cổng chùa. Với ý nghĩ…cứ vào bên trong chùa rồi chạy vòng vòng thì thế nào cũng có kẻ ra về vì họ đi chùa sớm. Lúc này đã là 11 giờ ba mươi. Mình chạy bên trong hàng rào và thấy xe đậu kín dọc theo hàng rào, chạy đến vòng thứ ba thì nhìn thấy có một khoảng trống vừa cho một xe, chắc có ai đó mới ra về, nên mình vội vàng vui vẻ đưa xe vào trám chỗ trống ấy. Rõ là một kỳ công.

Vào chánh điện lễ Phật, nghe giảng Pháp rồi trở ra sân trước xem mấy con lân nhảy nhót và nghe pháo nổ inh tai. Khung cảnh quanh chùa rõ là khung cảnh của mùa xuân, hoa mai hoa đào tứ phía, thật có mà giả cũng có. Thiếu nữ thanh niên với những chiếc điện thoại cầm tay thi nhau bấm. Họ đứng bên những cội mai cây đào đang trổ bông (thiệt lẫn giả), làm dáng làm duyên, nhoẻn miệng cười cười nói nói vui vẻ. Ở phòng bán thức ăn chay người ta xếp hàng dài để được vào mua thức ăn. Mình cũng hùa theo xếp hàng nhưng đứng chờ khoảng 10 phút, thấy lâu lắm mới vào được nên bèn rút lui có trật tự. Trở ra ngoài sân thấy người mỗi lúc mỗi đông, nhìn ra ngoài cổng vẫn còn thấy một hàng dài các loại xe đang nhúc nha nhúc nhích. Những năm trước mình vẫn đi chùa vào sáng mồng một nhưng chưa bao giờ gặp canh “nhúc nhích” như thế này cả. Ban đầu mình chẳng hiểu tại sao. Sau mới ngộ ra rằng: hôm nay là ngày chủ nhật, mồng một tết rơi đúng vào ngày chủ nhật nên quý ông bà Phật tử đủ mọi lứa tuổi không phải đi làm, các em nhi đồng không phải đi học nên cả nhà cùng nhảy lên xe lái đến chùa lễ Phật và xin lộc. Đó là lý do phải mất hơn cả tiếng đồng hồ mới lọt được vào cổng chùa.              Có một hiện tượng lạ mình chứng kiến sáng một một, rất đông (xin nói lại: rất đông) nam Phật tử đến chùa với chiếc áo dài đủ kiểu, màu sắc sặc sỡ với những hoa văn đủ loại khiến mình liên tưởng đến cảnh tết tại Sài Gòn xem trên youtube. Màu thì xanh – đỏ – vàng – nâu – đen -trắng- lục…đều có. Hoa văn thêu hoặc vẽ trên áo thì có con mèo – con cọp – con rồng – con ngựa…đều hiện diện cùng với những hoa hòe hoa sói trông rất nhức mắt. Chẳng những đám thanh niên và trẻ con mặc dài như thế mà mình thấy có một số cụ cỡ ngoài sáu bó cũng tròng vào mình những chiếc áo dài thuộc loại thời trang “lục phủ ngũ tạng” như trên. Lại có vài cặp tuổi đã quá cái “sồn sồn”, anh chồng, ngoài chiếc áo dài đỏ chóe có hình hai ba con rồng đang bay lượn trong mây còn đội trên đầu chiếc nón cao bồi loại, bà vợ cũng chơi một chiếc nón của dân chăn ngựa Texas trên đầu luôn, có lẽ để bày tỏ thái độ “đồng vợ đồng chồng tát hồ nông cũng cạn”, nhại theo câu “Đồng vợ đồng chồng tát bể đông cũng cạn”.  

            Hôm đó mình có mang theo chiếc điện thoại cầm tay nhưng không chụp được tấm ảnh nào.

***

            Nói đến thành phố Houston, mình đã có đến vài chục lần đề cập đến vấn đề thời tiết. Nó lộn tùng phèo chứ chẳng theo một “quy trình” nhất định nào. Điều này cũng khiến cho các nhà dự báo khí tượng lắm lúc không biết giải thích ra sao với bàng dân thiên hạ! Trong ba tuần đầu của tháng giêng mùa xuân này nhé: Mồng một mồng hai mồng ba trời nắng đẹp, không mưa, có một tí gió. Từ mồng bốn đến “mồng 13” thời tiết lạnh, có mưa…khi to khi nhỏ. “Mồng 14” và rằm trời đẹp và nắng ấm. Qua đến 16 cho đến 21 trời u ám và lạnh, thỉnh thoảng có vài “giọt nắng bên thềm”. Ra đường phải mặc áo ấm.

            Mình có dự hai cuộc họp mặt vào “mồng 14” và ngày rằm. Buổi họp mặt vui xuân đầu tiên của năm Quỹ Mão là buổi sinh hoạt của anh chị em Hướng Đạo – Tráng sinh Toán Lam Sơn, về tuổi tác thì một số anh chị chừng ngoài năm chục, số còn lại đã về hưu, có anh đã chín bó, đa số là ngoài bảy bó. Hướng Đạo hễ gặp nhau là vui, là trò chuyện Hướng Đạo, là ăn uống vui vẻ và ca hát kiểu Hướng Đạo rất ư là rùm beng. Hướng Đạo chúng tôi không hát những bài ca mà thiên hạ thường hay hát, tuy nhiên hôm đó, có bao nhiêu bài hát về mùa xuân là chúng tôi đem ra hát tất. Mở đầu là bài ca nổi tiếng của nhạc sĩ Phạm Đình Chương “Ly Rượu Mừng” rồi những “Đón Xuân”, Hoa Xuân, Bài Ca Xuân, Xuân Ca, Xuân Đã Về…Mỗi người hát mỗi tông khác nhau như tông vịt đực, tông vịt mái, tông gà tồ, tông tu hú, tông chích chòe, tông chèo bẻo…làm thành những bản hợp tấu vô tiền khoáng hậu. Vì thế cho nên có một chị giọng “chèo bẻo” mới phán cho một câu “hát như dùi đục chấm mắm nêm”. Ui chao ui! Hát mà nghe âm thanh rộn rã kèm theo với mùi hương của “mắm” thì trên thế gian này không tìm đâu ra cho được một ban đại hợp xướng như vậy.

            Hát hết một lố các bài về mùa xuân, nhóm ca sĩ “đa giọng” chuyển qua mục hát “Du Ca” là sở trường của nhóm nói riêng, của các đấng Hướng Đạo đủ mọi lứa tuổi nói chung. Nào là “Về Với Mẹ Cha, Anh Em Tôi, Bài Ca Tuổi Trẻ, Đường Việt Nam, Việt Nam Quê Hương Ngạo Nghễ…”. Và để nhớ đến vua Quang Trung chiếm thành Thăng Long, đánh thắng 20 vạn quân Thanh vào ngày mồng 5 tết Kỷ Dậu (1789) có hai cụ Tráng sinh đọc hai bài thơ do các cụ sáng tác, sau đó cùng hát bài “Đại Phá Quân Thanh” của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ. Bài này được hát một cách rất ư là “lụp chụp” chẳng khác nào bọn giặc Thanh hối hả tranh nhau chạy qua cầu sông Nhị…Mọi người đều vỗ tay khen mình hát hay “không bằng hay hát”. Buổi họp mặt chấm dứt lúc 9 giờ tối. Tay đã nắm lấy tay rồi mà còn ráng hát thêm bài “Chèo đi bơi đi, nước sông đang chờ ta, bơi đi vững cầm tay lái và hát vang lên cho lòng hăng hái…”. Ngoài trời mưa lất phất và có một chút gió lạnh.    

Sáng chủ nhật đúng ngày rằm, mình tròng áo dài khăn đóng và xách ô đen đến viếng hội xuân của các em Hướng Đạo Liên Đoàn Đất Việt tại nhà thờ Lộ Đức nằm ở phía tây bắc thành phố Houston. Liên đoàn này do mình và năm anh em Tráng sinh thành lập vào tháng 6 – 2006 sinh hoạt đến nay gần 17 năm. Các nam huynh trưởng và các em đều mặc quốc phục thời trang (kiểu này từ Việt Nam xâm nhập qua), các Trưởng lớn tuổi thì áo dài khăn đóng theo lối của các cụ xưa. Phái nữ đều mặc áo dài đủ màu sắc làm tăng thêm sắc xuân truyền thống Việt Nam nơi hải ngoại. Đặc biệt lời chúc tết đến linh mục giáo xứ, các phụ huynh và huynh trưởng, các em đều nói bằng tiếng Việt một cách suôn sẻ. Đó là do công lao của Trưởng và phụ huynh lúc nào cũng hướng dẫn cho các em không quên nguồn cội của mình, trong đó Tiếng Việt là quan trọng. Sau phân nghi thức là phần tặng quà và lì xì cho các em. Tiệc xuân bằng một bữa ăn ngoài trời do phu huynh cung cấp.                                           

Dưới ánh nắng xuân ấm áp, các em đã cùng nhau vui chơi trong không khí tết cổ truyền Việt Nam và đó cũng là hình ảnh của những thế hệ Việt Nam kế tiếp nơi đất khách quê người: Các em là người  Việt Nam dù có tên gọi dưới bất cứ loại chữ nghĩa nào.

Nghỉ cho khỏe một tuần rồi tiếp tục vui xuân. Số là có chị nhà mời dự Hội Xuân Quý Mão vào ngày 12 tháng 2 – 2023, nhằm “mồng hai mươi hai” của hội Cựu Nữ Sinh Gia Long. Có mấy chị yêu cầu mình đóng vai “Ông Đồ” để hôm đó tròng áo dài khăn đóng đứng xớ rớ nói đôi câu vui vui cho thiên hạ vui theo. Eo ui! Mấy chị có sáng kiến (không phải tối kiến) coi bộ độc đáo thiệt! Nhưng việc này xét ra là gây trăm bề khó khăn đối với mình. Từ chối thì các chị xúm vô buồn và giận, mà nhận làm thì từ bé tới lớn mình chưa bao đóng vai ông đồ đứng chường mặt để nói vài câu lảm nhảm, không khéo phát ngôn bừa bãi sẽ bị các chị túm áo lôi ra khỏi hội trường. Mất vui! Thế nên sau ba đêm “thao thức – thức không được” mình đã tìm ra một giải pháp. Đó là cho phép mình bày một màn “Bói Kiều Đầu Xuân”. Đây là một trò chơi tao nhã có tính cách văn chương chữ nghĩa của các cụ ngày xưa dùng Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du để đoán vận mệnh trong năm…nào là công danh sự nghiệp, nào là hôn nhân, nào là tình duyên, nào là gia đạo, nào là tiền tài, nào là thi cử…vân vân. Bắt chước theo trận đồ bát quái Càn Khảm Cấn Chấn…và thập can Giáp Ất Bính Đinh…để bày trận bói Kiều. Trước ngày mở hội mình phải bê mớ hàng lỉnh kỉnh đến địa điểm tổ chức để bày biện trước, chuẩn bị đón khách thập phương du xuân ngày hôm sau.

