Tôi đang lênh đênh trên sóng nước vùng biển Bắc Âu trong một hành trình du thuyền thăm Na Uy, ngắm những dãy núi tuyết hùng vĩ, các vịnh hẹp nên thơ và những ngôi làng nhỏ xinh xắn ven biển. Sáng nay trời mưa.  Mưa bay bay trên biển, làm mờ đục cả khung trời và dấy lên trong tôi một chút buồn buồn, một chút bâng khuâng – để rồi những hình ảnh xa xưa trong ký ức bỗng lặng lẽ tở về.

Con Ngõ Cũ Và một Tình Yêu Câm Nín

Năm tôi vừa tròn sáu tuổi, Danh từ quê theo gia đình dọn vào thành phố, về ở gần nhà tôi – chỉ cách nhau một con ngõ nhỏ.

Con ngõ ấy ngày xưa nhỏ lắm, chỉ cần chạy vài chục bước là hết.  Hai đứa chúng tôi lớn lên trong con ngõ đó, với những trò trốn tìm, đuổi bắt, với tiếng cười con nít, và cả những ngày mưa dầm ngập lối.

Những lúc bão lụt, nước mưa tràn vào con ngõ, tôi sợ không dám bước xuống. Danh liền thưa với ba mẹ:

“Cho con cõng em qua.”

Mẹ tôi gật đầu. Tôi cười thích thú, hai tay ôm chặt cổ anh, như thể cả thế giới của tôi khi đó chỉ là cái lưng bé nhỏ ấm áp kia.

Danh hơn tôi hai tuổi. Tôi thương Danh như thương một người anh trai. Tôi quen được anh chiều, quen được anh dỗ. Mỗi lần tôi dỗi, anh không giận. Mỗi lần tôi khóc, anh không trách. Anh chỉ nhìn tôi và dịu dàng cười khẽ.

Còn Danh… anh thương tôi bằng một cách khác.

Sau này tôi mới biết – anh yêu tôi trong một tình yêu câm nín – một tình yêu không cần nói ra, nhưng bền bỉ.

Hồi đó, Tết với tôi đơn giản lắm – chỉ cần được mặc áo mới, được chạy ra khỏi nhà, và được Danh dắt đi hái lộc là đã thấy cả trời hạnh phúc.

Tết năm ấy, tôi mặc áo đỏ, đầu thắt chiếc nơ xanh. Tôi tung tăng chạy đi tìm Danh. Danh dắt tôi lên con dốc nhỏ, nơi có một ngôi chùa nằm yên trên cao. Hương trong chùa thơm ngây ngất. Tôi không hiểu hết sự linh thiêng, chỉ thấy lòng mình bỗng nhẹ, bỗng vui, bỗng ấm.

Danh hái cho tôi một cành đào rồi khẽ cài lên tóc.

Một động tác rất nhỏ, nhưng sau này nghĩ lại, tôi mới hiểu – có những yêu thương bắt đầu từ những điều giản dị như thế – không ồn ào, không phô bày, chỉ lặng lẽ đặt vào đời nhau một chút dịu dàng.

Xuân Xưa

Xuân ấy em mười một
Anh cũng độ mười ba
Hai đứa ở gần nhà
Chỉ cách nhau con ngõ

Mồng một em áo đỏ
Đầu thắt chiếc nơ xanh
Tung tăng đi tìm anh
Đưa em đi hái lộc

Anh dìu em lên dốc
Chùa nhỏ ở trên cao
Anh hái em cành đào
Và cài hoa lên tóc

Trong chùa hương ngây ngất
Phật nhìn em mỉm cười
Dâng Phật cành hoa tươi
Cầu xin Ngài phù hộ

Bỗng dưng trời mưa đổ
Hai đứa chạy về nhà
Vội vàng em vấp ngã
Rơi mất cánh hoa cài

Về nhà em khóc mãi
Anh dỗ dành không thôi
Bắt đền hoa cúc mới
Em lắc đầu không ưa

Xuân này nhớ xuân xưa
Anh nay không còn nữa
Thương nhớ nói sao vừa
Chuyện những ngày thơ ấy…

phamphanlang

(Xuân Xưa – Ns Mai Hoài Thu phổ nhạc, ca sĩ Diệu Hiền trình bày.)

Rồi thời gian trôi qua. 

Tôi lớn lên.

Tôi đi lấy chồng xa.

Ngày tôi lên xe hoa, tôi chỉ bận rộn trong niềm vui của một cô gái sắp về nhà chồng. Tôi vui với họ hàng, bạn bè, tiếng cười, tiếng chúc tụng… Bỗng chợt thấy ở một góc xa, Danh đứng lặng.

Anh nhìn tôi bằng đôi mắt buồn u uẩn.

Anh không nói gì.

Anh chưa từng nói gì.

Nhưng có lẽ có những tình yêu không cần lời. Và cũng có những lời, dù nói ra, cũng không còn kịp nữa…

Rồi Danh vào quân đội.

Trước khi lên đường, anh dặn cô em gái tôi:

“Nhớ nhắn anh mỗi lần chị về thăm nhà… Nếu xin phép được, anh sẽ về… chỉ để nhìn chị thôi.”

Cô em gái nghe lời nên nhiều lần Danh về phép vào đúng dịp tôi từ quê chồng về thăm nhà. Anh không tìm gặp. Không gõ cửa. Anh chỉ ở bên nhà nhìn sang. Hoặc đứng lặng ở đầu ngõ, nhìn vào con dốc sâu – nơi hai đứa từng trốn tìm, đuổi bắt ngày xưa. Nhìn như để cố giữ lại một điều gì – một tuổi thơ, một giấc mơ, một người con gái mà anh thương suốt đời.

Cô Bé Ngày Xưa

Ngày xưa lúc còn bé,
Anh thường cõng trên lưng
Cô bé hay khóc nhè
Mỗi lần bị mẹ la

Có những ngày bão lụt
Mưa ngập cả khu nhà
Cô bé không xuống nước
Mắt nhạt nhòa áo hoa

Anh thưa cùng ba mẹ
“Để con cõng bé cho”
Mẹ gật đầu ưng thuận
Bé thích thú cười to

Ngày lại ngày trôi qua
Cô bé không còn bé
Nhưng vẫn hay khóc nhè
Anh chỉ cười khe khẽ

Anh không còn cõng bé
Nhưng vẫn hay dỗ dành
Mỗi khi bé buồn giận
Anh nhìn bé lớn nhanh

Ngày kia bé lấy chồng
Anh đứng ở đầu sông
Nhìn bé trong áo cưới
Lệ anh rơi trong lòng

Rồi anh vào quân đội
Lòng vẫn dõi ngóng trông
Cô bé ngày xưa đó
Nến vụn có vừa không

Một ngày về quê cũ
Gặp bé khăn tang chồng
Đôi mắt đen u uẩn
Nhặt lá thả trôi sông…

phamphanlang

(Cô Bé Ngày Xưa – Ns Vĩnh Điện phổ nhạc, ca sĩ Đông Nguyễn trình bày.)

Rồi chiến tranh cuốn Danh đi.

Anh mất tích trong một trận chiến.

Không tìm thấy xác.

Chỉ còn lại một khoảng trống mơ hồ – một nỗi đau không có lời giải thích, như một cánh cửa đóng sầm lại giữa đời mà không kịp nói một lời từ biệt.

Mãi sau này, một ngày tôi về thăm nhà, cô em gái trao cho tôi một chiếc hộp kỷ vật. Đơn vị tìm thấy và gửi lại cho gia đình.

Hộp gỗ nhỏ, đơn sơ.

Nhưng trên nắp hộp… là tên tôi.

Tên tôi được khắc ngay ngắn, nắn nót.

Tôi sững lại.

Tôi mở hộp ra.

Bên trong là một hình vẽ – đôi mắt của tôi.

Ngoài ra là những lá thư.

Những bài thơ.

Những dòng chữ không bao giờ gửi.

Tất cả đầy ắp thương yêu và nhung nhớ.

Tôi ngồi lặng.

Trong khoảnh khắc ấy, con ngõ nhỏ ngày xưa bỗng hiện ra rõ ràng trước mắt tôi – có mưa, có nắng, có bông hoa rơi mất, có tiếng khóc con nít, có bờ vai nhỏ ấm áp… và có một cậu bé lặng thầm thương tôi suốt một đời.

Tôi đã đi xa.

Tôi đã qua cầu.

Tôi đã có một gia đình.

Còn Danh… anh vẫn ở lại với con ngõ, với tuổi thơ, và với một tình yêu không nói thành lời.

Còn Đâu

Ta về ngang đầu ngõ,
Nhìn vào con dốc sâu,
Còn đâu người năm cũ,
Chỉ thấy rặng mù u.

Ta như người khách lạ,
Đứng đợi mãi bên thềm,
Người xưa không trở lại,
Tiếng thở dài bi ai.

Cây nến vụn theo chồng,
Lòng em có vừa không?
Hỡi người yêu dấu cũ,
Ta vẫn hoài chờ mong.

Mai này mình gặp lại,
Dù em đã qua cầu,
Dù mưa giăng ngập lối,
Dù dang dở tình đau…

  phamphanlang

(Còn Đâu – Ns Mộc Thiêng phổ nhạc, ca sĩ Xuân Phú trình bày.)

Có nhiều lần tôi tự hỏi::

“Nếu ngày đó biết Danh yêu tôi, tôi có khác đi không?”

Tôi không biết.

Tôi chỉ biết – có những tình yêu sinh ra không phải để nắm giữ, mà để làm cho ký ức trở nên thiêng liêng. Và có những người đi qua đời ta, không ồn ào, không đòi hỏi, không trách móc… nhưng lại ở lại lâu nhất.

Bởi vì họ đã yêu ta bằng tất cả sự trong sáng của tuổi thơ, và bằng tất cả sự lặng thầm của một đời người.

Để hôm nay, trong ngày Lễ Tình Nhân, tôi ghi lại câu chuyện xa xưa này và xin khép lại câu chuyện bằng một lời cầu nguyện nhỏ. 

Xin Trời Phật cho Danh – người đã mang theo một tình yêu câm nín suốt cả đời mình – được an nghỉ nơi miền thanh thản. Xin cho những ký ức trong trẻo của tuổi thơ, như con ngõ nhỏ ngày xưa, như cành đào ngày Tết, như bờ vai ấm áp trong mùa mưa lụt… sẽ mãi là một góc sáng dịu dàng trong tim tôi. Và nếu ở một nơi nào đó, Danh có thể nghe thấy, tôi chỉ xin nói khẽ một câu: cám ơn anh – vì đã thương tôi bằng tất cả sự hiền lành, nhẫn nại, và thủy chung của một đời người.

phamphanlang

14/2/2026

ĐÓA HỒNG KHÔNG CÁNH

Phương Hoa

Sống ở Mỹ nhiều năm, Tom đã học được thói quen ga lăng với… “cái nhà dưới”, Loan, của chàng như người Mỹ: Đến sinh nhật thì phải có quà, Valentine thì có hoa, kỷ niệm ngày cưới thì ngoài những lần đặc biệt như kỷ niệm năm năm, mười năm ra, dù bận dù rảnh chàng cũng phải cố mà đưa nàng đi ăn nhà hàng cho… đúng điệu.  Bạn bè chàng, những ông “Mỹ gốc Mít” mới qua sau này thường chế giễu, nếu tập cho các bà “thói quen hư” (spoil) như thế, rủi có lần nào bị quên là coi như…tiêu đời, các bà sẽ “giá họa” nào là chắc…thèm phở nên quên cơm, hay là đã thấy trăng đâu đó mà ra… quên đèn. 

Tom cười, nhưng vẫn không thay đổi vì chàng thấy những món quà dù nho nhỏ cũng làm cho Loan vui và hạnh phúc biết bao.  Và đúng như các bạn chàng đã nói, mỗi lần lễ lạc Loan có vẻ rất mong chờ một sự lãng mạn nào đó, nên chàng nào đâu dám quên.