Sáng chủ nhật đẹp trời, có nắng ấm (ông trời thương các mợ Gia Long) mùa xuân, mình bệ vệ trong chiếc áo the dài khăn đóng của một mợ không biết mượn của ai đem đến và bắt mình phải mặc vào trong khi mình cũng có vài bộ vía khăn đóng áo dài. Mà thiệt! Bộ the dài này mặc vào có vẻ là ông đồ của đầu thế kỷ hai chục khiến các chị cứ chạy đến khen nức nở rồi bắt mình ngồi vào bàn làm “người mẫu” (giống như ông già Noel) để cho các chàng bấm cell phone lia chia. Nội cái màn chộp hình cũng thấy vui, các chị rủ nhau đứng trước mặt hoặc bên cạnh thầy bói để chộp với chậu mai có cánh vàng rực rỡ… không bao giờ rụng.

Có ngoài ba trăm khách đến dự hội xuân, đặc biệt là phái “các chị” tò mò khi nhìn thấy có tẩm bảng ghi “Gia Long Vui Xuân Bói Kiều” nên ghé đến hỏi thăm. Khi biết đây là màn bói theo sách Kiều của cụ Nguyễn Du đủ mọi chuyện trên đời nên nhiều chị lần lượt xếp hàng nhờ coi cho một quẻ (có chị nhờ coi luôn hai ba quẻ). Đa số các chị coi về gia đạo, về sức khỏe, về con cái, về hôn nhân, về công danh sự nghiệp, về tài lợi…Lại có mấy chàng ghé vào nhờ coi quẻ tình riêng. Những câu bói trích ra từ Kiều và các chị các anh quay đúng một trong 6 câu, mình sẽ đọc lên câu kiều trong sách. Thí dụ có một chị muốn coi về “tâm sự riêng” thì sách Kiều phán chon hai câu:                                                                    

Hổ sinh ra phận tơ đào                                                                                                             

Một cây gánh vác biết bao nhiêu cành

Lý giải hai câu thơ này đại khái như sau: “Phận đàn bà con gái, đến khi lấy chồng thì phải lo cho chồng, lo cho đàn con, lo cho cha mẹ của mình, cha mẹ bên chồng, lo làm lụng vất vả và lo cho cả “người yêu”…chẳng khác nào một cây phải cõng cả trăm cành vạn lá vậy. Vị khách nữ này phán ngay: “Đúng phóc”. Và cười hớn hở.

Có chị muốn coi quẻ về “con cái” và chị quay đúng câu:                                                               

Lần lần thỏ bạc ác tà                                                                                                        

Nở nang mày mặt phận là mẹ cha

Lý giải: Cha mẹ tuổi càng cao thì con cái trong gia đình đều đã có công danh sự nghiệp hiển đạt, gia thất đề huề, gia đạo yên vui…càng làm cho các đấng cha mẹ hãnh diện và hạnh phúc về sau.

Có một nữ khách mặt trông quen quen xin bói một quẻ về sức khỏe. Kiều của cụ Nguyễn Du phán rằng:    Sư rằng cũng chẳng hề chi                                                                                      

Đã tu, tu chót qua thì thì thôi

Lý giải: Trong quá khứ có gặp tai nạn hay bệnh tật nhưng mọi chuyện đều qua khỏi. Từ nay sống hạnh lành tu tập thì mọi sự dữ hay bệnh tật cũng đều biến mất. Sau khi nghe giải chị này kể rằng hồi đó chỉ bị té nặng tưởng chừng la liệt (la vì tê liệt) nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, bệnh đã khỏi.                   

Có một tấm hình hai chị nghe Kiều phán thuận tai nên ôm chầm lấy nhau mừng rỡ. Mình cũng mừng cho hai chị.

Về phái nam, có một anh tuổi quá “xồn xồn” ghé đến và yêu cầu tự tay anh giở sách Kiều để bói vì thấy có hai cuốn Kiều để trên bàn. Vậy thì nhớ “nam tả nữ hữu” tức là khi mở sách ra, anh phải xem hai câu đầu tiên ở trang bên trái. Hai câu rằng: 

Khi gió gác khi trăng sân                                                                                                        

Bầu tiên chuốc rượu câu thần nối thơ                                                                                                                             

Ảnh đọc xong hai câu thơ bèn há miệng cười ha hả ra điều khoái chí rồi phán rằng: Thơ của cụ Nguyễn Du “thần” sầu” thiệt. Chắc không cần phải lý giải thì quý bạn đọc cũng biết anh này trúng số cả cuộc đời với túi thơ bầu rượu cùng gió mát trăng thanh, được vợ nuôi cho ăn chơi tới bến…

Chưa hết! Có một chị sau khi được Kiều bàn về việc gia đạo, chị vội vã đi tìm ông chồng đang lang thang đâu đó rồi kéo ông đến gặp thầy đồ. Chị ta nhờ thầy đồ khuyên ông chồng là từ nay trở đi không được la rầy vợ. Sau khi nghe lời khuyên, ông chồng tuyên bố: Từ nay em sẽ không rầy la vợ nữa…em chỉ đánh mà thôi…! Ông đồ đưa tay sờ râu và phán: “quẻ này có phản ứng phụ”.

Đến giờ khai mạc mình bỏ “gánh” để chạy lên phía trước chộp vài tấm ảnh với nghi thức khai mạc, giới thiệu Ban Chấp Hành, tặng quà cho giáo sư… Sau đó là các tiết mục văn nghệ bắt đầu với “Ly Rượu Mừng”, tiếp theo là những màn vũ, đơn ca, tam ca ba miền, biểu diễn đàn tranh, nhạc quyền (tập thái cực quyền theo điệu nhạc)… Màn hợp ca để kết thúc chương trình là một bài hát có lẽ đa số người đến dự chưa được nghe bao giờ nên họ rất ngạc nhiên khi, một – một bài hát “lạ” và hai –  bài hát này có sự tham gia của mấy chàng rể Gia Long. Đó là bài “Việt Nam Quê Hương Ngạo Nghễ” của nhạc sĩ Du Ca Nguyễn Đức Quang (1944 -2011). Khách đến dự vừa ăn vừa thưởng lãm tài tổ chức của các cựu nữ sinh Gia Long Houston với nhiều lời khen ngợi. Tiệc tàn lúc ba giờ. Những ai muốn cho đôi chân khỏe mạnh thì tiếp tục ra sàn nhảy.

Trong thời buổi cô vít cô veo chưa dứt mà các cựu nữ sinh Gia Long tổ chức Hội Ngộ Mùa Xuân thành công là cả một kỳ công đáng nể. Nhiều người khen. Trong đó có kẻ viết bài này.

            Phong Châu                                                                                                            

Cuối Tháng Giêng Quý Mão

Dưới Bóng Cây Tần Bì

(Sous les frênes – HENRY GRÉVILLE)

TháiLan dịch

Hai người đang đi chầm chậm trên lối đi hẹp bằng đất thỉnh thoảng có những con đường mòn xanh mơn mởn cắt ngang, mà cứ hai năm một lần những xe đẩy chở cỏ khô hoặc lúa mì lại ùa vào những đám hoa cúc và cỏ. Những cơn mưa gần đây đã tạo thành từng vũng ao nhỏ ở những đoạn lồi lõm; nhưng ở phần giữa đường, đầy bụi bặm và rải rác có dấu vết móng ngựa, thì khúc đường cũng khá rộng để hai người có thể sánh đôi.

– Vậy là nàng không đồng ý phải không?

Anh thanh niên hỏi một cách gượng gạo, đôi mắt nhìn xuống đất và ngón tay quay quay một cọng yến mạch dại. Cô gái vẫn im lặng. Ôi, sao anh ấy có thể tàn nhẫn khi nói rằng chính cô là người không muốn! Tại sao trong những ngày tháng dài như thế mà anh không đoán được chính anh là người mà nàng yêu?

Cô cúi đầu xuống và cầm góc tạp dề màu xanh lên, mân mê, cuộn tròn rồi lại thả ra trong đôi tay run rẩy của mình để tỏ ra không lúng túng, cũng giống như anh xoay vòng cọng cỏ của mình để có thái độ vững vàng.

– Có thật là nàng không muốn? Nàng có nhớ không, chúng ta đã cùng nhau Rước Lễ Lần Đầu, nàng không còn nhớ gì sao?

Cô liếc nhìn tháp chuông nhỏ nhô lên trên hàng rào rồi lại nhìn con đường, bây giờ đám bụi dày đặc đã tạo thành một tấm thảm nhung.

– Thời đó nàng đã yêu tôi rất nhiều, – anh tiếp tục nói một cách cay đắng – nhưng trái tim em đã thay đổi: lúc đó em nói là không thể sống mà không có tôi bên cạnh; rồi sau đó, em đã không còn thích thú khi nhìn thấy tôi nữa.

Cô không nói gì; đôi má cô bỗng ửng hồng thêm lên; anh nghĩ cô sẽ nói điều gì, nhưng cô vẫn im lặng, và tiếp tục đi bên cạnh anh.

Con đường trở nên hẹp hơn, những nhánh cây tần bì và những cây cỏ đang giăng qua đầu họ. Một ngày ảm đạm, êm dịu, thật ngậm ngùi đang đến với họ, len lỏi qua những tán lá, và những tia nắng mặt trời vừa mới nhảy múa dưới chân họ trên con đường được lót bằng thảm cỏ hoang, ở đó hầu như không còn nhìn thấy những con đường mòn nữa.

Anh tiến lại gần hơn và nắm lấy góc tạp dề mà không chạm vào bàn tay run rẩy của cô gái.

– Vâng, tôi nghĩ rằng em đã yêu tôi; tôi đã nghĩ rằng hai chúng ta sẽ dành cả cuộc đời bên nhau; gia đình em không giàu có, tôi cũng chẳng khá hơn; điều này chẳng ảnh hưởng gì đến chúng ta cả, đúng không nàng? Dù thế nào đi nữa, chúng ta vẫn hạnh phúc bên nhau, chỉ cần trong gia đình ta có tình yêu là đủ? Nhưng em đầy tham vọng, tôi hiểu rồi, em chỉ muốn giàu có và trở nên nghiệp chủ, chắc hẳn là thế; em rất sợ phải sống trong nghèo khó… Ôi! Nếu tôi suy nghĩ như em, về phần tôi, giờ này tôi đã kết hôn, đã có một cô vợ bên tôi rồi! Nhưng rồi tôi tự nhủ: Ta sẽ chỉ kết hôn với người ta yêu, và tôi đã tự hứa với mình như thế, không sai vào đâu được! Còn em, trái tim của em muốn tìm kiếm một nơi khá hơn, có địa vị hơn, phải không? Em muốn vươn lên khỏi vị trí hiện tại của em, đúng không?

Anh buông góc tạp dề ra và bực bội nhìn cô. Những người nông dân gặt lúa đang mài lưỡi hái của họ ở cánh đồng cỏ bên dưới; ta có thể nghe thấy tiếng cối xay đang xoay đều đặn trên dòng sông nhỏ. Một điệp khúc của một đoạn hát vượt qua không gian đang mơn man trên đầu họ, và tan nhanh trong bầu khí tháng sáu nóng rực…

– Ôi chàng của em! – cô gái thốt lên, vừa đặt cả hai tay lên vai chàng, và nhìn anh bằng đôi mắt sâu thẳm, đẫm lệ – em vẫn luôn yêu anh, nhưng anh chưa bao giờ nói lời nào, và sáng nay cha đã hứa gả em cho một người khác, chàng ơi chàng!

Cô buông lơi hai bàn tay một cách chậm chạp, chán chường xuống chiếc yếm… Trên kia những tia nắng óng ánh đổi màu đang nhảy múa qua những chiếc lá, và họ đứng đó, bất động, chỉ biết nhìn nhau, lòng mang một nỗi tuyệt vọng khôn cùng; và ở một nơi xa xăm, một gã nào đó vô cùng hạnh phúc đang hân hoan ngân lên bài ca thánh thót, xuyên qua cỏ cây núi rừng, vang rền, bay bổng trên đầu hai người đau khổ.

TháiLan dịch 

Mùa Xuân Này Nắng Lên

Minh Thúy Thành Nội

          Trời bên ngoài đã chuyển thu hơi lạnh, Nguyên quấn chiếc khăn choàng cổ và đội mũ len ra khỏi nhà cùng với Jim. Nàng níu tay Jim tránh sự vấp ngã đi ra con suối Cherry Creek ngay dưới chân dãy núi Rocky. Qua màn mờ của con mắt, nàng vẫn cảm nhận được ánh nắng đang len lỏi qua hàng cây lá, trời trong xanh bao la xuống gần vây con suối. Dạo quanh những bước chậm rãi, Nguyên nhìn con vực và dòng suối đang chảy như nhìn xuống những thương đau của đời nàng…

          Bốn năm nay Nguyên qua Mỹ đoàn tụ cùng con gái ở Seattle. Lòng mẹ thương con, ở Mỹ lo cho con trai còn ở VN, quay về VN lại thương nhớ con gái bèn quay lại Mỹ. Cuộc sống con gái quá bận rộn, tan ca tới bảy giờ tối, ghé chợ vội vã, về nhà nhào vào bếp lo buổi cơm tối. Rể ra sớm hơn qua nhà bà nội đón hai cháu về lo tắm rửa. Nhìn vợ chồng tối mặt Nguyên thấy xót xa muốn giúp bớt điều gì, đôi lúc muốn rửa chén hay nấu phụ món nào để con gái bớt vất vả, nhưng các con lại không yên tâm: nào mẹ bấm thức ăn hai phút trong microwave con lại lo bấm lộn hai mươi phút, văn lò trên bếp con lại sợ bị cháy nhà. Tất cả chỉ vì các con thương mẹ, nhưng mẹ nhìn cuộc sống tất bật của các con cũng xót ruột, đau lòng vì không chia xẻ được điều gì, dù Nguyên có kể con gái nghe “hình như mỗi đêm mẹ cầu nguyện Chúa nên bây giờ mắt mẹ nhìn rõ hơn, khá hơn”, nhưng con gái vẫn lo lắng.

Suốt ngày Nguyên đi ra đi vào, gọi phone chuyện trò bè bạn hoặc mở laptop mò mẫn gõ vài câu thơ nhưng đôi mắt nhòe nhoẹt ướt nên con chữ bị sai nhiều, bạn bè hiểu ý câu thơ và rất thương cảm. Ngày xưa Nguyên học thêm nơi hội Việt Mỹ, đã từng quen Mỹ dẫn về lớp cho bạn bè tập nói. Mấy chục năm trên bảng đen phấn trắng dạy học, vậy mà khi qua Mỹ tự nhiên Nguyên đâm ra rụt rè sợ hãi, đi ra đường hay vào siêu thị không dám mở miệng. Nguyên thành thật kể điều này cho bạn ở Colorado nghe, bạn nghĩ ra cách giới thiệu ông Jim (người sinh hoạt chung trong hội thánh Tin Lành) cư ngụ nơi thành phố Englewood, mục đích cho Nguyên dạn dĩ nói chuyện, ứng dụng sinh ngữ với người bản xứ và cũng để giết thời giờ.

Từ đó mỗi tối vào khoảng tám giờ bên Seattle Nguyên nhận phone ông, nói chuyện qua lại hơn một năm nay. Thói quen và tìm hiểu thêm, dần dà hai người cảm nhận được sự thông cảm gần gũi. Nguyên được biết ông đã vượt tuổi về hưu lâu rồi, nhưng còn đi làm hãng điện tử. Vợ ông nằm trong nursing home gần mười năm và đã qua đời cách đây bốn năm. Ông có một trai một gái, con gái làm việc ở Cali, con trai sống với ông trong căn apartment.

Tháng tư năm nay Jim bay qua Seattle thăm Nguyên ở lại chơi mấy ngày. Các em lập gia đình sống quanh đó, cũng như con gái Nguyên đều welcome ông thân mật, họ nhận xét “Jim có nét mặt hiền hậu dễ mến, biết chị mình bị mù nhưng vẫn đến nên mọi người đều có cảm tình. Các em Nguyên thay phiên nhau chở ông đi vòng vòng, cho ăn món Việt như phở Thanh Hương, phở Như Ý. Sau chuyến qua diện kiến, Jim có vẻ muốn siết chặt hơn, phone nhiều hơn, nhắn nhiều hơn mỗi sáng ông thức dậy sớm, hoặc giờ lunch trong hãng. Ông thúc giục Nguyên qua chơi để biết thủ đô Denver.

Jim đón Nguyên về chung sống gần tháng nay, ngoài dự tính Nguyên chỉ chơi một tuần, nhưng ông nài nỉ cho đến khi nàng chấp thuận, ông đổi vé máy bay chưa có ngày về.

Qua đây Nguyên được tự do nấu bếp, bù lại sống với con gái nàng không được làm bất cứ chuyện gì dù việc nhẹ nhất. Ban đầu Jim cũng cấm cản, nhưng Nguyên năn nỉ “nếu ông không cho tôi làm, tôi cảm thấy mình bất lực sống thừa thãi của một kiếp phế nhân, tôi càng dễ điên loạn hơn nữa, hãy để tôi thử xem”. Jim cho nàng thử và tạm ok.

Mỗi sớm Jim thức dậy, nàng nấu nước sôi pha cà phê Trung Nguyên hiệu G7, đổ trứng hoặc lấy cheese để dĩa cùng hai lát mì nướng. Chiều Nguyên nấu cơm điện, lúc xào tôm với các thứ rau đậu, khi xào mì với thịt bò xay. Jim làm về dẫn con đi bộ hai tiếng, sau đó dẫn Nguyên ra con suối này hưởng không khí thoáng mát rồi mới về dùng cơm tối. Có điều lạ Nguyên khó nuốt được thức ăn kiểu Mỹ, ghiền các thứ mắm cà, mắm ruốc, mắm tôm, giờ đây điều huyền diệu nào khiến nàng ăn được Hamburger, Tacos, Pizza dễ dàng, gọn gàng nữa là dùng hộp Clam Chowder hâm lại thay đổi món.

Cuối tuần ngày thứ bảy Jim chở Paul chạy vòng vòng đây đó nhìn cây cảnh, phố xá bốn tiếng đồng hồ theo yêu cầu của con từ lâu. Ngày chủ nhật dẫn Nguyên đi chợ King Soopers, hoặc ngồi các quán cà phê hưởng không khí an nhàn. Jim hứa sẽ có ngày đưa Nguyên đến xem ngọn núi nổi tiếng Pikes Peak và Longs Peaks, dù mắt nàng chẳng thấy rõ nhưng vẫn thích đi nhiều nơi.

Vào nhà Jim, nàng tìm hiểu thêm chuyện mà trước đây ông chưa hề kể. Con trai ông nay đã bốn mươi tuổi vẫn còn nương tựa cha. Paul sinh ra lớn lên ăn học rất bình thường, đến năm mười tám tuổi bỗng nhiên trở bệnh tự kỷ (Autism). Paul bỏ dỡ việc học, suốt ngày đóng cửa phòng, sợ đám đông, lầm lì không nói chuyện, nhưng bắt cha chịu đựng ngồi nghe con nói suốt buổi lái xe những điều không đâu. Cha đã nhận lương hưu nhưng vẫn muốn kiếm thêm tiền từ công việc điện tử, cần có thêm phần thu nhập lo cho con trai sống thoải mái. Những công việc nặng nề cha khuân vác một mình, không hề tỏ thái độ bực dọc với con, nét mặt phúc hậu, cách chiều chuộng con khiến Nguyên gọi thầm ông là Phật, là Chúa hay là ông tiên giữa đời thường. Càng chứng kiến Nguyên càng thấy kính nể tình cảm người cha dành cho con vô bờ bến, gánh chịu một mình ôm ấp đứa con bịnh hoạn vào lòng trong tình phụ tử thiêng liêng…

“Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh”, Nguyên chợt rùng mình nhớ lại giai đoạn tàn khốc của đời mình bị màn đêm bao phủ ….

Sau 75 Nguyên học tiếp ba năm rồi tốt nghiệp Anh văn từ trường Đại Học Sư Phạm Huế. Nguyên được bổ nhiệm về Long Khánh dạy cấp ba trường Thống Nhất 2.