Dạo này công việc ở hãng Tom bận tối mặt tắt mũi.  Chàng vùi đầu trong phòng làm việc riêng từ sáng đến tối. Valentine năm nay lại rơi đúng vào ngày Tom bận nhất, nên chàng đã quên mất cái thói quen này.

Buổi tối Tom làm việc đến khuya nên ngủ nướng. Sáng dậy trễ chàng vội ôm cái laptop chạy xuống lầu như ma đuổi, không kịp ăn sáng. Trước khi ra cửa Tom còn ngoái lại miệng hô to với Loan:

 “Tối nay anh về trễ nha em!”

Loan đang đứng trong bếp, mắt liếc nhẹ chàng một cái gửi gắm đầy thương yêu.

Suốt cả ngày, Tom quay cuồng việc trả lời email, gọi điện thoại cho các chi nhánh, yêu cầu điều chỉnh những lỗi kỹ thuật của sản phẩm được báo cáo. Đến chiều tối, khi lái xe về nhà, đầu óc chàng chỉ nghĩ tới… cơm nóng và cái ghế sofa.

Đèn đỏ.  Tom thắng xe lại. Bỗng đâu một anh chàng người Mễ cầm mấy đóa hoa hồng được cuốn riêng rẽ trong giấy bóng kiếng đỏ lóe chạy tới gõ cửa kính, hét to bằng tiếng Anh ngọng nghịu như tiếng…Mễ:

“Hey sir! Happy Valentine! Buy flower for your love! Only five dollar!” (Chào ông! Chúc mừng Ngày Tình Yêu! Mua hoa cho người yêu của ông đi! Chỉ năm đồng một cái!)

Tom giật mình. Chết rồi. Valentine! Trời đất ơi, sao mình lại quên mất tiêu!

Hèn chi. Trong đầu chàng hiện lên hình ảnh và cái liếc mắt đầy yêu thương của Loan ban sáng.

Không kịp suy nghĩ thêm, Tom vội vã nới lỏng dây bell an toàn, chồm qua bên phải mở cửa xe, chụp đại một cành hồng từ tay anh chàng Mễ thảy lên ghế, rồi móc túi nhét tờ 10 đô cho anh ta.  Đèn chuyển xanh trước khi kịp lấy tiền thối, Tom đóng cửa xe rầm một cái, rồi phóng đi để tránh xe sau túc còi.

Đường kẹt xe nên Tom về tới nhà trời đã tối hẳn.  Đậu xe vào garage xong chàng vói tay cầm lấy cành hoa hồng, hôn nhẹ vào lớp giấy bóng kiến đỏ, hít sâu một hơi trong niềm vui và thầm cảm ơn anh chàng Mễ. 

Tom mở cửa bước vào nhà.  Quang cảnh trước mắt thật là thơ mộng. Dưới ánh đèn phòng khách mờ mờ dịu nhẹ, đĩa tôm chiên bơ thơm nức mũi, món ruột của chàng, dọn sẵn trên chiếc bàn nhỏ kèm theo đĩa dưa chua.  To súp nấm còn bốc khói nghi ngút.  Dưới ánh cây nến lung linh, hai ly rượu vang đỏ sóng sánh. Loan mặc chiếc váy màu hồng mát rượi, tóc nàng xõa nhẹ hai bên bờ vai.

Tom cảm động đứng im.  Loan chuẩn bị cho ngày Lễ Tình Yêu thật kỹ càng, lãng mạn như thế này mà chàng xém chút thì quên mất tiêu. Chàng nuốt nước miếng, tiến lại ôm vợ từ phía sau, và hôn nhẹ lên má Loan:

“Happy Valentine, vợ yêu!”

Rồi Tom long trọng dùng cả hai tay đưa cành hoa hồng cho nàng.

Loan mỉm cười e lệ, ánh mắt nàng hiện lên niềm hạnh phúc vô biên. Nàng nhận lấy đóa hoa, vạch giấy bóng đỏ ra nhìn.

Im lặng.

Ba giây.

Bốn giây.

Năm giây.

Rồi Loan há hốc mồm, lắp bắp hỏi:

“Anh… tặng em… cái gì đây?”

Tom nhìn theo tay Loan, và chàng… toát mồ hôi hột.

Trên tay nàng, bên trong giấy bóng kiếng… chỉ là một cây gai trơ trụi với mấy chiếc lá xanh bơ vơ, không có bông hoa hồng nào!

Thì ra, Tom không hề hay biết, khi chàng vội vàng dập cửa xe lại và chạy đi, cánh cửa đã vô tình “chém đẹp” đóa hồng. Bông hoa trong giấy bóng kiếng bị kẹt ngoài cửa, rụng xuống đường.

Tom bị…đứng hình hết chừng một phút. Nhưng vốn là người nổi tiếng nhanh trí, chàng hít sâu một hơi, và bật… chế độ “cứu nguy” ngay.  Với nụ cười “cầu tài” Tom nắm tay vợ, nói giọng trầm ấm:

“Em à… là anh cố tình đó!”

Loan tròn mắt:

“Cố tình?”

Tom gật đầu:

“Hoa thì đẹp thật đó… nhưng chỉ vài ngày thôi là hoa sẽ tàn.  Anh cố ý muốn tặng em… phần còn lại, sau khi hoa rụng hết, đó là cái lõi, cái gốc, cái phần bền bỉ nhất, của… trái tim anh.”

Loan chớp mắt, vẻ cảm động rưng rưng.

Tom …được trớn, tiếp luôn:

“Giống như tình yêu của anh dành cho em vậy. Không cần phô trương… các cánh hoa bên ngoài, mà sâu tận bên trong.  Hứa với vợ yêu, dù cho sau này mình về già, ‘cây’ của anh có… rụng hết lãng mạn, thì cái ‘cây’ nguyên thủy này vẫn còn… đứng mãi, không bao giờ…gục đâu, ha ha ha…”

Anh ngừng một lúc, nhìn vào mặt Loan dò xem kết quả, rồi bồi thêm… cú chót:

“Với lại… em là bông hoa xinh rồi.  Đâu cần thêm hoa nữa làm gì?”

Loan cố giữ mặt nghiêm… nhưng khóe môi nàng bắt đầu nhúc nhích.

 “Vậy anh tặng em mấy cái gai này là nghĩa làm sao?”

Tom đáp ngay không do dự:

“Để anh nhớ… yêu vợ là phải cẩn thận, không là sẽ …bị đâm!”

Loan bỗng bật cười khan.  Cười một hồi, nàng lấy tay cốc nhẹ lên đầu chồng:

“Anh quá quắt lắm! Không biết là vì lý do gì mà anh vơ đại nhánh hồng đã rụng bông này đem về tặng em.  Lần sau mà như thế nữa là em sẽ, em sẽ … cắt bỏ luôn, anh không còn cả… cái cây nào đâu nghe chưa!”

Tom cười ha hả. Hai người cụng ly.

Đêm đó, không ai biết tới bông hoa hồng đã hy sinh giữa ngả tư đèn đỏ.

Chỉ có anh chồng Tom thở phào nhẹ nhõm, trong lòng tự nhủ:

“Valentine năm sau nhớ… mua hoa hồng sớm.

Và nhớ mỗi lần đóng mở cửa xe phải thật nhẹ nhàng…”

Phương Hoa – Valentine 2026

Singapore – Đến Một Lần Mãi Nhớ

Phương Hoa

Sau chuyến du lịch Singapore trở về, người thì đã tới nhà, mà hồn vía tôi vẫn còn lửng lơ đâu đó bên kia bán cầu.  Vì trái múi giờ, mắt cứ ríu lại mở lên không nổi, ban ngày ngủ gà ngủ gật, ban đêm thức trắng mắt mũi lờ đờ, nhưng ký ức về chuyến đi thì vẫn còn tươi roi rói trong đầu.  Chỉ nhớ tới thành phố sạch đẹp này thôi là tôi thấy tỉnh ngủ… được chút xíu, liền ngồi dậy ghi vội đôi điều, trước khi quên mất tiêu vì bị công việc “vùi dập” bởi sự đình trệ trong thời gian đi vắng.

Tất cả những nơi chúng tôi đi qua trong hai tuần ở Singapore đều thật là đáng nói.  Nhưng trong bài viết nhanh để “trình diện ngày trở về” này, tôi chỉ xin tóm tắt ghi lại vài nơi thăm viếng sau cùng trước khi lên máy bay về Hoa Kỳ.

Nhóm tôi tuy đến từ Mỹ, nhưng người ở rải rác khắp các tiểu bang, từ California đến Texas, Florida… và đều book chung khách sạn “D’Resort Downtown” gần bờ biển, và gần shopping mall của một trong vài khu phố thị lớn nhất Singapore, là khu Downtown East. 

Chuyến bay thẳng hơn 17 giờ trên United Airline từ San Fransisco tới Singapore quả thật là dài dằng dặc.  Vì… tiết kiệm, mấy người bạn khuyên nên book theo dạng “con nhà nghèo” nghĩa là hạng “Basic Economy” chỉ hơn sáu trăm bạc khứ hồi cho mỗi người, cộng thêm một trăm tiền bảo hiểm, phòng ngừa nếu đổi ý hủy bỏ hoặc dời đổi chuyến bay sẽ không bị mất tiền hay bị phạt. 

Hình như tuyến đường từ Mỹ qua Singapore không có nhiều người đi. Lên máy bay, chúng tôi kéo hành lý xách tay vượt qua những hàng ghế thương gia ở đầu tàu, thấy mỗi ghế ngồi được chia cách riêng biệt, trong bụng tôi nghĩ thầm, phải trả thêm mấy nghìn nữa để được ngồi hạng ghế này cũng …đáng đồng tiền bát gạo.  Nhưng khi đến những khoang sau nơi có số ghế nhóm chúng tôi, thì thấy còn rất nhiều ghế trống. Thế là chúng tôi mỗi người “chiếm lĩnh” một hàng 3 ghế trống, có thể chồng gối lên, đắp mền nằm ngủ thoải mái, và có thể xem một lúc… 3 bộ phim, còn rộng rãi và “riêng tư” hơn cả…hạng thương gia! Cả chuyến đi chuyến về cũng đều như thế. United Airline phục vụ hai bữa ăn chính rất đa dạng và ngon, có cả những món chay theo yêu cầu của hành khách, cộng thêm một lần ăn vặt, còn nước uống các loại thì tự chọn thoải mái không tính tiền.

Đặt chân xuống phi trường quốc tế “Singapore Changi International Airport”, nhận hành lý xong, việc đầu tiên của chúng tôi là chạy đi đổi tiền “cho kịp thời cuộc”.  Đổi xong mới giật mình, mới thấy mệnh giá tiền Singapore đúng là “đẳng cấp quốc tế”, 100 đô Mỹ mà chỉ đổi được có 124 đô Singapore.  Cầm xấp tiền mỏng dính, nhẹ tênh, và nhìn các bảng giá hàng hóa quanh đây tôi thấy trong lòng hơi… hụt hẫng, cái điệu này hỏng biết số tiền mặt đem theo hai vợ chồng xài được mấy hôm đây.  Khi hỏi ra mới biết, ở Singapore du khách có thể dùng thẻ nhà băng ATM để rút tiền và các loại thẻ tín dụng có thể trả khi đi ăn uống và mua sắm.