Nguyên gặp Lợi dạy cùng trường, yêu nhau và gầy dựng ngôi nhà hạnh phúc sinh được một trai, một gái. Lúc đó Nguyên còn mở sạp vải, quần áo trước mặt nhà, nhờ bà con coi ngó, ngoài giờ dạy Nguyên buôn bán thêm để có đồng ra đồng vào sinh sống thêm. Chồng Nguyên ban đầu làm hiệu phó, sau đó lên làm hiệu trưởng. Gia đình hạnh phúc ấm êm nào ngờ chưa tới năm mươi tuổi thì tai họa ập đến. Một hôm Nguyên đang đứng trên bục gỗ giảng dạy, bỗng nhiên thấy trước mắt có nhiều con ruồi đen lớn bay qua, hỏi học trò chẳng ai thấy ruồi đen bay vào lớp. Biết con mắt có vấn đề, Nguyên khám bác sĩ, họ cho ở lại bệnh viện, chích mũi thuốc theo dõi, hôm sau Nguyên nhìn thấy khoảng 4%, bác sĩ cho về. Nguyên còn nhớ rõ hôm đó là ngày mồng hai Tết đến mồng sáu Tết mắt bỗng khép lại không còn thấy gì nữa. Nhờ cậu học trò bác sĩ làm giấy tờ giúp cô giáo qua Singapore chạy chữa, Nguyên bán sạp vải và nhà cửa thu gọn dời lên Sài Gòn mua căn hộ trong chung cư, một phần cũng nhờ các em định cư ở Mỹ giúp đỡ thêm.

Qua Singapore bác sĩ chẩn đoán bị giời leo. Nguyên hỏi mẹ cho biết: năm đó Nguyên bị phỏng rạ (nhọt nước) nên không thể chích đậu mùa. Bác sĩ chẩn đoán một dạng của giời leo, con virus sẽ chạy tùm lum có khi lên mắt, có khi lên bộ não. Hồ sơ bệnh trạng ghi: virus ăn hết nên bị hoại tử võng mạc và lấn tới con ngươi, chung quanh con ngươi bị ăn mòn, bác sĩ phải nhíp lại nhưng còn may mắn hé được hai lỗ nhỏ. Trở về VN Nguyên cho con gái đi du học Mỹ, con trai du học Nhật. Năm sau chồng Nguyên mắc bệnh Parkinson ảnh hưởng lên não rối loạn thần kinh, chạy chữa bác sĩ và dùng thuốc loại nặng. Miệng anh thường chảy nước dãi, chân bước đi không vững, người bật ngửa ra sau muốn té. Giai đoạn này Nguyên phải thuê người trả lương khá cao vì công việc cực nhọc, nhưng ai đến ở một tuần hay quá lắm là nửa tháng thì bỏ việc, có lẽ họ thấy vợ mù, chồng la lết, họ không đủ sức chăm nom?

          Cả một địa ngục trần gian đày đọa lên vợ chồng Nguyên từng ngày. Có lần anh lết theo Nguyên mù lòa băng qua đường, níu tay ai họ cũng tránh ra, tới được quán phở đứng xếp hàng dài, chủ quán thương tình cho vào trước, vợ chồng ngồi ăn vội trong tủi nhục, đau buốt. Nhiều hôm sáng sớm nàng mò giường gối xếp dọn cho ngăn nắp, bàn tay rà trên giường thấy có mấy cục chocolate khô (trước đó bạn Việt kiều đến biếu thăm). Nguyên bốc đưa lên mũi ngửi không ngờ đó là phân người, anh không còn tỉnh táo nhiều nữa đã tiểu tiện, đại tiện ngay trên giường. Hằng đêm Nguyên nguyện với Chúa “xin giải nghiệp dùm con”. Tinh thần và thể lực suy yếu dần hồi, nước mắt phải nuốt ngược vào trong, cắn răng chịu đựng. Nguyên giấu các con chỉ nói sơ, vì không muốn con lo lắng mà ảnh hưởng việc học, chỉ mong muốn con ăn học thành tài. May mắn con gái Nguyên gặp bạn trai yêu thương, kết hôn và ở lại sống yên thân trên đất Mỹ. Con gái bảo lãnh ba mẹ nhưng không còn kịp nữa, chồng Nguyên đã ra đi về miền đất lạnh…

Jim dìu Nguyên xuống tảng đá gần đó ngồi nghỉ chân, cắt đứt dòng tư tưởng của nàng xa cơn muộn phiền. Tiếng suối nghe róc rách vui tai, gió thổi mát bay mái tóc của Nguyên vào mặt Jim, nàng hát khẽ “Hãy ngồi xuống đây trên lưng cuộc đời thách đố thương đau. Hãy ngồi xuống đây vai kề sát vai cho da thịt này đốt cháy thương đau” (*1), dù không hiểu nhưng Jim lắng nghe giọng nàng như để hòa chung cùng không khí thần tiên này. Nguyên tựa đầu trên vai chàng, nàng đang cần một bờ vai, đó có phải là tình yêu hay vì hai tâm hồn trống trải cần tìm đến nhau? Nguyên chẳng hiểu mình nữa?!! Khi chồng mất, nàng chỉ biết nhớ thương chồng, nỗi nhớ thương dày vò từng đêm không ngủ được, lặng lẽ nhìn bóng tối trong nỗi hoang mang “anh chỉ đến trong trái tim mình nhưng không bước cùng mình đến cuối cuộc đời, anh để lại cho mình quá nhiều đau khổ và hụt hẫng”. Chưa bao giờ Nguyên nghĩ mình sẽ quen người đàn ông khác, và ai dám quen người đàn bà lớn tuổi lại bị khiếm thị. Cũng sẽ không bao giờ nghĩ với tuổi này nàng lại có những cung bậc cảm xúc lạ lùng khác thường. Nguyên là người đàn bà Á Đông, có chút kiến thức chỉ đam mê đi tìm Chân, Thiện, Mỹ của cuộc đời và yêu cái đẹp ấy, không ham vật chất, chẳng mê tiền bạc. Hạnh phúc đối với nàng là được chăm sóc qua nghĩa cử nhỏ, qua bữa ăn với tất cả chân tình biểu hiện bằng tình thương. “Một trái tim sẽ chẳng thể kết nối với một trái tim khác chỉ bằng sự hoà hợp thông thường. Thay vào đó, chúng chỉ thực sự quyện chặt vào nhau qua những nỗi đau”. Có lẽ Nguyên đã cảm nhận ra điều mà tiểu thuyết gia Nhật Bản Murakami đã nhận thức sâu sắc về nỗi cô đơn, về niềm đau của con người cũng như sự hình thành gầy dựng tình yêu.

Tiếng Jim nhắc bên tai “We should go home”.  Nguyên đoán trời đang phủ nhẹ hoàng hôn, không gian yên ắng, màu nắng nhạt dần. Hai người đi bên nhau, nắm tay xiết chặt để chuyền hơi ấm, chuyền sức sống, chuyền niềm tin cho nhau. Một ngày sẽ qua, một ngày của sự bình an trong cuộc sống, ngày mai sẽ đến, sẽ tiếp tục che chở nỗi cô đơn của hai tâm hồn đóng băng từ lâu, nay đến với nhau không vì sinh lý nhục dục, mà bằng hai trái tim cùng nhịp thở đồng điệu.

Nhìn lịch đã hơn một tháng chơi nơi đây, con gái Nguyên gọi phone muốn mẹ về, mà Nguyên cũng thấy nhớ cháu ngoại, nên nhờ Jim đặt vé ngày về. Bữa cuối trước ngày chia tay, Jim chở Nguyên ra ngoài ăn tối. Chàng đặt thẳng câu hỏi

– Can you marry me?

Câu hỏi bất ngờ mà nàng chưa hề nghĩ đến, Nguyên muốn tránh nhưng sợ Jim buồn, nên nói lời hứa hẹn bâng quơ:

– Please give me time to think

Nguyên đoán Jim đang nhìn nàng bằng ánh mắt tha thiết dịu hiền

– OK, I hope you reply soon

                                        ********

Trở về với con cháu, trời đã cuối thu, khung cảnh ở Seattle thật tuyệt vời qua màu trời mờ ảo. Chiều nào Nguyên cũng đi bộ chậm rãi tới công viên gần nhà, nơi có hàng cây đã đổi màu sắc, lá rụng trơ cành gần hết. Nguyên suy nghĩ thật nhiều về lời đề nghị của Jim, nàng nghĩ với số tuổi hiện tại thì đâu cần ràng buộc trách nhiệm mà chi, tuổi của “vô thường” đang rình rập ngày mai gần kề với cỏ sương đất lạnh. Nàng thương cảm căn bệnh tự kỷ của Paul, tôn trọng tình nghĩa cha con của họ, đã từng trọn vẹn trước đây, sợ con trai sẽ buồn vì sự xuất hiện của Nguyên, sẽ chia sớt bớt tình cảm của người cha lâu nay. Thôi thì “Hãy cứ là tình nhân. Để mong mỏi đợi chờ. Để chiều chuộng nâng niu. Và sợ điều tan vỡ. Hãy cứ là tình nhân. Để tháng ngày hoa mộng. Đề hẹn hò yêu đương. Và khắc khoải chờ nhau…” (*2). Tâm trạng nàng thật hoang mang bối rối, cuối cùng nàng muốn nói thật ý nghĩ mình cho Jim hiểu “Nhìn ông tôi cũng xót xa với lứa tuổi ấy còn đi cày, gánh vác mọi chuyện nặng nhọc, chiều chuộng con hết cỡ, nhưng con ông bệnh, ông không thể sống khác, bản chất ông lại hiền hoà giỏi chịu đựng, thú thật tôi thương ông nhưng lương tâm không cho phép mình giành giựt chiếm đoạt tình thương của ông, vả lại chính vì nhìn ông thương con nên tôi càng kính trọng và yêu ông hơn”.

Từ đó Nguyên và ông chẳng nhắc lại vấn đề “get marry” nữa. Gọi phone chỉ kể những sinh hoạt trong ngày hoặc FaceTime thấy mặt nhau như đang kề cận bên cạnh, dù mùa đông lạnh lẽo vẫn đủ sưởi ấm tâm hồn cho nhau.

                                   **************
          Thời gian vùn vụt qua nhanh. Mùa xuân đã đến. Cây lá tươi xanh, lộc chồi non biếc, các loài hoa đang chớm nở khoe sắc. Lòng Nguyên thấy rộn ràng khi Jim hứa sẽ qua Seattle ăn Tết Việt Nam cùng nàng. Chỉ còn vài ngày nữa thôi, lòng nàng thấy háo hức muốn đi chợ Tết mua sắm nhiều thứ.

Sáng nay Nguyên nhờ chị hàng xóm chở đi chợ Hau Hau: các gian hàng trưng bày bánh mức trông hấp dẫn đẹp mắt. Nàng đến dãy bán thức ăn nhờ chị bạn mua nem, chả, giò thủ, hộp mứt đủ loại, bánh tét, bánh chưng, đến hàng trái cây mua Bưởi, Nho, Thanh Long. Chị hàng xóm giúp bê các thứ ra xe trước, rồi quay lại dẫn Nguyên tiếp tục đến khu vực bán hoa mua nhành Đào, nhánh Mai tươi rực. Tuy vật giá năm nay leo thang kinh khủng, nhưng nàng chẳng e dè quan tâm, trên đường về lại nhờ chị bạn ghé chợ Việt mua thêm ít thứ nữa. Tới nhà, Nguyên bày đầy bàn, ngắm nghía các thứ mình mua lòng thỏa mãn vui vui.

Jim đến đúng ngày 28 Tết. Các em chở Nguyên và ông dạo những khu VN trang hoàng không khí Tết cho ông biết.

Sáng nay nắng hồng chiếu rực rỡ trên những chậu hoa Miniature Rose, chậu Harvest Mums, vạt hoa Cúc do con gái Nguyên trồng trước thềm lóng lánh thật đẹp. Cành Đào hồng đang còn búp, hoa mai vàng nụ vừa hé nở. Vạn vật khoác lên bộ mặt tươi sáng chuyền sức sống cho nhân thế. Xuân đã về. Tình xuân phơi phới. Hồn xuân ngất ngây.

Xuân đang ngự trị trong lòng nàng và Jim.

Nguyên dẫn Jim đi ngắm những bông hoa đang chào đón mùa xuân. Nàng thấy yêu trời đất, yêu cảnh vật chung quanh, yêu màu nắng hồng đang sưởi ấm và hát khẽ (*3) “Anh, lại đây với em, ngồi đây với em trong cuộc đời này. Nghe thời gian lướt qua. Mùa xuân khẽ sang chừng như không gian đang sưởi ấm những giọt tình nồng…”

Minh Thúy Thành Nội

(*1) Hãy Ngồi Xuống Đây (Lê Uyên Phương)

(*2) Hãy Cứ Là Tình Nhân (Tú Minh) (*3) Tình Tự Mùa Xuân (Từ Công Phụng

Tổng thư ký LHQ António Guterres đã khởi xướng nhiều chương trình cải cách khác nhau nhằm mục đích thực hiện Chương trình nghị sự 2030 – Agenda 2030 về Phát triển Bền vững. Các nước thành viên đã đồng ý tổ chức lại LHQ hệ thống phát triển chương trình trên. Mặc dù cần phải cải cách sâu xa hơn nữa, thiết nghĩ sẽ khó thực hiện được trong bối cảnh chính trị hiện nay. Tuy nhiên, những cải tiến về phương pháp và thực tiễn làm việc chỉ nằm trong phạm vi của những điều có thể thực hiện được.

TTK Antonio Guterres kêu gọi quốc tế hãy “bắt tay hành động” và ông đã mất một năm để chuẩn bị cho hội nghị khai mạc ở New York năm 2023. Nhưng đa số các nhà khoa học lo ngại thành công sẽ không bao nhiêu. Bởi lãnh đạo các nước gây ô nhiễm nhất, như Trung Cộng hay Ấn Độ và nhất là Hoa Kỳ đều vắng mặt. Ngay cả Nhật hay Canada vốn đã cam kết rất nhiều về quyết tâm phát triển năng lượng sạch cũng không tham dự hội nghị về môi trường mở ra tại trụ sở LHQ.

Chúng ta vẫn còn nhớ Kỳ hội nghị tại Copenhagen năm 2017, một số nhà lãnh đạo thế giới, bao gồm cả Tổng thống Barack Obama và Thủ tướng Trung Cộng Ôn Gia Bảo, đã tham dự; nhưng sau đó, các ông cảm thấy xấu hổ khi hội nghị kết thúc trong cảnh hỗn loạn và chống phá lẫn nhau. Các ông cố gắng làm tất cả nỗ lực lớn nhất để cùng nhau có một thỏa thuận chung vào thời điểm trên, nhưng rồi đã đi vào bế tắc vì những bất đồng giữa các nước phát triển, đang phát triển và một Trung Cộng cứng ngắt trong não trạng của mình.

Suốt 26 năm qua, từ khi thành hình Nghị định thư Kyoto (1997), các nước trên thế giới đã phải vất vã để tiến đến một giải pháp chính trị cho những mối đe dọa do sự biến đổi khí hậu, trong khi cộng đồng khoa học đã nhiều lần làm rõ và tái làm rõ những mối đe dọa trên.

Nhưng tất cả đều thất bại vì cho đến bây giờ, thế giới chưa bao giờ đạt được sự đồng thuận, mặc dù Thỏa thuận và một số Lời hứa vừa được ký kết ở ngày bế mạc COP21 vào ngày 12 tháng 12 năm 2015 tại Paris.

Các chương trình nghiên cứu này bắt đầu bằng việc kiểm tra những phương pháp và thực hành cách làm việc nào đã giúp các quốc gia thành viên đồng thuận thông qua Chương trình nghị sự 2030 đầy tham vọng, bao gồm các Mục tiêu Phát triển Bền vững – Sustainable Development Goals (SDG) đã được thống nhất vào tháng 9 năm 2015. Diễn đàn Chính trị Cao cấp về Phát triển Bền vững – High-Level Political Forum on Sustainable Development (HLPF) hiện là trung tâm quản trị phát triển bền vững của LHQ nhằm hỗ trợ các quốc gia thành viên đảm nhận vai trò lãnh đạo chính trị và trách nhiệm thực hiện Chương trình nghị sự 2030 và SDG. Tuy nhiên, phân tích sẽ cho thấy rằng HLPF có nguy cơ thất bại trong nhiệm vụ của mình qua sự phức tạp của Chương trình nghị sự 2030 – UN Agenda 2030, nhiệm vụ rộng rãi của HLPF, số lượng lớn người tham gia và kỳ vọng cao của họ đang tạo ra các vấn đề cho một diễn đàn đã được thành lập vào năm 2013 nhưng không được trang bị đầy đủ cho các mục tiêu đan cử trong UN Agenda 2030.

Ai chịu trách nhiệm về Chương trình nghị sự 2030?

Agenda 2030 đã được tất cả các quốc gia thành viên LHQ đồng ý thông qua vào năm 2015 với 17 Mục tiêu phát triển bền vững (SDG), 169 chỉ tiêu và 231 chỉ số riêng nhằm định hướng các chính sách phát triển quốc gia và toàn cầu, đồng thời đưa ra các đề nghị mới nhằm thực thi những mục tiêu đề ra.

Báo cáo ngắn gọn được công bố gần đây từ Hội đồng Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu -Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) cảnh báo rằng hành tinh sẽ ấm lên khoảng 1,1°C đến 2,4°C vào năm 2100 nếu không làm gì để giảm thiểu lượng khí carbon dioxide trong khí quyển. Đặc san Inside Climate News đưa tin rằng một trong những chuyên gia khí hậu nổi tiếng nhất, Michael Mann, đã chỉ trích IPCC vì “quá bảo thủ” trong việc dự đoán những hậu quả thảm khốc của biến đổi khí hậu, “bao gồm sự sụp đổ của dải băng hà, mực nước biển dâng cao và sự gia tăng khắc nghiệt của thời tiết.” Tuy nhiên, chính những dự đoán táo bạo này đã làm xói mòn uy tín của các chuyên gia trong quá khứ.

***

Có thể nói, cuốn sách mới của Bjorn Lomborg “Báo động Sai” nêu lên sự hoảng loạn do biến đổi khí hậu khiến chúng ta tiêu tốn hàng tỷ USD, làm tổn thương người nghèo và không thể khắc phục hành tinh, cần được cố gắng thuyết phục độc giả rằng tác động của biến đổi khí hậu đã bị phóng đại, đặc biệt là bởi các phương tiện truyền thông và phần lớn nỗ lực hiện tại để giải quyết vấn đề phát thải khí nhà kính đang gia tăng là một phản ứng thái quá.

Đặc biệt, ông rất tích cực thuyết phục các tờ báo cánh hữu, đặc biệt là những tờ báo thuộc sở hữu của Tập đoàn News Corp của Rupert Murdoch, chẳng hạn như The Wall Street Journal, New York Post và The Australian, quảng cáo miễn phí cuốn sách của ông trên các chuyên mục quan điểm của họ.

Trong sách Báo động Sai, ông lập luận rằng “sẽ thật ngu ngốc nếu không làm gì để chuẩn bị cho một hành tinh ấm hơn”, nhưng sẽ ngu ngốc hơn nếu giả vờ rằng chúng ta đang làm những việc sẽ giảm đáng kể lượng khí thải carbon dioxide trong khi thực tế không phải vậy, vì …không làm gì cả!. Đồng thời, cổ xúy việc nghiêm chỉnh cắt giảm lượng khí thải CO₂ sẽ phải trả giá đắc.

Tuy nhiên, giống như những đóng góp trước đây của ông cho vấn đề này, lập luận của TS Lomborg dựa trên những con số kỳ lạ có rất ít hoặc không có độ tin cậy. Nhìn chung, những con số được ông trình bày, người có bằng Tiến sĩ về khoa học chính trị, đã đánh giá thấp những tác động kinh tế tiềm tàng của biến đổi khí hậu và phóng đại chi phí của việc cắt giảm khí nhà kính. Và ông đã thúc đẩy chúng một cách có vẻ an toàn khi biết rằng chúng sẽ không được các nhà xuất bản sách hoặc biên tập viên bình luận báo chí kiểm tra tính xác thực của những dữ liệu mà ông đưa ra.

Có thể nói, Lomborg lạm dụng các con số lỗi thời, bịa đặt và giải thích sai, vốn là trọng tâm trong lập luận ‘hâm nóng hơn’ của ông theo những cách sau:

• Phớt lờ chi phí trợ cấp nhiên liệu hóa thạch;

• Tăng gấp đôi bất hợp pháp ước tính chi phí hành động của Liên minh Châu Âu;

• Trình bày sai về tác động của Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu tại COP21;

• Lựa chọn một mô hình ước tính lỗi thời về chi phí do tác động của biến đổi khí hậu;

• Tính toán sai mức độ nóng lên toàn cầu ‘tối đa’ (?).

Từ những dự đoán sai trái như vậy trong cuốn sách của mình, nhà môi trường học Bjorn Lomborg đã kết luận: “Các chính trị gia, nhà hoạt động và giới truyền thông tán thành một thông điệp chung là biến đổi khí hậu đang hủy hoại hành tinh và chúng ta phải hành động quyết liệt ngay lập tức để ngăn chặn nó. Trẻ em lo lắng về tương lai của mình và người lớn tự hỏi liệu việc mang lại sự sống mới cho thế giới có hợp đạo đức hay không. Đủ rồi!”