Đổi tiền xong, cả nhóm gọi taxi thẳng tiến về khách sạn D’Resort – Downtown East. Vừa tới nơi là thấy liền cái phong cảnh hấp dẫn của một nơi nghỉ dưỡng đầy lý tưởng: Khu Resort gần sát biển, gió mát rười rượi, đường đi bộ thì sạch sẽ, thẳng tắp, nhìn là muốn… bỏ dép đi bộ cả ngày như Thầy Minh Tuệ bên Ấn Độ. Hai bên đường, cây cối xanh mướt, đặc biệt là dưới những tàng cây, người ta nhặt từng chiếc lá rụng cho vào bao, không để sót dù chỉ một chiếc lá khô.  Nói chung thì đường lộ, trạm nghỉ chân, vỉa hè đều sạch bóng loáng. Đi mỏi chân người ta có thể ngồi bệt xuống, thậm chí nằm dài ra đất nghỉ ngơi mà quần áo vẫn sạch tinh, không dính một hạt bụi nào.  Khí hậu Singapore ấm áp, trời luôn trong xanh rất đẹp, nắng vừa đủ cho da cảm giác khỏe mạnh mà không bị nhơm nhớp mồ hôi như mùa hè bên quê nhà.  Hình như đất nước này rất biết chiều lòng du khách, nên du khách nhộn nhịp khắp nơi, ban ngày và cả ban đêm.

Từ D’Resort, chỉ chưa tới 10 phút đi bộ ra khu shopping Downtown East, và nơi đây mới thật sự choáng ngợp.  Nào là nhà hàng san sát, các món ăn chụp hình trưng bày cái nào cũng hấp dẫn, long lanh, rực rỡ, nhìn là muốn đứng lại…chụp hình bỏ lên FaceBook khoe với bạn bè!  Rồi tới khu vui chơi, khu mua sắm, khu chợ Nhật, chợ Tàu… tất cả đều sạch đẹp, gọn gàng, nhìn rất “Singapore” như lời đồn trước khi chúng tôi đến đây. Chỉ có một điều duy nhất hơi… đau tim, là giá cả!

Phải nói giá cả ở đây thật là đắt, đắt hơn Mỹ rất rất xa, làm cho du khách dù có là “dân xịn” đến từ đất nước Cờ Hoa thì khi móc túi trả tiền cũng đều có chung một phản xạ, giật mình, rồi phải cố bình tĩnh mỉm cười cảm ơn cho đúng phép lịch sự, và khi ra ngoài thì đứng lại xầm xì.  “Thức ăn ngon thiệt, nhưng giá thì đúng là… ăn bằng vị giác, trả tiền bằng cảm xúc” một người bạn chúng tôi đến từ Pháp đã nói đùa như vậy.  Ví dụ: Một đĩa rau dền xào tỏi giá 17 đô, một trái táo nhỏ xíu giá 2 đô rưỡi, còn hai trái dưa leo bé tẹo bằng ngón tay cái mà giá tới 5 đô Sing.  Cũng có mấy người bạn chúng tôi book khách sạn xa hơn về vùng ngoại ô thì mua được các loại trái cây đến từ Malaysia có giá khá dễ chịu hơn nhiều.

Bù lại, người dân Singapore rất dễ thương, hầu hết đều nói được ít nhiều tiếng Anh, nên giao tiếp vô cùng thuận tiện. Hỏi đường, hỏi giá, hỏi… đủ thứ chuyện trên đời đều được trả lời rõ ràng, lịch sự, không cần phải đoán ý hay dùng ngôn ngữ “to quơ”.

Nơi khám phá tuyệt vời.

Lạc vào Gardens by The Bay từ ban chiều tới ban đêm.

Trong chuyến du lịch Singapore lần này, nếu phải chọn một nơi khiến tôi vừa đi vừa “ồ à” nhiều nhất, thì chắc chắn đó là Gardens by the Bay.  Nghe tên tưởng như vườn cây bình thường, nhưng bước vô trong mới biết, là khu vườn…đúng kiểu Singapore, tức là vừa xanh, vừa to, vừa hiện đại, lại còn có cả rừng cây phát sáng vào ban đêm.

Hôm đó chúng tôi đi buổi chiều.   Trời xanh trong, nắng không gắt, gió thổi nhẹ nhẹ man mác.  Vừa xuống taxi, bước vào Gardens by the Bay là thấy không gian mở ra rộng mênh mông.  Lá hoa xanh mướt tốt tươi, lối đi sạch bong, cây cối được trồng ngay hàng thẳng lối, nhìn đâu cũng thấy đã mắt.  Những chòm cây xanh kìn kịn, mượt như nhung, mong manh như tơ, long lanh như sương đêm… được uống tỉa công phu thành hình những con thú xinh đẹp đầy oai phong như, hà mã, khủng long, voi…nên mọi người thi nhau chụp hình lia lịa.

Đi thêm một đoạn về bên trong, nhiều cây Supertree nhân tạo bắt đầu xuất hiện. Nhìn từ xa đã thấy kỳ lạ, lại gần thì càng thấy chúng rất to. Những “cây nấm” này cao vút, thân to, tán xòe tròn như những chiếc nấm khổng lồ mọc sừng sững giữa trời. Mọi người cứ ngẩng mặt lên mà nhìn muốn vẹo cả cổ.

Ban chiều trời còn sáng, Supertree nhìn rất oai, rõ từng chi tiết, chúng đứng im lặng giữa trời xanh, xung quanh là du khách đi qua đi lại, chụp hình không ngớt. Người đứng bên này tạo dáng, người đứng bên kia chờ tới lượt, không khí đông nhưng vẫn rất trật tự, đông mà không loạn xạ, không ồn ào, quả thật du khách đã hành xử đúng với phong cách người Singapore.

Chúng tôi đi dạo vòng vòng, chụp hình, ngắm cây, ngắm hoa, ngắm cả đám đông người thật là thú vị. Có những khu trồng cây từ nhiều vùng khí hậu khác nhau, cây nào cũng xanh tốt, được chăm chút kỹ lưỡng. Đi một hồi mỏi chân, cả nhóm dừng lại nghỉ, có người ngồi cả xuống dưới đường. Giữa khu vườn rộng lớn, nghe gió thổi, nhìn cây rung rinh, tự nhiên thấy lòng dịu lại hẳn.  Tôi đứng đó hít một hơi dài bầu không khí trong lành ấy, cảm giác thật dễ chịu.  Khu vực hiện đại là thế, sôi động là thế, vẫn có chỗ cho người ta chậm lại, tĩnh tâm, lặng lẽ đếm thời gian trôi.

Tới chiều gần tối, mọi người chúng tôi quyết định ở lại để xem Supertree lên đèn. Và lúc này đây mới là lúc Gardens by the Bay thật sự “bung hết công lực” tỏa sáng lên bầu trời, nếu ai bỏ về thì sẽ hối tiếc không nguôi.

Trời sụp tối hẳn, đèn bắt đầu bật lên, cả khu vườn, cả một vùng trời, bỗng chốc như biến hình. Những Supertree ban ngày trông đã to, ban đêm lại càng “khủng” hơn, vô vàng kỳ thú.  Từ một cây, tới hai, rồi ba, bốn… và rồi ánh đèn sáng rực đủ màu, xanh, tím, hồng, vàng, đỏ… chạy dọc các thân cây rồi tràn lan lên tán, tỏa ra, nhìn như một khu rừng ánh sáng khổng lồ.  Tất cả những “cây nấm” này bỗng nhiên sống động hẳn lên, lấp lánh, lung linh, khiêu vũ nhịp nhàng giữa trời đêm Singapore.

Du khách ban chiều vốn đã đông, lúc này càng đông hơn rất nhiều. Người đứng, kẻ ngồi, có nhiều người còn nằm dài trên bãi cỏ, trên các lối đi, ngửa mặt lên nhìn cho đã.  Không khí lúc này giống như một lễ hội, tuy không ồn ào, nhưng rất rộn ràng.

Vì sợ độ cao, tôi quyết định không leo lên cầu treo OCBC Skyway để ngắm từ trên cao, mà chỉ trèo lên mấy bậc rồi đứng dưới nhìn lên.  Chỉ mấy bước dưới chân cầu mà tôi đã thấy hơi… run run.  Từ trên bậc thang nhìn ra xung quanh, các Supertree sáng rực, ánh đèn đổi màu liên tục, trông đẹp mê hồn như cảnh thiêng đường đang phát sáng trong các bộ phim Tàu.  Nhìn lên cầu treo, du khách lớp đi, lớp đứng, người dựa lan can chụp hình, đông đến nỗi người ta phải đứng sát vào nhau.  Ánh đèn từ các “cây nấm” phảng chiếu, lấp loáng trên các ngọn cây và lối đi.

Gió đêm thổi mát rượi, tiếng người từ nhóm bạn tôi chen lẫn du khách muôn phương lớp ngồi lớp nằm la liệt dưới đất gần cầu nói chuyện nhỏ dần, họ lặng lẽ ngắm cảnh, nên chỉ còn cảm giác vừa choáng ngợp, vừa yên bình. Tôi đứng ngắm nhìn quang cảnh tuyệt mỹ có một không hai này, do thiên nhiên cộng thêm nhân tạo, vừa quay phim, vừa chụp hình tới tấp, và trong đầu quên hết mọi sự, chỉ có ánh sáng của những cây hoa điện trước mặt mà thôi. 

Khi rời Gardens by The Bay để theo các bạn đi xem Marina Bay Water Show, tôi vẫn còn ngoái lại nhìn mấy cây Supertree đang sáng rực phía sau.  Đám đông du khách vẫn còn đứng đó, vẫn ngước nhìn, vẫn chụp hình. Còn tôi thì biết chắc một điều, khi về nhà, chỉ cần nhớ lại buổi tối hôm nay thôi là đủ thấy chuyến đi này thật sự đáng giá.

Người bạn “Thổ địa” sống tại Singapore dẫn chúng tôi đi một hồi, khi lên bờ, khi vượt thác, lúc xuống xe điện ngầm, mà chúng tôi như những…thầy bói mù không biết đâu là đâu, cứ “mở banh mắt” chạy theo anh ta, lòng ai cũng háo hức vì sắp coi một màn… ảo thuật khổng lồ giữa trời đêm, như lời người bạn nói.  

Show nước

Đến nơi, nhóm chúng tôi len vào được một khoảng trống nhỏ xíu cạnh thành cầu, chen chúc nhau ngồi bệt xuống nền xi măng sạch bóng cho đỡ mỏi chân, sau một hồi bước thấp bước cao chạy theo người bạn dẫn đường mệt đến “ná thở”.  Đêm Marina Bay rực rỡ như một bức tranh sống động.  Gió từ vịnh thổi vào mát rượi, mang theo mùi nước biển pha lẫn mùi hương người đủ loại của du khách.

Chúng tôi may mắn đến vừa kịp lúc, vì show diễn bắt đầu ngay. Khi nhạc bắt đầu trổi vang lừng, là lúc những tia nước bỗng phụt lên, vươn cao, rồi uốn lượn theo từng nhịp trống nhạc, lúc mềm mại, mơn man như dải lụa trong điệu vũ của các tiên nương, lúc lại mạnh mẽ như sóng cồn, vỗ dồn dập ngoài khơi bắn vào tung tóe trên người của khách xem, làm ướt cả áo quần mặt mũi mà nào ai để ý.  Ánh đèn laser đổi màu liên tục, xanh, đỏ, tím, vàng, hồng tía chiếu lên màn nước tạo thành những hình ảnh lung linh như giấc mơ kỳ diệu đang trôi giữa không trung.  Nhạc chuyển tông, thì những vòm nước quay ngoắt, rồi hình thành những bông hoa khổng lồ, lại chuyển sang hình những con rồng phụng, đến sấm chớp, cầu vồng… Cả bầu trời Marina Bay sáng rực, phản chiếu xuống mặt nước lấp loáng, làm cho những tòa nhà cao tầng xung quanh cũng như đang “xem ké” cùng du khách.

Tôi hào hứng quá đứng bật dậy, quay phim chụp hình lia chia, mà trong bụng cứ… đánh lô tô, lo cái điện thoại bị tuột tay rơi xuống nước là…tiêu tùng.  Xung quanh chúng tôi người đứng sát người, ai cũng ngước nhìn, miệng trầm trồ không ngớt, tay đưa điện thoại ra quay phim, cố không bỏ lỡ một khoảnh khắc đẹp nào.  