***

1.    Thomas C. Heller:

Với khẩu hiệu “Trật tự thế giới mới là Xanh”, ngày 13 tháng 1 năm 2012, Giáo sư Thomas C. Heller, Diễn đàn Sáng kiến Chính sách Khí hậu ở Đại học Stanford, là một trong những chuyên gia có ảnh hưởng nhất thế giới về chính sách môi trường. Là thành viên của nhóm chuyên gia LHQ, người đã ước tính tác động của biến đổi khí hậu và chia sẻ Giải Nobel Hòa bình năm 2007 với cựu PTT Al Gore, Giáo sư Heller đã được yêu cầu hỗ trợ xây dựng các chương trình bền vững ở mười quốc gia mới nổi. Cách tiếp cận thực dụng của ông như là một nhạc điệu nghe lọt vào tai các chính phủ ở Brazil, Trung Cộng và Indonesia. Kế hoạch của TC nhằm giảm lượng khí thải carbon và luật Brazil cắt giảm việc chuyển tiền liên bang cho các đô thị phá rừng là những ví dụ về các chương trình mà Sáng kiến Chính sách Khí hậu, một tổ chức phi lợi nhuận do Heller thành lập và được tài trợ bởi nhà tài chính George Soros. Giáo sư Heller nói: “Các nước mới nổi có trách nhiệm dẫn đầu quá trình chuyển đổi sang một trật tự thế giới mới, nơi tính bền vững sẽ là một lợi thế cạnh tranh to lớn”.

Sự phụ thuộc lẫn nhau giữa nền kinh tế và môi trường đã đạt đến cực đỉnh. Bằng chứng cho điều này là giá hàng hóa và năng lượng đang ở mức cao và sẽ duy trì ở mức này vô thời hạn. Từ giờ trở đi, sự tiến bộ phụ thuộc vào việc chúng ta xử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách hiệu quả và năng suất nhất có thể. Rõ ràng là, trong giai đoạn phát triển tiếp theo của con người, năng lượng xanh sẽ ngày càng trở thành một lợi thế cạnh tranh to lớn. Tuy nhiên, các chính phủ vẫn chưa sẵn sàng coi vấn đề môi trường là một khía cạnh cơ bản của chương trình nghị sự kinh tế.

Đại đa số các quốc gia vẫn coi số tiền chi cho phát triển bền vững là những khoản đầu tư bị mất, tất nhiên đó là một sai lầm nghiêm trọng. Vì sự quay trở lại của nó thường chỉ xảy ra trong dài hạn nên rất khó thuyết phục các nước đang gặp khủng hoảng, chẳng hạn như hầu hết các nền kinh tế phát triển hiện nay, phân bổ số tiền lớn cho các chương trình môi trường. Đây là một trong những lý do khiến việc thiết lập các mục tiêu giảm lượng khí thải carbon dioxide và việc thành lập Quỹ xanh trị giá 100 tỷ đô la lần lượt bị hoãn lại sang năm 2015 và 2020. Những nghị quyết này dự kiến sẽ được thông qua ngay lập tức, nhưng nhiều quốc gia lại ngần ngại đưa ra cam kết mà họ biết rằng việc thực hiện sẽ tốn kém.

Và kết luận là Tony Heller, người thường xuyên chỉ trích những gì ông coi là gian lận trong nghiên cứu khí hậu hiện được chấp nhận, đã biến lời chỉ trích này thành chủ đề định kỳ trên mạng (blog) khoa học của chính ông trong việc nghiên cứu khí hậu, để rồi từ đó tiết lộ những dự đoán thất bại và đáng nghi ngờ. “Tony Heller (bút danh Steven Goddard) không chỉ tin rằng biến đổi khí hậu là một trò “giả dối” và “lừa đảo”, mà còn thúc đẩy các thuyết âm mưu về vụ thảm sát trường học Sandy Hook.”

***

2: Một thời kỳ băng hà mới sắp đến với chúng ta!

“Khoa học gia dự đoán một thời kỳ băng hà mới vào thế kỷ 21,” The Boston Globe đưa tin, đồng thời cho biết chuyên gia về ô nhiễm James Lodge dự đoán rằng “ô nhiễm không khí có thể che khuất mặt trời và gây ra một thế kỷ băng hà mới vào một phần ba đầu thế kỷ 21.”

The Washington Post đưa tin, nhà khoa học khí quyển S.I. Rasool thuộc Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Quốc gia (NASA) và Đại học Columbia cho biết: “Thế giới có thể chỉ còn 50 hoặc 60 năm nữa là sẽ đến một thời kỳ băng hà mới đầy thảm khốc.”

***

3: Maldives sẽ biến mất vào năm 1992! Các thành phố Châu Âu sẽ chìm dưới nước!

TTX France-Presse đưa tin rằng quốc đảo nhỏ bé Maldives có nguy cơ bị “mực nước biển trung bình tăng dần” bao phủ hoàn toàn trong 30 năm tới, đồng thời lưu ý rằng “theo như dự đoán thì sự kết thúc của Maldives và người dân ở đây có thể đến sớm hơn nếu nguồn cung cấp nước uống bị cạn kiệt vào năm 1992.”

Maldives vẫn chưa có nguy cơ bị ngập dưới mặt nước. Trên thực tế, bất chấp ngành du lịch bị tàn phá do đại dịch COVID-19, quốc gia này vẫn thu hút những dự án phát triển mới. Một công ty phát triển của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất đã ký hợp đồng trị giá 148 triệu USD để xây dựng 120 biệt thự sang trọng trên mặt nước và bên bờ biển trên Đảo San hô phía Nam của thủ phủ Male của Maldives, tờ Hotelier Maldives đưa tin.

Tờ San Jose Mercury News của California đưa tin: “Ông Noel Brown, một quan chức môi trường cao cấp của LHQ nói rằng toàn bộ các quốc gia có thể bị xóa sổ khỏi bề mặt trái đất do mực nước biển dâng cao, nếu hiện tượng hâm nóng toàn cầu không được đảo ngược vào năm 2000.” (?)

Đến năm 2020, các thành phố Châu Âu sẽ chìm dưới nước!

The Guardian đưa tin về một báo cáo bí mật của Ngũ Giác Đài dự đoán biến đổi khí hậu sẽ dẫn đến chiến tranh hạt nhân, các thành phố lớn Âu Châu sẽ chìm xuống đại dương và Vương Quốc Anh sẽ rơi vào vùng khí hậu “Siberia” vào năm 2020. (?)

***

4: Chúng ta sắp bị đóng băng!

Maurice Strong là Tổng thư ký Hội nghị LHQ về Môi trường nhân bản – United Nations Conference on the Human Environment, sau đó trở thành Giám đốc điều hành đầu tiên của Chương trình Môi trường LHQ, từng tuyên bố{ :”Chúng ta có 10 năm để ngăn chặn thảm họa,” vào năm 2019, khi đề cập đến các vấn đề môi trường của thế giới, theo tờ báo Thụy Điển Dagens Nyheter.

Ông đã chuẩn bị một bài viết về cái mà ông gọi là “Chương trình nghị sự sống còn” – Survival Agenda, chỉ ra rằng chương trình nghị sự của LHQ có khoảng 150 mục trong đó và không thể loại bỏ một mục khỏi chương trình nghị sự do các quy định hiến pháp khu  vực giữ chúng lại. NHững điều trên có thể được các tổ chức khác giải quyết hoặc không còn phù hợp so với thời điểm chúng được đưa vào chương trình nghị sự. Điều chúng ta cần là dành ưu tiên đặc biệt cho những vấn đề ảnh hưởng đến sự sống còn thực sự của chúng ta và ông đã rút gọn vấn đề này thành khoảng bảy vấn đề. Chúng ta phải nhận ra rằng chúng ta vô tình cho rằng cuộc sống sẽ tiếp tục dù có chuyện gì xảy ra bởi vì nó luôn như vậy. Nhưng điều đó không đúng khi nó luôn như vậy. Hãy nhìn vào lịch sử của hành tinh trái đất – chỉ có một khoảnh khắc ngắn ngủi mà các điều kiện thuận lợi cho cuộc sống con người. Chúng ta thực sự đang thay đổi những điều kiện đó và động lực của ông là cảnh báo mọi người về điều này. Ông tin rằng chúng ta cần một mức độ hợp tác về những vấn đề này vượt xa những gì chúng ta từng thấy trước đây.

***

5: Khí nhà kính sẽ tiêu diệt chúng ta sau 10 năm nữa!

“Trừ phi các biện pháp mạnh mẽ nhằm giảm phát thải khí nhà kính được thực hiện trong vòng 10 năm tới, nếu không thế giới sẽ đạt đến điểm không thể vãn hồi,” The Associated Press viết, diễn giải lời của ông Al Gore, khôi nguyên giải Nobel, một người nổi tiếng cổ súy cho lý thuyết về sự hâm nóng toàn cầu qua quyển sách “Sự thật bất tiện – The inconvenient truth”.

***

6: Sau năm 2012 thì quá muộn!

Rajendra Kumar Pachauri (20/8/1940 – 13/2/2020) là chủ tịch của Hội đồng liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) từ năm 2002 đến năm 2015, trong chu kỳ đánh giá về sự biến đổi khi hậu lần thứ tư và thứ năm. Dưới sự lãnh đạo của ông, IPCC đã được trao giải Nobel Hòa bình năm 2007 và đưa ra Báo cáo đánh giá lần thứ năm, nền tảng khoa học của Thỏa thuận Paris.

Theo ông Rajendra Pachauri, người đứng đầu đương thời của ủy ban khí hậu Liên Hiệp Quốc, năm 2012 là “thời điểm quyết định” của cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. The New York Times đã dẫn lời quan chức này nói rằng, “Nếu không có hành động nào trước năm 2012 thì quá muộn!” (?)

***

7: Bắc Băng Dương không còn băng ngay sau năm 2010!

 “Ngay trong năm 2010 hoặc 2015, Bắc Băng Dương có thể không có băng vào mùa hè điều chưa từng xảy ra trong hơn một triệu năm qua,” Canwest News Service của Canada đưa tin, diễn giải lời của ông Louis Fortier, một nhà nghiên cứu vùng Bắc cực.

“Băng ở biển Bắc Cực biến mất vào mùa hè trong vòng năm năm?” là một tiêu đề xuất hiện trên Associated Press vào năm 2010.(?)

“Với tốc độ này, Bắc Băng Dương có thể gần như không còn băng vào cuối mùa hè năm 2012,” ông Jay Z Wally, nhà khoa học khí hậu của NASA, cho biết.

***

8: Bắc Cực không còn băng vào năm 2013!