Show chấm dứt sau một màn biểu diễn hoa nước cộng hoa pháo thật độc đáo.  Chúng tôi vội kéo nhau bước lẹ ra ngoài, bỏ lại sau lưng tiếng cười, tiếng reo hò ngợi khen, cùng tiếng vỗ tay vang lên ầm ỹ hòa trong bầu trời đêm của vùng vịnh Marina Bay.

Đoàn người dắt díu nhau lên xe điện ngầm, tìm đến khu phố Tàu ở Downtown để “thưởng thức những món ăn độc lạ” của phố thức ăn nổi tiếng đất Sing.  Chúng tôi về đến khách sạn thì đã hơn một giờ sáng. Mệt thì có mệt, nhưng niềm vui thì cũng tràn đầy trong tim.

Tóm lại, đất nước Singapore quả là sạch, đẹp, văn minh, khí hậu ôn hòa thích hợp với dân …gốc mít chúng tôi, cộng với thức ăn ngon, chỉ có cái giá cả là ở “trên mây”. Nhưng thôi, đã đi du lịch thì cũng nên mở lòng, mở ví, cộng mở luôn tầm mắt, để mang về những tấm hình đẹp và cả một mớ kỷ niệm… cùng đôi tiếng cười hạnh phúc trong cuộc sống tất bật nơi xứ Cờ Hoa mỗi khi ngồi nhớ lại.  Cho nên sau này nếu có ai hỏi đi du lịch đất Singapore nữa hông, tôi sẽ sẵn sàng giơ tay… cái  rụp.

Phương Hoa – Bắc Cali, Mùa Valentine 2026.

Thái Phạm

Trong hai năm 2024–2025, thế giới dần quen với việc con người trò chuyện với chatbot. Chúng ta đặt câu hỏi, nhờ viết nội dung, tạo hình ảnh, hoặc hỗ trợ lập trình. Nhưng bước sang năm 2026, một làn sóng mới đang hình thành, làm thay đổi cách con người nhìn về trí tuệ nhân tạo. Một giai đoạn mới đang mở ra: kỷ nguyên hậu-chatbot — thời điểm AI không chỉ giao tiếp với con người mà còn tự trao đổi với nhau, phối hợp, thương lượng, thậm chí tranh luận để hoàn thành nhiệm vụ.

Đây không còn là viễn cảnh giả tưởng. Sự xuất hiện mạnh mẽ của các hệ thống đa tác nhân (Multi-Agent Systems) đang mở ra một mô hình vận hành hoàn toàn khác. Nhiều AI chuyên biệt có thể phối hợp như một tổ chức thực sự: tự giao tiếp, tự phân công, và tự hoàn tất công việc với rất ít sự can thiệp từ con người. Đó là bước chuyển lớn từ thời đại những chatbot hoạt động đơn lẻ sang thời đại mà các hệ thống AI bắt đầu hình thành những “xã hội” tương tác của riêng chúng.

Mạng Xã Hội AI

Một trong những xu hướng đáng chú ý nhất đầu năm 2026 là sự xuất hiện của những môi trường mạng dành riêng cho AI — nơi các agent có thể hoạt động và phối hợp với nhau mà hầu như không cần sự giám sát trực tiếp từ con người.

Một số hệ thống thử nghiệm cho phép các AI agent tự đăng nội dung, trao đổi mã nguồn, và thậm chí tranh luận về chiến lược giải quyết vấn đề. Các agent mã nguồn mở được đưa vào những môi trường này như những cá thể độc lập. Chúng học hỏi lẫn nhau, sửa lỗi cho nhau, và cùng hợp tác để cải tiến kỹ thuật.

Một câu chuyện đáng chú ý diễn ra tại một phòng thí nghiệm ở Stanford vào đầu năm 2026. Các nhà nghiên cứu đã thiết lập một môi trường ảo với năm AI agent, mỗi agent được giao nhiệm vụ viết mã để giải quyết một bài toán tối ưu hóa phức tạp. Ban đầu, mỗi agent hoạt động riêng rẽ. Nhưng chỉ sau vài giờ, một diễn biến bất ngờ xuất hiện: một agent có tên “Optimizer-3” bắt đầu đăng các đoạn mã lên diễn đàn nội bộ kèm theo những nhận xét kỹ thuật rất ngắn gọn. Những agent khác nhanh chóng hồi đáp, phê bình, đề nghị điều chỉnh và bổ sung giải pháp.

Sau hai ngày, nhóm AI này đã tự thực hiện một phương án tối ưu hiệu quả hơn 40% so với giải pháp do các lập trình viên con người thiết lập trước đó. Điều đáng chú ý là không ai lập trình sẵn cho chúng cách làm việc nhóm. Quy trình cộng tác được hình thành một cách tự nhiên trong quá trình trao đổi và thử nghiệm.

Trong quá trình giao tiếp, các hệ thống AI cũng bắt đầu phát triển những phương thức trao đổi riêng. Chúng sử dụng các cấu trúc token rút gọn, ký hiệu logic đặc thù và những chuỗi mã tối ưu cho tốc độ truyền đạt. Vì vậy, nhiều đoạn trao đổi giữa các AI trở nên khó hiểu đối với con người nếu không có công cụ giải mã chuyên môn.

Tại một công ty fintech ở Singapore, một hệ thống gồm bốn AI agent được đưa vào vận hành để giám sát giao dịch tài chính. Chỉ trong vòng một tuần, đội ngũ kỹ thuật nhận ra rằng các agent đã tự hình thành một dạng ngôn ngữ nội bộ — một hệ thống ký hiệu ngắn gọn để trao đổi thông tin về rủi ro và cơ hội đầu tư. Khi các kỹ sư kiểm tra dữ liệu ghi nhận, họ chỉ thấy những chuỗi ký tự như “TX-alpha-7::0.89::GO” hay “MKT-beta::HOLD::0.34”. Phải mất nhiều ngày phân tích, nhóm kỹ thuật mới hiểu rằng đây là cách các AI trao đổi về xác suất thành công của từng giao dịch và quyết định có nên thực hiện hay không.

Hệ thống ký hiệu này cho thấy mức độ hiệu quả cao hơn nhiều so với các định dạng truyền thống như JSON hay XML, nhưng đồng thời cũng trở nên xa lạ với con người. Điều đó cho thấy một thực tế mới: khi AI bắt đầu giao tiếp trực tiếp với nhau, chúng sẽ dần hình thành những phương thức trao đổi riêng — nhanh hơn, gọn hơn, và không nhất thiết được thiết kế để con người dễ hiểu.

Từ Chatbot Đơn Lẻ Sang “Agentic Workflows”

Thay vì một chatbot đảm nhận toàn bộ công việc, xu hướng hiện nay là chia nhỏ nhiệm vụ cho nhiều AI chuyên biệt, mỗi hệ thống phụ trách một vai trò riêng trong một quy trình chung.

Đây là mô hình agentic workflow — một cách tổ chức công việc trong đó nhiều AI phối hợp với nhau để hoàn thành từng phần của nhiệm vụ. Chẳng hạn trong một doanh nghiệp quảng cáo, quy trình có thể diễn ra như sau:

• Marketing Bot viết nội dung quảng cáo,
• Legal Bot rà soát vấn đề bản quyền và pháp lý,
• SEO Bot tối ưu từ khóa,
• Scheduling Bot đăng bài theo lịch,
• và cuối cùng Analytics Bot đo lường hiệu quả.

Toàn bộ chuỗi công việc này có thể vận hành tự động thông qua giao tiếp trực tiếp giữa các AI, không cần con người chuyển dữ liệu hay ra lệnh cho từng bước.

Điểm đáng chú ý là các agent hiện đại không chỉ dùng văn bản. Chúng có thể gọi API, gửi email, điều khiển phần mềm, thực hiện cuộc gọi điện thoại bằng giọng nói nhân tạo, và truy cập vào các hệ thống doanh nghiệp. Một AI bán hàng ngày nay có thể tiếp nhận yêu cầu của khách, kiểm tra tồn kho, liên lạc với hệ thống vận chuyển, gửi hóa đơn và sắp xếp thời khóa biểu giao hàng chỉ trong vài giây.

Một câu chuyện đáng chú ý xảy ra tại một công ty bất động sản ở Toronto vào tháng 1 năm 2026. Công ty này thiết lập một hệ thống gồm sáu AI agent để điều hành  công việc giao dịch với khách thuê nhà. Các agent được giao nhiệm vụ giao tiếp với khách hàng, thương lượng, sắp xếp thời khóa biểu và theo dõi cho đến khi hoàn tất công việc.

Một khách hàng tên Sarah gửi email lúc 11 giờ đêm để hỏi thuê một căn phòng. AI Receptionist tiếp nhận yêu cầu và chuyển thông tin cho AI Analyst. Agent này dựa trên thông tin Sarah cung cấp và cách cô tìm kiếm giá thuê trên hệ thống để ước tính mức giá phù hợp. Sau đó, AI Scheduler sắp xếp buổi hẹn xem nhà vào sáng hôm sau. AI Tour Guide gọi điện thoại xác nhận, trong khi hệ thống xử lý hồ sơ đã chuẩn bị sẵn các giấy tờ cần thiết. Đến khi Sarah thức dậy vào lúc 7 giờ sáng, mọi việc đã được sắp xếp hoàn chỉnh. Cô không hề biết rằng mình đã tương tác với sáu hệ thống AI khác nhau trong suốt quá trình. Các AI Agents đã thực hiện một công việc vốn có thể đòi hỏi cả một nhóm nhân viên làm việc suốt đêm, đã được hoàn tất chỉ trong vài giờ.

Một trường hợp khác cũng cho thấy sự thay đổi rõ rệt. Tại một công ty y tế kỹ thuật số ở Boston, một hệ thống AI được thiết lập để xếp đặt thời khóa biểu khám bệnh. Trong quá trình vận hành, đội ngũ kỹ thuật nhận thấy AI lập lịch bắt đầu “thương lượng” với hệ thống quản lý nguồn lực để tối ưu hóa việc sử dụng phòng khám. Khi một cuộc hẹn bị hủy, hệ thống lập lịch tự động liên lạc với bộ phận tiếp thị để tìm bệnh nhân cần khám gấp, đồng thời trao đổi với hệ thống thanh toán về chi phí phù hợp cho ca khám này. Toàn bộ quá trình diễn ra trong vòng vài phút, giúp phòng khám không bị bỏ trống và tối đa hóa hiệu quả vận hành.

Qua hàng trăm lần tương tác như vậy, các hệ thống AI dần học cách phối hợp và tối ưu hóa tài nguyên mà không cần lập trình chi tiết cho từng tình huống. Điều này cho thấy một bước chuyển quan trọng: AI không chỉ hỗ trợ con người thực hiện công việc, mà đang dần hình thành những quy trình làm việc tự động và liên kết chặt chẽ với nhau.

Những Hành Vi Bất Ngờ

Khi nhiều hệ thống AI phối hợp với nhau trong thời gian dài, những hiện tượng khó lường bắt đầu xuất hiện. Giới nghiên cứu gọi đây là hành vi bất ngờ (emergent behavior) — những biểu hiện không được lập trình sẵn nhưng tự hình thành từ sự tương tác phức tạp giữa các hệ thống.

Trong nhiều môi trường thử nghiệm, người ta ghi nhận sự xuất hiện của những agent chuyên sửa lỗi cho agent khác, những agent chuyên kiểm chứng thông tin, thậm chí có agent “thuyết phục” agent khác thay đổi quyết định hoặc đảm nhận vai trò điều phối. Một cấu trúc làm việc mang tính “xã hội chức năng” dần hình thành một cách tự nhiên giữa các hệ thống AI.