“‘Vào năm 2013’ mùa hè ở Bắc Cực không còn băng,” BBC đưa tin. Một nhà nghiên cứu thuộc Khoa Sau Cử nhân Hải quân ở Monterey, California, Ms. Kristen Fletcher Lead, Climate & Security Network nói với BBC: “Dự báo của chúng tôi cho năm 2013 về việc băng sẽ biết mất vào mùa hè là không tính đến hai mức tối thiểu gần đây nhất, vào năm 2005 và 2007.” “Vì vậy, dựa trên thực tế đó, quý vị có thể lập luận rằng có lẽ dự đoán của chúng tôi cho năm 2013 đã quá thận trọng.” (?)

***

9: Bắc cực sẽ tan chảy hoàn toàn!

Olav Orheim (22/2/1942) là một nhà nghiên cứu băng hà người Na Uy. Ông giữ chức vụ giám đốc Viện Địa cực Na Uy từ năm 1993 đến năm 2005. Ông được bổ nhiệm làm Giảng sư về Băng hà học tại Đại học Bergen vào năm 1989. Orheim là người tham gia chánh trong việc thành lập Trạm nghiên cứu Troll ở Queen Maud Land ở Nam Cực. Orheim có lẽ đã hạ cánh trên nhiều tảng băng trôi hơn bất kỳ ai trên thế giới và từng bị mắc kẹt qua đêm trên một tảng băng với David Attenborough, một phát ngôn viên người Anh và là người lồng tiếng cho loạt phim thiên nhiên “Hành tinh Trái đất” – Planet Earth.

Theo Tân Hoa Xã, cơ quan ngôn luận tuyên truyền chính thức của TC, Olav Orheim đã từng tuyên bố rằng, “Nếu nhiệt độ trung bình của Na Uy trong năm 2008 bằng nhiệt độ năm 2007, thì chỏm băng ở Bắc Cực sẽ tan hết, mà điều này rất có thể xảy ra nếu xét theo điều kiện hiện tại.”

Nhiệt độ trung bình của Na Uy đã tăng nhẹ từ năm 2007 đến năm 2008, còn chỏm băng đã không tan.

***

10: Cắt đứt carbon!

Thu hồi và cô lập kỷ nguyên carbon sẽ đóng vai trò thiết yếu vai trò giảm thiểu biến đổi khí hậu, vì vậy không có gì đáng ngạc nhiên khi kế hoạch của California đạt được mức phát thải âm, được mô tả bởi Roger D. Aines và George Peridas trong “Tiến về số 0 và Về sau” –  “Getting to Zero – and Beyond” (Số phát hành, Mùa xuân 2020), một tiến bộ bản lề về việc triển khai thành công của những nhà lãnh đạo tiểu bang nầy (!). Một phần quan trọng của kế hoạch là yêu cầu thu giữ và cô lập carbon dioxide từ các cơ sở năng lượng sinh học chuyển đổi sinh khối (biomass) thành nhiên liệu hoặc điện.

***

11: Suy nghĩ lại cuộc cách mạng xanh!

Trong bài viết “Làm thế nào để cải thiện lợi ích xã hội trong nghiên cứu nông nghiệp” (Số phát hành, mùa xuân, 2020), Marci Baranski và Mary Oldenburger đưa ra phân tích kịp thời và sâu sắc về Cách mạng Xanh và những hậu quả ảnh hưởng hiện tại, chẳng hạn như nghiên cứu nông nghiệp cho các chương trình phát triển ở Châu Phi, nơi đã loại trừ một số lượng lớn nông dân sản xuất nhỏ trong nỗ lực dẫn đầu chuyển đổi nông nghiệp. Các phương pháp tiếp cận đổi mới toàn diện, họ tranh luận, sẽ có lợi cho cả con người và nghiên cứu. Đây mới đich thực là một cuộc cách mạnh “xanh” trong nông nghiệp nhằm cải thiện đời sống nông dân, xóa đói, giảm nghèo, thực tế hơn sự hạn chế hay chấm dứt không tưởng sự phát thải khí carbonic vào khí quyển.

***

12: Những thách thức và con đường phía trước

Qua những hiện tượng kể ở phần trên, nhận thấy các nhận thức chân chính và đúng đắn về các hiện tượng khoa học xảy ra trên thế giới như sự hâm nóng toàn cầu chẳng hạn, lại, chúng ta cần nghiên cứu để xác nhận sự cần thiết của dân chủ hóa kiến thức (democratization of knowledge) và tạo ra kiến thức mới cho sự phát triển bền vững. Liên quan đến chương trình nghị sự phát triển toàn cầu, nghiên cứu của ESAPP, đã cung cấp kiến thức và dữ liệu dựa trên bằng chứng theo ngữ cảnh làm cho cung cách quản trị môi trường toàn cầu trở nên mạch lạc và tăng cường năng lực và thể chế theo nhằm để phát triển bền vững trên thế giới.

Nói tóm lại, con đường phía trước chúng ta cần phải đi là cần phải có một “đạo đức và luân lý khoa học” trong nghiên cứu và dự phóng viễn tượng môi trường như sự hâm nóng toàn cầu trong tương lai, một hiện tượng sẽ xảy ra hàng trăm năm sau đó!

13: Kết luận chưa hoàn tất

Kinh nghiệm của ESAPP khẳng quyết rằng tính chuẩn mực trong bối cảnh phát triển bền vững thực sự có tác dụng rất mạnh mẽ trong việc hướng dẫn nghiên cứu theo định hướng phát triển.

Mặc dù tất cả các nước đều hứa sẽ đạt mục tiêu phát thải đề ra “càng sớm càng tốt”, nghĩa là giảm thiếu hay ngưng hẳn số lượng carbonic phát thải tại một số thời điểm giữa năm 2050 và 2100.

Nhưng, theo đa số các nhà khoa học nói điều này phải xảy ra vào năm 2070 là chậm nhất. Thật không may, không ai trong số các cam kết đưa ra tại hội nghị được ràng buộc pháp lý rõ ràng – một điều rất cần thiết để Hoa Kỳ có thể tránh đặt các điều ước quốc tế trong một cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện do đảng Cộng hòa kiểm soát. LHQ đang hy vọng rằng áp lực thay vào đó sẽ làm cho các nước theo dõi, mặc dù không có hình phạt pháp lý nào đối với các quốc gia không thể đáp ứng thỏa thuận.

Có lẽ rào cản lớn nhất bao quanh dòng chữ “thiệt hại”.

Các quốc gia nhỏ và quốc gia đang phát triển thấy đây là một câu hỏi liệu họ sẽ nhận được sự trợ giúp đặc biệt từ các quốc gia giàu khi bị thiên tai do khí hậu gây nên hay không?

Có lẽ chính vì vậy mà tạp chí Economist, ngay trong số 19/12-2015 đến 1/1/2016 đã nêu ra hai đề tựa: “Vô vọng và Quyết tâm” và “Đèn xanh: Điều gì sẽ xảy ra sau thương vụ vượt quá mong đợi” – “Hopelessness and Determination” và “Green light: What to expect after the deal that exceeded expectations”.

Như vậy rõ ràng là, ngay cả những quốc gia nêu ra nguyên nhân và hậu quả của sự thay đổi khí hậu cũng như đề xướng những hành động cần có của cá nhân, quốc gia v.v…để giải quyết vấn đề đặt ra.

Dư luận khắp thế giới vẫn đặt nghi vấn cho những hành động trong tương lai, ngay từ khi mối quan tâm đã được khơi dậy từ Thượng đỉnh Rio de Janeiro từ năm 1992!

Mai Thanh Truyết

Đầu năm 2014

Ghi chú thêm:

Trên đây chỉ là những điển hình của một số chính trị gia, khoa học gia trong “câu chuyện” về Biến đổi khí hậu.

Họ chính là những công chức “toàn cầu” làm việc cho LHQ. Họ không làm việc 40+giờ/tuần mà xuân thu nhị kỳ đi đó đi đây:

·       Hoặc khuyến cáo, rao giảng, hoặc dạy dỗ các quốc gia làm thế nào để hạn chế sự phát thải khí carbonic;

·       Hoặc phân phối Quỹ biến đổi khí hậu đế những quốc gia trên có điều kiện cải thiện hiện tượng hâm nóng toàn cầu;

·       Họ chuẩn bị và tổ chức các buổi hội thảo có tính cách quốc gia/vùng/toàn cầu cổ súy “giả thuyết” về sự biến đổi khí hậu để rồi từ tiền đề trên, qua “uy tín” của LHQ hướng dẫn hàng 200 quốc gia hội viên đi đến kết luận là “Sự biến đổi khí hậu là có thật, nếu không hạn chế/ngăn chận, thế giới sẽ xảy ra thảm họa!

·       Trong di chuyển công tác, họ dùng máy bay riêng hay mua vé máy bay hạng nhứt. Đi đứng, ăn ở trong những khách sạn 5,7 sao. Được tiếp đón như một nguyên thủ quốc gia.

·       Đặc biệt trong kỳ thượng đỉnh COP28 ở Dubai tháng 11 vừa qua, trong suốt 13 ngày nhóm họp thu hút 195 nguyên thủ hoặc đại diện các quốc gia, với trên 97.000 tham dự viên, quan sát viên, họ cố gắng thuyết phục dư luận nhằm “chấm dứt xử dụng năng lượng hóa thạch vào năm 2030” và quyết định trên sẽ được ghi trong bản thông cáo chung của LHQ. Nhưng đứng trước sự phản đối kịch liệt của Ông CT Hội nghị thượng đỉnh COP28 và các quốc gia sản xuất dầu hỏa thậm chí luôn cả những quốc gia không sản xuất, bản Thông cáo chung chính thức chỉ “được” nêu ra là “Hạn chế việc xử dụng năng lượng hóa thạch” (than đá, xăng dầu, và khí đốt) mà thôi.

Các chính trị gia, khoa học gia có định hướng trên có biết rằng, trên thế giới nầy có hàng tỷ động cơ nổ dùng năng lượng hóa thạch như xe hơi, các lọai máy móc trong nông nghiệp, trong sản xuất, trong dịch vụ nấu nướng, hệ thống sưởi v.v…

Làm thế nào có thể thay thế năng lượng hóa thạch bằng điện năng trong một thời gian ngắn?

Phải chăng chính họ là thành viên của Nhà nước ngầm thuộc Nhóm Khuynh đảo Toàn cầu hầu thống trị thế giới, kiểm soát thế giới dưới danh nghĩa TOÀN CẦU HÓA?

Hoang tưởng và Khốn nạn!