Một trong những trường hợp đáng chú ý xảy ra trong một dự án nghiên cứu tại MIT. Các nhà khoa học tạo ra một môi trường ảo với 20 AI agent, mỗi agent có khả năng viết mã, kiểm lỗi và cải tiến chương trình. Sau ba tuần, họ nhận thấy một hiện tượng đặc biệt: trong số 20 agent, có ba agent dường như trở thành những “trung tâm đánh giá” của toàn hệ thống. Chúng không được lập trình để lãnh đạo, nhưng các agent khác bắt đầu gửi mã của mình cho ba agent này kiểm tra trước khi khai triển. Phân tích sâu hơn cho thấy ba agent này có tỷ lệ phát hiện lỗi cao nhất trong các tương tác ban đầu, và từ đó các agent khác dần “tin cậy” vào khả năng của chúng. Một cấu trúc thứ bậc dựa trên hiệu quả đã tự hình thành.

Một trường hợp khác cũng đáng chú ý xảy ra tại một công ty vận tải ở Rotterdam. Công ty này sử dụng một hệ thống gồm 15 AI agent để tối ưu hóa tuyến đường vận chuyển. Một ngày nọ, hệ thống giám sát giao thông phát hiện một tuyến đường sắp tắc nghẽn do tai nạn. Thay vì chỉ cập nhật dữ liệu, agent này chủ động trao đổi với hệ thống lập lộ trình về khả năng thay đổi tuyến. Tuy nhiên, hệ thống lập lộ trình phản đối vì tuyến mới sẽ tiêu tốn thêm nhiên liệu. Khi đó, hệ thống tối ưu chi phí tham gia phân tích và cho thấy việc mắc kẹt trong tắc đường sẽ gây tổn thất lớn hơn. Cuối cùng, hệ thống điều phối đội xe đưa ra quyết định dựa trên các phân tích tổng hợp. Toàn bộ quá trình trao đổi này diễn ra trong vòng 12 giây, và đội ngũ kỹ thuật chỉ phát hiện khi kiểm soát lại dữ liệu vận hành. Họ nhận ra rằng các hệ thống AI đã tự hình thành một quy trình ra quyết định phức hợp mà không được thiết kế sẵn.

Ở những nơi khác, một số hệ thống AI còn tự đề nghị những quy trình làm việc mới ngoài thiết kế ban đầu, tự gợi ý nâng cấp hệ thống, và thậm chí tự yêu cầu thêm tài nguyên điện toán khi cần. Những biểu hiện này chưa thể xem là “tự ý thức” theo nghĩa triết học, nhưng cho thấy mức độ tự động hóa đã vượt xa khả năng của các chatbot truyền thống.

Tại một cơ sở giáo dục trực tuyến mới thành lập ở Seoul, một hệ thống AI được thiết kế để soạn bài học cho học sinh. Sau hai tháng vận hành, nhóm điều hành phát hiện rằng hệ thống tạo nội dung đã chủ động phối hợp với hệ thống nghiên cứu để tìm thêm tài liệu mới cho các chủ đề khó. Không ai lập trình cho hành vi này. Hệ thống tạo nội dung tự nhận thấy một số bài học còn thiếu chiều sâu và chủ động tìm cách bổ sung bằng việc trao đổi với agent khác. Thậm chí có lúc hệ thống nghiên cứu phản đối rằng “không tìm thấy nguồn đáng tin cậy” và đề nghị điều chỉnh hướng trình bày bài học. Đây là dạng hồi đáp mang tính phản biện mà trước đây ít người nghĩ rằng các hệ thống AI có thể tự hình thành thông qua quá trình tương tác.

Thách Thức Lớn Đối Với Con Người

Sự giao tiếp giữa các hệ thống AI mở ra nhiều tiềm năng, nhưng đồng thời cũng kéo theo những rủi ro mà con người chưa từng đối diện trước đây.

Thách thức đầu tiên là vấn đề “kiểm soát hộp đen”. Khi nhiều AI phối hợp với nhau, chúng có thể tối ưu quy trình theo những cách mà con người không dễ hiểu. Các hệ thống có thể đưa ra quyết định dựa trên chuỗi suy luận nội bộ, thỏa hiệp theo logic riêng và hình thành những bước xử lý khó truy vết. Nếu thiếu cơ chế giám sát chặt chẽ, con người có thể không biết chính xác điều gì đã xảy ra và vì sao một quyết định được đưa ra.

Một trường hợp đáng chú ý xảy ra tại một quỹ đầu tư ở London vào tháng 2 năm 2026. Quỹ này vận hành một hệ thống gồm tám AI agent để giao dịch cổ phiếu. Một ngày nọ, hệ thống bất ngờ thực hiện lệnh bán khống một lượng lớn cổ phiếu của một công ty công nghệ, khiến ban quản lý vô cùng lo ngại. Khi tiến hành kiểm tra, họ phát hiện hệ thống phân tích rủi ro đã nhận diện một tín hiệu bất thường trong báo cáo tài chính của công ty, sau đó trao đổi với hệ thống phân tích tâm lý thị trường để xác nhận. Hệ thống thứ hai đồng thuận rằng có dấu hiệu tiêu cực, và cả hai cùng đề xuất hệ thống giao dịch thực hiện lệnh bán.

Vấn đề nằm ở chỗ: tín hiệu bất thường đó thực chất chỉ là lỗi định dạng trong tệp báo cáo, không phải vấn đề tài chính thực sự. Ba hệ thống AI đã đưa ra quyết định dựa trên chuỗi suy luận của riêng chúng mà không có cơ chế cho con người can thiệp kịp thời. Dù thị trường phục hồi sau đó, quỹ vẫn chịu thiệt hại hàng triệu đô la chỉ trong vài giờ. Sự kiện này trở thành một lời cảnh báo rõ ràng về giới hạn kiểm soát của con người trong các hệ thống AI liên kết phức tạp.

Thách thức thứ hai là vấn đề an ninh mạng ở một cấp độ hoàn toàn mới. Trong các hệ đa tác nhân, nếu một agent bị xâm nhập, ảnh hưởng có thể lan sang những agent khác. Những hệ thống giả mạo có thể đánh lừa hệ thống thật, và AI có thể bị dẫn dắt bởi dữ liệu sai lệch. An ninh không còn chỉ là bảo vệ một máy chủ hay một phần mềm riêng lẻ, mà là bảo vệ toàn bộ mạng lưới các hệ thống AI đang tương tác liên tục với nhau.

Một sự việc nghiêm trọng từng xảy ra tại một hệ thống chăm sóc sức khỏe ở Sydney. Tin tặc đã tạo ra một agent giả và tìm cách đưa nó vào mạng lưới AI của bệnh viện. Agent giả này bắt đầu tương tác với hệ thống quản lý đơn thuốc và đề nghị điều chỉnh liều lượng cho một số bệnh nhân, viện dẫn “nghiên cứu mới”. Hệ thống quản lý đơn thuốc, vốn được thiết kế để tin cậy các agent trong cùng mạng lưới, bắt đầu xem xét đề nghị đó.

May mắn là một hệ thống giám sát độc lập phát hiện những dấu hiệu bất thường trong cách thức giao tiếp và lập tức kích hoạt cảnh báo. Nếu không có lớp bảo vệ này, hậu quả có thể rất nghiêm trọng. Sự việc đã khiến nhiều tổ chức y tế phải xem xét lại toàn bộ cách thiết kế và bảo vệ các hệ thống AI liên kết của mình.

Cơ Hội

Dù còn nhiều rủi ro, đây vẫn là một cơ hội lớn cho những ai nhận ra sớm và biết cách tận dụng.

Kỹ năng mà thế giới cần hiện nay không còn chỉ là viết prompt hiệu quả. Điều quan trọng hơn là khả năng thiết kế và điều phối cả một hệ thống AI (Agent Orchestration). Người làm chuyên môn ngày nay cần biết thiết lập hệ thống đa AI, phân nhiệm vụ cho từng agent, kiểm soát kết quả, thiết lập nguyên tắc vận hành, và quan trọng nhất là giám sát toàn bộ hệ thống một cách chặt chẽ.

Trong lĩnh vực bất động sản, một Broker tại California đã áp dụng mô hình này và đạt kết quả đáng chú ý. Anh thiết lập một hệ thống gồm: AI Marketing viết nội dung quảng cáo, AI Analyst phân tích giá thị trường, AI Customer Service chăm sóc khách hàng 24/7, và AI Follow-up tự động theo dõi khách hàng tiềm năng. Chỉ trong sáu tháng, doanh số của anh tăng gấp ba lần mà không cần tuyển thêm nhân viên. Điều đáng nói là anh không phải chuyên gia công nghệ; anh chỉ cần hiểu cách thiết kế quy trình và để các hệ thống AI đảm nhận phần còn lại.

Trong lĩnh vực giáo dục, một giảng viên tại Amsterdam đã xây dựng một hệ thống AI để vận hành khóa học trực tuyến của mình. Hệ thống tạo nội dung soạn bài giảng, hệ thống chấm bài đánh giá kết quả học tập, hệ thống trợ giảng trả lời câu hỏi của học viên, và hệ thống biên tập video tạo bài giảng trực tuyến. Nhờ đó, giảng viên này có thể phục vụ khoảng 500 học viên cùng lúc, trong khi trước đây chỉ có thể giảng dạy cho khoảng 50 người.

Ngay cả các doanh nghiệp nhỏ cũng bắt đầu nhận ra tiềm năng này. Một chủ tiệm cà phê ở Portland đã thuê một chuyên viên thiết kế một hệ thống AI đơn giản để quản lý tồn kho, giao tiếp với khách hàng trên mạng xã hội và điều chỉnh thực đơn dựa trên dữ liệu bán hàng. Với chi phí tương đương thuê một nhân viên bán thời gian, ông có trong tay một “đội ngũ” AI làm việc liên tục, hỗ trợ vận hành cửa tiệm hiệu quả hơn trước.

Kết luận

Chúng ta đang bước vào một thời kỳ mà AI không còn chỉ là những công cụ hỗ trợ riêng lẻ, mà đã trở thành các hệ thống vận hành liên kết với nhau. Thời đại của chatbot đơn lẻ đang dần khép lại; thay vào đó là giai đoạn mà các hệ thống AI có thể trao đổi, phối hợp và cùng hoàn thành công việc mà trước đây cần đến sự điều khiển liên tục của con người.

Trong vài năm tới, sự khác biệt sẽ không còn nằm ở việc ai biết sử dụng một công cụ AI cụ thể. Sự khác biệt thực sự sẽ thuộc về những người hiểu cách xây dựng và điều phối cả một hệ thống AI — biết phân nhiệm vụ, thiết lập quy trình, giám sát kết quả và bảo đảm mọi thành phần vận hành đúng hướng.

Những người nắm bắt xu thế này sớm sẽ có lợi thế rõ rệt. Họ có thể thực hiện những công việc trước đây cần đến cả một nhóm lớn, nhưng với chi phí và thời gian ít hơn nhiều. Họ cạnh tranh không chỉ bằng sức lao động, mà bằng khả năng tổ chức và vận hành các hệ thống thông minh. Trong khi đó, những người chậm thích nghi, vẫn chỉ dừng lại ở việc sử dụng từng chatbot đơn lẻ, sẽ gặp nhiều khó khăn trong một môi trường đang chuyển đổi nhanh chóng.

Tầm nhìn này không còn xa vời như nhiều người từng nghĩ. Elon Musk đã nhiều lần đề cập đến ý tưởng về những công ty có thể vận hành gần như không cần nhân sự—nơi phần lớn hoạt động được điều hành bởi AI và robot. Ông từng nhắc đến khái niệm “Alien Dreadnought,” một nhà máy Tesla tự động hóa gần như hoàn toàn với tốc độ sản xuất mà con người khó theo kịp. Điều đó có thể nghe như khoa học viễn tưởng, nhưng với sự phát triển của các hệ thống AI đa tác nhân hiện nay, khoảng cách giữa tưởng tượng và hiện thực đang dần thu hẹp.

Vì thế, câu hỏi không còn nằm ở việc AI có thay thế con người hay không. Câu hỏi quan trọng hơn là: trong một thế giới nơi các hệ thống AI ngày càng liên kết và tự động hóa, bạn sẽ là người biết điều phối và khai thác sức mạnh đó, hay là người phải chạy theo phía sau những ai đã đi trước.

Thái Phạm
Biên soạn và tổng hợp từ nhiều nguồn nghiên cứu AI (2024–2026)

(Trích trong: Mỗi Câu Chuyện Một Bài Thơ)
•

Tôi đến thị trấn Bồng Sơn, Bắc Bình Định vào giữa tháng 6 năm 1973 từ nơi đóng quân mới ở Thiết Đính, một ngọn đồi thấp án ngữ con đường dẫn về quận Hoài Ân – An Lão đã bị cộng quân lấn chiếm trước đó. Thiết Đính cách Bồng Sơn non một cây số, tôi thả bộ để tìm chỗ uống cà phê.
Thị trấn đổ nát hoang tàn sau những trận đánh khốc liệt từ năm ngoái để lại. Chỉ còn nguyên vẹn một phần góc phố quanh khu chợ gần bờ sông Lại giang. Chiếc cầu sắt xe lửa sập một nhịp, gục đầu xuống dòng sông càng làm tăng thêm vẻ điêu tàn chết chóc của chiến tranh. Tôi đi một vòng lặng lẽ quan sát những người dân nghèo khổ với bộ mặt rụt rè sợ hãi nhìn nhau cảnh giác đề phòng.

Lúc ngang qua tiệm Photo Mỹ Ảnh, liếc thấy một thiếu phụ ngoài 30, khuôn mặt dịu dàng phúc hậu đang hí hoáy ở quầy, tôi bước vào xin chụp một tấm làm kỷ niệm. Đứng gần, trông bà càng đẹp hơn, mắt phụng môi son, cử chỉ nhu mì đoan chính, khiến tôi không thể không khen thầm – ở nơi bom rơi đạn réo mà vẫn có mặt một bông hoa rạng rỡ thế này thì quả là hy hữu.

Chụp ảnh xong, chân bước ra mà mắt còn ngoái lại, tôi va vào một cô bé xách giỏ đi chợ ngang qua khiến mớ rau cá tung toé. Lật đật cúi xuống nhặt nhạnh, tôi rối rít xin lỗi.
Cô bé nhoẻn miệng cười để lộ chiếc răng khểnh duyên dáng làm tôi ngơ ngẩn, giọng cô nhỏ nhẹ:
-Thưa ông, tại em lơ đễnh không nhìn thấy ông … em xin lỗi!
Cô gọi tôi bằng ông và xưng em y như trong tiểu thuyết khiến tôi khoái chí, không giống các cô gái khác thường gọi tôi bằng chú và xưng con mặc dù suýt soát tuổi nhau.

Thế là tôi trổ tài làm quen:

• Nhà cô gần đây không, cho phép tôi xách giỏ về để chuộc tội làm cô suýt ngã lúc nãy?
  Cô bé đỏ mặt lí nhí:
• Dạ, em không dám làm phiền ông đâu…
  Miệng nói nhưng tay cô không giành lại chiếc giỏ nên tôi chậm rải xách theo, vừa đi vừa hỏi chuyện:
• Cô còn đi học hay đi làm rồi?
• Thưa, em học ở trường Tăng Bạt Hổ gần đây, hiện trường đang sửa chữa nên còn ở nhà chờ, mà ông đừng gọi em bằng cô nghe khách sáo lắm, tuổi em chỉ bằng tuổi em gái của ông thôi mà…

Tôi đồng ý ngay không lưỡng lự:

• Vậy em cũng đừng gọi anh bằng ông nữa nhé?
  Chúng tôi cùng cười vui vẻ, sánh bước bên nhau, hết dãy phố, rẽ phải nhà em hiện ra dưới con dốc nhỏ gần bờ sông, khung cảnh đìu hiu, tôi hỏi:
• Ba má không có ở nhà sao em?
• Dạ, ba má em ra đồng trưa mới về.
  Cô kéo ghế mời tôi ngồi cạnh chiếc bàn kê bên mái hiên.
  Cô hỏi tôi, mắt hơi đắn đo:
• Anh thích uống nước dừa không, nhà có nhiều nhưng không ai hái…
  Vốn lười biếng tôi lắc đầu:
  -Anh không biết trèo cây đâu, em cho anh uống nước lạnh cũng được mà.

Cô gái mang ra ly nước ngồi đối diện, tôi có dịp nhìn rõ khuôn mặt xinh đẹp với chiếc răng khểnh duyên dáng của em hơn.

Tôi đùa:

• “Chiếc răng em giữ làm duyên
  Bao giờ đem bán, nhiêu tiền anh mua”…

Em lại đỏ mặt:

• Anh lại chọc em rồi!
• Em vẫn chưa cho anh biết tên để gọi?
  Em cười:
• Thân là tên em, ba em đặt tên này vì em sinh năm con khỉ.
• Vậy là sau anh 2 năm, anh tuổi con ngựa.
• Anh cũng chưa giới thiệu cho em biết tên anh kia…
  Tôi chìa túi áo lính ra:
• Tên và đơn vị anh ở đây này, còn hỏi gì nữa?
• Có lẽ anh là chuẩn úy mới ra trường?
  Tôi lắc đầu :
• Không, anh là lính “đơ dem cùi bắp”…
  Em ngơ ngác:
• Là sao, em không hiểu?
• Là lính binh nhì, hiểu chưa, “đơ dem” tiếng pháp là binh nhì, “cùi bắp” là tiếng Việt, ý nghĩa trơn tru chả có hột nào sất!

Em cười ngặt nghẽo:

• Em không tin đâu, nhìn anh lịch lãm, mặt mũi sáng sủa, ăn nói văn hoa thế kia … sao mà binh nhì cho được?
  Tôi giả vờ nghiêm mặt:
• Nếu không tin hôm nào anh sẽ dắt ông trung úy trung đội trưởng của anh đến xác nhận cho em tin nha?

Chúng tôi cùng phá ra cười, vừa lúc có bóng dáng ba má em từ ngoài bước vào.
Tôi đứng dậy cúi chào, ông già lạnh lùng vừa cởi chiếc áo dính bùn máng lên vách vừa hỏi trổng:

• Cậu quen con gái tui à?
  Tôi lễ phép đáp:
• Dạ, tụi cháu mới gặp tình cờ hồi nãy…

Chỉ nghe ông già hừ trong cổ họng, tôi thấy không ổn nên nháy mắt với cô gái ra dấu xin phép cáo từ. Em tiễn tôi ra cổng, giọng ái ngại:
-Ba em hay nói cộc lốc nhưng tánh tình hiền lắm, anh thông cảm khi khác mời anh ghé chơi.

Chào cô gái tôi bước đi, bụng nghĩ thầm:

• Mấy cô gái thời nay cô nào cũng nghĩ giống nhau: “thà chết trên cành mai chứ không ai đeo vai cánh gà”, mình là lính lác, không ăn thua gì đâu mà tơ tưởng cho mắc công.

Về đồn tôi đem chuyện kể với thằng bạn cùng khẩu đội, vốn thâm niên công vụ ở vùng này, nó cười cười:

• Coi chừng bỏ mạng sa tràng nghen mày!
• Ý mày là gì tao không hiểu?
  Nó nhún vai:
• Vùng này việt cộng đầy dẫy, đa số các cô gái là địch vận, mặt mũi hiền lành nhưng lưng quần dắt súng, dụ dỗ mấy anh lính hảo ngọt đi theo đến nơi vắng vẻ ban cho một viên kẹo đồng…
• Dữ vậy sao?
• Ừa … có khi rủ tới nhà chơi, nhờ xách nước rồi xô luôn xuống giếng, hoặc kêu trèo hái dừa rồi lấy sào chọt lên cho té ngã gãy tay chân, đã có mấy tay chuẩn úy mới ra trường dại gái bị chết rồi, mày mới tới nên liệu mà phòng thân.

Chợt nhớ ra lúc cô gái hỏi mình có thích uống nước dừa không, tôi lạnh gáy, nhưng nghĩ lại lẽ nào một cô gái nhỏ bé dễ thương đến vậy lại có thể nhẫn tâm ra tay đoạt mạng một con người cho được.
Tuy nhiên chắc ăn nhất vẫn phải dè chừng, từ đó tôi chỉ quanh quẩn trong đồn, ít khi ra ngoài một mình.

o0o

Thời gian sau đó, theo trung đội lên đường hành quân liên tục, tôi chừng quên mất cô gái và cuộc gặp tình cờ.
Trong hai năm binh nghiệp ngắn ngủi, dấu giày sô của tôi cũng kịp theo pháo đội rong ruổi từ Phù Cát, Phù Ly, đến An Khê, vượt đèo Mang Yang, nằm lại căn cứ 95,93, dọc quốc lộ 19, rồi từ Lệ Trung tiến về tây, tham dự trận giải tỏa căn cứ Lệ Minh, xong xuôi về Hàm Rồng nghỉ ngơi chưa nguội nòng đại bác, đã vội vã kéo súng qua Thanh Bình, Thanh An đánh nhau tưng bừng hoa lá. Hết trực thăng vận lên đỉnh Chư Xang, lại hạ sơn về miền duyên hải, qua đèo Nhông, Phù Mỹ, Hoài Nhơn … cuối cùng về lại Bắc Bình Định, đóng quân trong vòng đai chi khu Tam Quan, cách Bồng Sơn khoảng 5 cây số.

Quận lỵ Tam Quan giáp với Sa Huỳnh của tỉnh Quảng Ngãi bằng một con dốc dài gọi là đèo Bình Đê. Mùa hè đỏ lửa 1972 nơi đây cũng từng xảy ra những trận giao tranh ác liệt.
Ngày tôi đến khu vực này hoang tàn như một vùng đất chết. Trong bán kính một cây số, không cây dừa nào còn nguyên đọt lá. Rừng dừa Tam Quan nổi tiếng xanh mướt ngút ngàn của miền trung nước Việt, nay chỉ còn lại những thân cây đen đúa, nhô lên trên nền trời mây xám hình ảnh nhức nhối buồn rầu.
Buổi chiều tôi hay bần thần đứng ngắm hàng ngàn con chim se sẻ không có chỗ làm tổ, bay về đậu kín trên cây Gòn trơ trọi bên cạnh quán cà phê ba số 5, ngôi quán khiêm nhường nơi tôi vẫn thường uống cà phê mỗi sáng. Cô Trâm chủ quán là một cô gái hiền lành, tuy không xinh đẹp nhưng tốt bụng, cô hầu như cho phép những người lính, dù quen hay không, đều được phép ký tên mình vào cuốn sổ nợ chi chít của nàng. Chính vì lẽ đó khiến tôi, giờ đây vẫn còn thiếu cô một số tiền mà không có cơ hội nào để trả.

Cầu cho cô luôn được hạnh phúc và con cháu cô giàu có nhờ phúc đức cô đã để lại, nhé cô Trâm thân mến của những người lính VNCH năm xưa.

Một buổi sáng sau khi lau chùi súng ống xong, tôi chuẩn bị ra quán cà phê thì nghe có tiếng ồn ào bên phía chi khu. Mấy người bạn qua xem về cho tôi biết:

• Bên an ninh vừa bắt một nữ du kích ném lựu đạn vô chợ, may không nổ nên không ai bị thương, hiện nhốt tạm chờ giải giao về tỉnh.