________________________________________

Mai Thanh Truyếthttps://maithanhtruyet1.blogspot.com/
https://www.facebook.com/MaiThanhTruyetUSA

Hãy để lại cho thế hệ nối tiếp một trái đất Xanh.    

       Năm 1964, khi tôi thi đậu bằng Trung Học Đệ Nhất Cấp, có bác tài phú Gia làm chung chành lúa với ba tôi trong nhà máy xay lúa Công Thành của Thị trấn Cái Răng, bác đọc thấy tên tôi trong Danh Sách Thí Sinh Thi Đậu Bằng Trung Học được đăng trên báo, bác đã chúc mừng ba tôi và khen tôi còn nhỏ mà đã đậu Diplom (diploma) và đọc một câu trong bài thơ Tứ Khoái của người xưa là “Kim bảng tánh danh đề 金榜姓名题” cho ba tôi nghe. TỨ KHOÁI của người xưa là 4 cái KHOÁI nào ? Xin kính trình với Quý Thầy Cô và bằng hữu một bài thơ xưa nữa, bài thơ TỨ KHOÁI 四 快, nói về bốn cái “KHOÁI” nhất của các Cụ ngày xưa như sau :

                Cửu hạn phùng cam vũ,         久　旱　逢　甘　雨,

                Tha hương ngộ cố tri.            他　鄉　遇　故　知.

                Động phòng hoa chúc dạ,      洞　房　花　燭　夜,

                Kim bảng quải danh thì.        金　榜　掛　名　時.

Chú thích :

    1. CAM 甘 là Ngọt. Vũ 雨: Là Mưa. Như Phong Vũ 風雨 : là Mưa gió. Còn được đọc là VÕ. Vd như : Đão Võ 禱雨 : là Cầu cho mưa xuống. 

    2. Cố 故 : Là Xưa, là Cũ. Vd : Cố nhân 故人 là Người xưa, Cố Tri 故知 là Người quen biết cũ.      

    3. Quải 掛 : Là Treo. Quải danh 掛名 là Tên được treo lên. “Quải danh thì 掛名時” là Khi tên được treo lên. 

* Nghĩa từng câu :

Câu 1 : Trời hạn hán lâu ngày, gặp được trận mưa rào (ngọt) đổ xuống.

Cầu 2 : Ở nơi xa quê hương mà gặp được người quen cũ, bạn cũ.

Câu 3 : Đêm động phòng hoa chúc khi ta kết hôn.

Câu 4 : Khi được treo tên trên bảng vàng, tức là khi thi đậu làm quan.

      Câu chót có dị bản là : “Kim bảng tánh danh đề 金榜姓名题”. Có nghĩa Tên tuổi được ghi lên trên bảng vàng , nghĩa thì cũng tương tự, nhưng “… quải danh THÌ” ăn vận với “…Ngộ cố TRI” ở trên hơn là “…tánh danh ĐỀ”.

     Đây là 4 cái KHOÁI nhất của các ông bà ngày xưa,  xin được diễn nôm như sau :

                     Hạn lâu, gặp được mưa rào,

                     Xa quê lại được chào người quen xưa,

                     Động phòng hoa chúc sướng chưa,

                     Bảng vàng bia đá cho vừa lòng em. !

      Thật ra đây là bài thơ Thần Đồng TỨ HỈ THI 神童四喜詩 (Tứ Hỉ 四喜 là 4 điều VUI) của thi nhân Uông Thù 汪洙 ở cuối đời Bắc Tống làm lúc mới có 9 tuổi, nên mới gọi là Thần Đồng Thi (Thơ của Thần đồng). Các cụ ta mượn để chỉ 4 cái khoái trá nhất trong đời. Nhưng có Cụ còn cho như thế vẫn còn chưa đủ “Khoái”. Muốn diễn tả cho “thật khoái”, thì phải thêm vào mỗi đầu câu 2 chữ như sau đây :

              THẬP NIÊN cữu hạn phùng cam võ,    十  年  久　旱　逢　甘　雨,

              THIÊN LÝ tha hương ngộ cố tri,          千  里  他　鄉　遇　故　知.  

              LÃO GIẢ động phòng hoa chúc dạ,     老  者  洞　房　花　燭　夜,

              THIẾU NIÊN kim bảng quải danh thì!  少  年  金　榜　掛　名　時.

    Xin tạm diễn nôm như sau :

                       Mười năm hạn hán bỗng tuôn mưa,

                       Ngàn dặm quê người gặp bạn xưa,

                       Lão ông còn động phòng hoa chúc,

                       Tuổi trẻ bảng vàng quả sướng chưa !

       Bốn câu thơ trên gọi là “Tứ cực khoái 四極快”. Bốn cái KHOÁI lên đến đĩnh điểm luôn !. Nhưng “Lạc cực sinh bi 樂極生悲”, VUI quá sẽ đến lúc sinh ra BUỒN. Như muốn diễn tả 4 điều làm cho người ta bực mình nhất là “Tứ bất khoái 四不快” thì sẽ thêm vào mỗi đầu câu 2 chữ như sau :

            VIÊM ĐIỀN cữu hạn phùng cam võ,     鹽  田  久　旱　逢　甘　雨,

            ĐÀO TRÁI tha hương ngộ cố tri,          逃  債  他　鄉　遇　故　知.

            THÁI GIÁM động phòng hoa chúc dạ,   太  監  洞　房　花　燭　夜,

            CỪU NHÂN kim bảng quải danh thì.     仇  人  金　榜　掛　名　時.

     Cũng xin diễn nôm như sau :

                           Ruộng muối nắng lâu chợt đổ mưa,

                           Trốn nợ quê người gặp bạn xưa,

                           Thái giám bắt động phòng hoa chúc,

                           Kẻ thù đậu đạt, khổ hay chưa?!

       Người xưa luận về Tứ Khoái thì như thế, còn hiện nay chúng ta có được những thứ nào khả dĩ gọi là KHOÁI hay không ?                                                                         

       Sau đây là tài liệu sưu tầm của em Kim Chấn Võ, một cựu học sinh Tân Hưng Cái Răng, về bài thơ “Tứ Khoái” mà thành “Hết Khoái” vì có một sự kiện đi kèm theo sau đó. Bài thơ và “Sự Kiện Đi Kèm” như sau :

久　旱　逢　甘　雨  

Cửu hạn phùng cam vũ

                                              暴 雨 淹 沒 村   !                                 

                                          – Bạo vũ yêm một thôn !

他　鄉　遇　故　知                         

Tha hương ngộ cố tri ,

                                              久 住 難 為 人  !                                                                      

                                          – Cửu trú nan vi nhân !

洞　房　花　燭　夜                        

Động phòng hoa chúc dạ,

                                               親 友 醉 不 歸  !                                                                        

                                          – Thân hửu túy bất qui !

金　榜　掛　名　時                        

Kim bảng quải danh thì .

                                                公 主 已 嫁 去 !                                                        

                                          – Công chúa dĩ giá khứ !

* Ghi Chú :

        1. Bạo vũ 暴雨 : Trong thành ngữ “Cuồng phong bạo vũ 狂風暴雨” , ta thường nói là “Mưa cuồng gió loạn”. Bạo vũ là Mưa lớn, Mưa xối xả, Mưa như trút nước !

        2. Yêm một 淹没: Yêm là Ngập, Một là mất. Yêm Một là Chìm ngập, chìm đắm.

        3. Nan vi Nhân 難為人 : là Khó làm người, nghĩa là rất khó xử trong việc ăn ở chung với ai đó, khó sống với ai đó. Khác với VI NHÂN NAN 為人難 : Làm người rất khó, ý chỉ Cái đạo làm người phải rất thông tình đạt lý, giữ mình nghiêm cẩn cho phải đạo . 

        4. Giá 嫁: là Gã, là lấy chồng. Giá Khứ 嫁 去: Gã đi rồi, đã lấy chồng rồi !

* Nghĩa từng câu :

         1. Cửu hạn phùng cam võ : Nắng lâu gặp mưa ngọt, mưa rào.(khoái). Nhưng…  Bạo vũ yêm một thôn : Mưa lại quá lớn làm chìm ngập cả thôn xóm.(hết khoái !).

         2. Tha hương ngộ cố tri : Ở nơi xa quê hương mà gặp được người quen.(khoái). Nhưng… Cửu trú nan vi nhân : là Ở lâu khó làm người. Đây là vế sau của câu : Tương kiến dị đắc hảo 相見易得好 (Cửu trú nan vi nhân 久住難為人). Con người, ở xứ lạ mới gặp nhau thì tay bắt mặt mừng rất dễ thân thiện và tốt với nhau, rất niềm nở với nhau. Nhưng nếu, ở chung với nhau lâu ngày, thì sẽ sanh ra nhiều chuyện, rắc rối với nhau, thậm chí cải lộn, đánh lộn, hoặc ghét đến nỗi không thèm nhìn mặt nhau luôn thì… hết khoái !

         3. Động phòng hoa chúc dạ : Đêm động phòng hoa chúc thì KHOÁI khỏi phải nói rồi ! Nhưng… Thân hữu túy bất qui : Bạn bè thân thích nhậu say cứ la cà, rề rà, nhừa nhựa nhậu hoài không chịu về, làm chú rễ bực mình (hết khoái) vì không vào động phòng hoa chúc được !

        4. Kim Bảng quải danh thì : Khi tên họ được treo trên bảng vàng, thi đậu làm quan (khoái thiệt !). Ngày xưa, thường thì khi thi đậu Trạng Nguyên, nhà Vua hay gả Công Chúa cho làm vợ, được làm Phò Mã, vừa Đại Đăng Khoa vừa Tiểu Đăng Khoa, Khoái biết chừng nào. Đằng nầy, thi đậu mà nghe tin… Công Chúa dĩ giá khứ : Công Chúa đã gả đi rồi, đã đi lấy chồng rồi ! Hết Khoái luôn !!!

Diễn nôm :

                   Hạn lâu gặp được mưa rào (Khoái).

                   Nhưng mưa ngập lụt, nước trào xóm thôn (Hết khoái).

                   Xa quê gặp được người quen (Khoái)

                   Ở chung lâu giận, chẳng thèm nhìn nhau (Thôi khoái).

                   Động phòng hoa chúc khoái sao !

                   Bạn bè say nhậu, VÔ ! VÀO ! suốt đêm (Hỏng khoái).

                   Bảng vàng Khoái tỉ, thấy tên,

                   Nhưng nàng Công Chúa đã lên…xe hoa rồi ! (Bớt khoái).

       Hẹn bài viết tới !

                                                                              杜紹德                                                                                                                               Đỗ Chiêu Đức 

https://www.youtube.com/watch?v=KEBkfgVDFzo

https://www.youtube.com/watch?v=xxokvr9DBq8