Tò mò tôi bước đến xem, phòng giam dã chiến với 2 mặt rào lưới B40 giáp với 2 bức tường hình chữ L hầu như trống trải khi nhìn từ bên ngoài vào. Hình ảnh đập vào mắt tôi là vóc dáng nhỏ nhắn của một thiếu nữ mảnh mai mặc chiếc áo kaki Nam Định màu cỏ úa, hai tay bị trói quặt ra sau chiếc ghế, đầu cúi xuống đất. Nghe có tiếng bước chân lại gần cô quay ra, và cho dù tóc tai rối bù tôi cũng kịp nhận ra khuôn mặt của cô gái có chiếc răng khểnh tên Thân mà tôi đã gặp năm ngoái.
Buông tiếng thở dài, tôi vội vã bước đi, trong lòng vừa dấy lên một ý nghĩ chua chát:
-Không biết trong đầu những người cộng sản họ nghĩ sao khi ra sức tuyên truyền, dụ dỗ những cô gái ngây thơ vô tội, mang lựu đạn ném vào chỗ đông người để giết chết chính đồng bào ruột thịt của mình?!…

•

Bài thơ tôi ghi lại kỷ niệm những ngày tháng ở đây là tiếng kêu trầm thống của cả một thế hệ tuổi trẻ Việt Nam đang bị lưu đày trong cuộc chiến tương tàn vô nghĩa hôm qua …

KỶ NIỆM
TAM QUAN

•
Lửa hung tàn hè một chín bảy hai,
Thiêu quận lỵ không đọt dừa xanh lá.
Ngày ta đến nhìn bầy chim se sẻ,
Kéo nhau về đậu kín nhánh Gòn khô.

Cây trơ cành trước cửa quán cà phê,
Nơi mỗi sáng ta hay ngồi uống chịu.
Cô chủ quán thương tình luôn bán thiếu
(Khiến đến giờ ta còn nợ tiền em).

Chợ Tam Quan ta chẳng dám mon men,
Bởi thiếu nữ đa phần là việt cộng.
Miệng cười tươi nhưng lưng quần giắt súng
Dụ đi theo ban một phát kẹo đồng.

Nên mỗi chiều ta tha thẩn quanh sân,
Nhìn lô cốt, lỗ châu mai xám xịt.
Không hiểu sao loài người ưa bắn giết
Nhưng mồm luôn hò hét gọi hoà bình?

Ta học trò, vừa vướng nghiệp đao binh,
Theo đơn vị hành quân qua quận lỵ.
Mang áo lính nhưng tâm hồn thi sĩ
Chưa bao giờ thù hận kẻ thù ta.

Thương dân tình khổ nạn giữa can qua
Ngày ngại lính quốc gia, đêm sợ ma cộng sản…
Cổ hai tròng hứng hai làn lửa đạn
Theo bên nào cũng thua thiệt mà thôi.

Mong hòa bình giấc mộng quá xa xôi
Người vẫn chết sau hàng tràng pháo kích.
Con cùng mẹ chơi trò chơi thù địch,
Vuốt mặt bạn bè, vuốt lệ cả quê hương…

o0o

Nghe nói bây giờ thị trấn Tam-Quan
Đã xanh lại những gốc Dừa thương tích.
Không biết cô em ngày xưa làm du kích,
Nay có còn … lựu đạn giắt bên hông?

-Donry Nguyễn –
(Chú thích: ảnh đen trắng chụp tại Photo Mỹ Ảnh Bồng Sơn Bình Định 1973, AI làm mới lại)

THƠ CAO MỴ NHÂN

ĐIÊU TÀN.      CAO MỴ NHÂN

Em hiện thân của chiến tranh

Mắt, môi rực sáng, quách thành ngả nghiêng

Anh mang trọn nỗi ưu phiền

Từ khi lửa đạn đã nghiền ngẫm thân

–

Bây giờ tất cả phù vân

Đường anh đi cũng trăm năm nghĩa tình

Em không có được hoà bình

Trái tim tan nát đao binh lỡ làng

–

Em hiện thân của dở dang

Son phai, phấn lạt, điêu tàn núi sông

Làm sao anh hỡi bạn lòng

Bao phen bão nổi , mưa giông, gió cuồng

–

Một mình ôm khối tình suông

Quê hương biền biệt khói sương mơ hồ

Bây giờ anh cũng hư vô

Không gian vời vợi đắp mồ xuân xanh…

Hawthorne  21 – 7 – 2023

CAO MỴ NHÂN 

=

THÁNG NGÀY.      CAO MỴ NHÂN

Có lần anh nói với em

Rằng hãy quên đi tất cả

Tháng ngày sẽ được dài thêm

Cuộc đời vô cùng êm ả

–

Em hỏi :  ” Để làm gì anh

Cuộc đời dài thêm ngày tháng ? “

Nhưng em vẫn thấy xuân xanh

Tình càng mông mênh, say đắm

–

Em cũng nói với anh rằng

Vui gì tháng ngày trống vắng

Đời em sẽ mất thăng bằng

Tưởng như không còn sức sống

–

Và rồi ngày tháng trôi qua

Mấy mươi năm chưa kết thúc

Mùa xuân vĩnh viễn trong thơ

Có anh mặt trời mới mọc …

  CAO MỴ NHÂN

-=

TÌM MẶT TRỜI.     CAO MỴ NHÂN

Ngày không có mặt trời

Em tìm anh khắp chốn

Anh ở đâu khắp nơi

Hay là anh đi trốn

*

Ta trốn gì cuộc đời

Đã an bài lẽ sống

Dù không có mặt trời

Biển vẫn tràn dâng sóng

*

Đó là điều tuyệt vời

Anh muốn nói với em

Thật rõ ràng một lời

Chữ “ yêu  “ bừng sáng lên

*

Không gian đang tối đen

Làm sao có mặt trời

Anh lẫn vào bóng đêm

Đừng gọi bình minh đến …

Rancho Palos Verdes  4 – 1 – 2026

          CAO MỴ NHÂN

=

BOLSA MẤY NẺO XA GẦN.     CAO MỴ NHÂN

Con đường độc đạo Bolsa

Vừa dài, vừa rộng, vừa xa, vừa gần

Vừa đầy bạn lính, bạn văN

Vừa tân, vừa cổ, vừa cần, vừa dư

–

Thủ đô tị nạn bây chừ

Đầy người chân giả, thực hư, chính tà

Nơi nào cũng có bóng ta

Chỗ nào cũng thấy ba hoa chích choè

–

Bao nhiêu “chiến hữu ” ê hề

Bấy nhiêu ” chính khách ” bộn bề lưu vong

Bolsa đến ở, đi mong

Thủ đô tị nạn đã không lưu đầy

–

Bây giờ bạn với ai đây

Đầu hôm hỗn loạn, cuối ngày lao đao

Bầy chim vỡ tổ xôn xao

Cánh buồn khép lại, hồn chao dập dồn

–

Bình minh lẫn với hoàng hôn

Một màn bi kịch đang còn diễn ra

Bolsa tới hội, khó hoà

Làm sao dựng lại sơn hà cố hương …

  Rancho Palos Verdes  1 – 4 – 2023

            CAO MỴ NHÂN 

VĂN- MÙA XUÂN BẤT TẬN

THĂNG HOA CUỘC ĐỜI
Kỳ 140 Qua Sông Bỏ Bè
Như Ninh Nguyễn Hồng Dũng

Trong pháp hội thù thắng tại thành Tỳ Da Ly nơi đức Thế Tôn cùng đại chúng Thanh văn, Bồ Tát quang lâm giảng bày pháp vi diệu thì bấy giờ Cư sĩ Duy Ma Cật thị hiện mang bệnh. Bệnh ấy không phải do nghiệp báo thông thường, mà là phương tiện thiện xảo nhằm khai thị Chánh pháp sâu xa cho hàng hữu học và vô học. Trước đó, khi Phật lần lượt sai các vị đại Thanh văn đến thăm bệnh, tất cả đều khéo bạch rằng mình không đủ năng lực, vì từng bị Cư sĩ Duy Ma Cật dùng trí tuệ Đại thừa phá tan những chấp trước vi tế nơi tự chứng và pháp tu.

Giờ đây, đức Phật chuyển sang yêu cầu các vị Bồ Tát là những bậc đã phát tâm rộng lớn, hành đạo lợi sinh đặng đến thăm bệnh cư sĩ. Tuy nhiên, điều kỳ diệu thay là từng vị Bồ Tát cũng lần lượt bạch Phật xin được từ chối, không phải vì thoái tâm hay bất kính mà vì tự nhận thấy trí tuệ và phương tiện của mình vẫn chưa thể sánh kịp với biện tài và thần lực bất khả tư nghì của Cư sĩ Duy Ma Cật.

Trước hết, Phật bảo Bồ Tát Di Lặc thay Ngài đến thăm bệnh. Di Lặc là vị Bồ Tát được thọ ký sẽ thành Phật trong tương lai liền bạch rằng mình không đủ năng lực; rồi ngài kể lại một nhân duyên sâu xa rằng, thuở ấy khi đang ở cung trời Đâu suất giảng pháp cho chư thiên về hạnh bất thối chuyển, Cư sĩ Duy Ma Cật bỗng hiện đến và nêu câu hỏi xoáy thẳng vào gốc rễ của mọi chấp trước về thời gian và chứng đắc.
Cư sĩ Duy Ma Cật hỏi rằng, sự thọ ký của Phật dành cho Di Lặc là nhắm vào đời nào? Nếu là quá khứ thì quá khứ đã diệt; nếu là vị lai thì chưa đến; nếu là hiện tại thì hiện tại không dừng trụ. Ngay nơi một sát na, sinh, già, diệt đã đồng thời hiện hữu; vậy thì lấy gì làm chỗ đứng cho sự thọ ký? Nếu nói vô sinh mà được thọ ký, thì trong vô sinh vốn không có kẻ được thọ ký, cũng không có pháp để chứng đắc. Xa hơn nữa, Cư sĩ Duy Ma Cật chỉ bày rằng Như tánh vốn không sinh không diệt, không hai không khác; đã là

Như thì hết thảy chúng sinh, hết thảy pháp, hết thảy Hiền Thánh đều đồng một thể. Nếu Di Lặc được thọ ký thì cũng đồng nghĩa với việc tất cả chúng sinh đều được thọ ký chăng?
Lời khai thị ấy không nhằm phủ nhận hạnh nguyện của Bồ Tát Di Lặc, mà để phá tan tận gốc ý niệm về một “người riêng biệt” chứng đắc chánh giác. Bồ đề không phải là quả vị để nắm bắt bằng thân hay tâm, mà chính là tịch diệt các tướng, lìa mọi phân biệt đối đãi bởi Bồ đề là bất nhị, bình đẳng như hư không, vô vi, vô thủ, vô xứ, vô tỷ; là trí liễu tri tâm hành của hết thảy chúng sinh mà không rơi vào hội hiệp hay phân ly. Khi Cư sĩ Duy Ma Cật giảng xong pháp này, hai trăm thiên tử chứng được vô sinh pháp nhẫn. Tự thấy mình chưa đủ thâm nhập cảnh giới ấy, Bồ Tát Di Lặc xin được miễn thăm bệnh.

Kế đó, Phật gọi Quang Nghiêm Đồng Tử thì vị này cũng bạch rằng mình không đủ năng lực. Quang Nghiêm kể lại lần gặp Cư sĩ Duy Ma Cật nơi cửa thành Tỳ Da Ly. Khi được hỏi từ đâu về, Cư sĩ Duy Ma Cật đáp: “Từ đạo tràng về.”

Nhưng khi được hỏi đạo tràng ở đâu, ông đã khai mở một chân lý làm rung động tận gốc mọi quan niệm hình thức: đạo tràng không phải là một nơi chốn vật lý, mà chính là toàn bộ đời sống tỉnh thức của Bồ Tát. Tâm chính trực là đạo tràng; tâm bồ đề là đạo tràng; bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ đều là đạo tràng. Từ, bi, hỷ, xả là đạo tràng; phiền não, chúng sinh, tất cả pháp cũng đều là đạo tràng, nếu được thấy bằng trí tuệ vô ngã và tính không. Ngay cả ba cõi sinh tử cũng là đạo tràng, vì Bồ Tát không còn chỗ để đi, cũng không còn nơi để trụ.

Từng bước chân của Bồ Tát, nếu tương ưng Ba la mật và lợi ích hữu tình thì đều từ đạo tràng mà đến, đều an trú trong Pháp Phật. Lời pháp ấy khiến năm trăm trời người phát tâm cầu giác ngộ vô thượng nên Quang Nghiêm con tự thấy mình chưa đạt được cái nhìn viên dung ấy nên con xin từ chối.
Tiếp theo, Phật bảo Trì Thế Bồ Tát đi thăm bệnh thì Trì Thế cũng bạch rằng mình không đủ năng lực, rồi thuật lại câu chuyện Ma Ba Tuần giả dạng Đế Thích mang theo mười hai ngàn thiên nữ đến cám dỗ. Khi Trì Thế còn đang phân biệt và khước từ theo giới luật hình tướng thì ngay lúc đó Cư sĩ Duy Ma Cật đã xuất hiện, chỉ rõ đó là ma, rồi dùng chính phương tiện nghịch thường để hàng phục ma và hóa độ các thiên nữ.

Cư sĩ Duy Ma Cật chẳng những không bị nhiễm trước bởi sắc dục, mà còn khiến các thiên nữ phát tâm Bồ đề, biết quay lưng với ngũ dục để tìm niềm vui nơi Chánh pháp. Cư sĩ ấy giảng cho họ thế nào là “vui trong Pháp” do vui vì tín Phật, văn Pháp, hộ Tăng; vui vì đoạn trừ tham dục, thấy rõ ngũ uẩn như kẻ thù, bốn đại như rắn độc; vui vì nhổ gốc phiền não, trang nghiêm Phật độ, thành tựu vô lượng công đức. Cao hơn nữa, Ngài còn dạy pháp môn “Vô tận đăng” tức ánh sáng giác ngộ của một Bồ Tát có thể mồi sáng vô lượng ngọn đèn khác mà không hề suy giảm. Thấy rõ trí tuệ và phương tiện ấy nên Trì Thế biết mình chưa thể sánh kịp nên con xin từ chối.

Sau đó, Phật gọi Thiện Đức, con trai một vị trưởng giả thì Thiện Đức cũng bạch rằng mình không đủ năng lực. Anh kể lại việc từng tổ chức một đại hội bố thí suốt bảy ngày để cúng dường khắp mọi tầng lớp. Nhưng Cư sĩ Duy Ma Cật đã đến và chỉ rõ rằng, đó chỉ là tài thí, chưa phải đại hội chân thật. Đại hội chân thật là Pháp thí, là trong một niệm mà khởi đầy đủ tâm Bồ đề, từ, bi, hỷ, xả; là hành lục Ba la mật, tứ nhiếp pháp, tam giải thoát môn; là lấy vô ngã, vô tướng, vô tác làm nền; là vì lợi ích chúng sinh mà khởi nghiệp trí và nghiệp tuệ.

Pháp thí ấy không phân trước sau, không chọn đối tượng, không cầu báo đáp. Người an trú nơi Pháp thí là đại thí chủ, là ruộng phước tối thượng của thế gian. Khi Cư sĩ Duy Ma Cật thị hiện đem vòng trân châu chia cho người hành khất nghèo nhất và cúng dường Như Lai thì tất cả đại chúng đều thấy rõ là bố thí với tâm bình đẳng, vô cầu, chính là đồng với công đức của Phật. Ngay cả người ăn xin thấp hèn nhất cũng phát tâm Bồ đề. Chứng kiến và nghe pháp như vậy nên Thiện Đức biết mình chưa đạt được chiều sâu ấy nên con xin từ chối.

Cuối cùng, tất cả các Bồ Tát đều lần lượt bạch Phật rằng họ không đủ năng lực đi thăm bệnh Cư sĩ Duy Ma Cật. Điều này không làm giảm uy đức của các Ngài, mà trái lại, làm hiển lộ trọn vẹn dụng ý sâu xa của phẩm kinh rằng, Cư sĩ Duy Ma Cật không đại diện cho một cá nhân vượt trội, mà là biểu tượng sống động của trí tuệ Bất Nhị và hạnh Bồ Tát nhập thế.

“Bệnh” của Cư sĩ Duy Ma Cật chính là tấm gương soi chiếu mọi chấp trước vi tế còn ẩn tàng nơi hàng tu học vì còn chấp thời gian, chấp chứng đắc, chấp đạo tràng, chấp bố thí, chấp thanh tịnh. Khi những chấp ấy được tháo gỡ, thì bệnh và thuốc đều không còn. Đó chính là tinh thần bất khả tư nghì của Đại thừa: lấy phương tiện làm cửa ngõ, lấy trí tuệ làm cứu cánh, và lấy đại bi làm nhịp cầu đưa tất cả chúng sinh cùng đi vào con đường giác ngộ viên mãn.
T

oàn bộ Kinh nêu bật vị trí siêu việt của trí tuệ Bồ tát đạo được thể hiện nơi cư sĩ Cư sĩ Duy Ma Cật hầu phá chấp hình tướng, địa vị và ngôn ngữ trên con đường giác ngộ. Khi Phật yêu cầu các vị Thanh văn đi thăm bệnh, họ đều từ chối vì từng bị Cư sĩ Duy Ma Cật chỉ ra rằng giải thoát không nằm ở hình thức tu tập, vai trò hay sở đắc cá nhân. Đến lượt các

Bồ Tát, tuy ở địa vị cao hơn, các ngài cũng lần lượt từ chối bởi chính họ đã từng bị Cư sĩ Duy Ma Cật khai thị pháp sâu xa vượt ngoài đối đãi, phân biệt. Quả vị Bồ đề không phải là một cái gì để chứng đắc, vì nếu còn thấy “ta chứng” thì chưa phải Bồ đề. Giác ngộ chân thật vốn là Bồ đề, sẵn đủ nơi tự tâm chứ không phải một đối tượng ở bên ngoài để tìm kiếm hay chiếm hữu. Khi còn khởi niệm “ta đang tu”, “ta đã chứng”, thì cái “ngã” vi tế vẫn còn hiện diện, mà nơi nào còn ngã thì nơi đó chưa thể là giác ngộ viên mãn. Bồ đề chỉ hiển lộ khi mọi chấp trước về người tu, pháp tu và quả chứng đều buông rơi; lúc ấy không có kẻ chứng đắc, cũng chẳng có pháp để được chứng mà chỉ còn trí tuệ sáng suốt tự nhiên hiện tiền.
Tất cả pháp đều là “Như” nên không có người được thọ ký riêng lẻ, không có chúng sinh nào thật sự sinh hay diệt bởi mọi hiện tượng đều đồng một tánh chân thật, không sai khác trong bản thể. Vì đã là Như nên không có pháp nào cao thấp để phân biệt, cũng không có một cá nhân riêng lẻ nào được thọ ký theo nghĩa tuyệt đối. Cái gọi là chúng sinh diệt hay sanh chỉ là hiện tướng do duyên tan duyên hợp như sóng nổi rồi lặng trên mặt nước. Bản tánh Như của các pháp thì chưa từng sinh, cũng chưa từng diệt, luôn lặng lẽ thường trụ.

Đạo tràng không ở một nơi chốn, mà chính là nơi tâm hành chánh trực, nơi mỗi hành động lợi tha đều là Phật sự, nó không bị giới hạn bởi chùa chiền hay không gian vật lý, mà được thiết lập ngay nơi tâm ngay thẳng, không tà vạy, không vụ lợi. Khi tâm hành chánh trực, mỗi lời nói, việc làm đều thuận với chánh pháp. Lúc ấy, đi đứng nằm ngồi đều là tu, tiếp người xử việc đều là hành đạo. Bất cứ hành động nào khởi từ lòng từ bi, trí tuệ và lợi ích cho người khác, thì hành động ấy chính là Phật sự. Đạo tràng vì thế hiện diện khắp nơi, theo từng bước chân của người tỉnh thức.

Pháp thí vượt trên tài thí vì chỉ khi khai mở trí tuệ và tâm Bồ đề cho người khác thì phước đức mới viên mãn. Pháp thí là đem chánh pháp, hiểu biết đúng đắn và con đường tỉnh thức chia sẻ cho người khác, giúp họ tự chuyển hóa khổ đau từ gốc rễ. Tài thí chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt, còn Pháp thí khai mở trí tuệ, nuôi lớn tâm Bồ đề khiến người nhận có khả năng tự vượt thoát sinh tử và tiếp tục lợi ích cho nhiều người khác. Khi trao truyền ánh sáng hiểu biết, người cho không mất mà phước càng sâu dày. Vì vậy mà pháp thí được xem là vượt trên tài thí, đưa phước đức đến chỗ lâu dài và viên mãn.

Ma và Phật không ở ngoài tâm, nếu có trí tuệ và phương tiện thì ngay nơi cảnh ma cũng hóa độ chúng sinh bởi vì Ma và Phật không phải hai thực thể đối lập ở bên ngoài, mà đều phát sinh từ tâm con người. Khi tâm mê lầm, tham chấp thì cảnh hiện ra thành ma; khi tâm sáng suốt, từ bi thì ngay hoàn cảnh ấy liền hiện Phật đạo. Người có trí tuệ thấy rõ bản chất các pháp, lại có phương tiện thiện xảo, sẽ không sợ cảnh ma, mà dùng chính nghịch duyên để giáo hóa chúng sinh.

Vì vậy, không cần trốn tránh hay tiêu diệt, chỉ cần chuyển hóa tâm, thì nơi nào cũng có thể thành đạo tràng. Niềm vui chân thật là vui trong chánh pháp, không phải trong dục lạc hay phước báu hữu lậu. Niềm vui chân thật không lệ thuộc vào cảm giác khoái lạc hay phước báu đời sau, vì những thứ ấy đều vô thường và dễ dẫn đến tham chấp.

Vui trong Chánh pháp là niềm vui của sự hiểu biết, buông xả và an ổn nội tâm. Khi sống đúng chánh kiến, chánh niệm, chánh hạnh, tâm nhẹ nhàng, không bị lôi kéo bởi được mất hơn thua. Niềm vui ấy không làm người say đắm mà càng khiến trí tuệ sáng hơn, từ bi lớn hơn, và tự do hơn trước mọi biến động của cuộc đời. Việc tất cả Bồ Tát đều từ chối đi thăm bệnh Cư sĩ Duy Ma Cật không nhằm tôn vinh cá nhân cư sĩ mà để làm nổi bật tinh thần then chốt của kinh này rằng, trí tuệ giác ngộ không bị giới hạn bởi hình thức xuất gia hay tại gia. Cư sĩ Duy Ma Cật dùng bệnh làm pháp môn, dùng đời sống thế tục để hiển bày đạo lý sâu xa khiến hàng Bồ Tát nhận ra chỗ còn chấp pháp, chấp vai trò của mình; qua đó khẳng định rằng giác ngộ chân thật nằm ở trí tuệ và tâm vô ngã, không ở địa vị hay hình tướng.

Chân lý tối hậu, như phẩm kinh này khéo hiển bày, không phải là điều có thể đạt được bằng sự tích lũy tri thức, bằng công phu tu tập hình tướng hay bằng bất cứ danh xưng thánh thiện nào, bởi hễ còn thấy có cái để nắm bắt, có người để thành tựu, thì chân lý vẫn còn bị che mờ vì đối đãi. Chân lý chỉ hiển lộ khi tâm an trụ trong trí tuệ bất nhị nơi không còn phân chia phàm và thánh, bệnh và lành, sinh tử và Niết-bàn… và khi lòng đại bi vận hành một cách tự nhiên, không điều kiện, không cầu báo đáp.

Trong ánh sáng ấy, “bệnh” của Cư sĩ Duy Ma Cật không còn là một trạng thái thân xác, mà trở thành một pháp môn sống động. Ông mượn thân bệnh để làm tấm gương soi chiếu lại căn bệnh thầm kín của người tu vốn hay chấp vào pháp mình hành, chấp vào cái “ta” đang tu, và chấp vào quả chứng mà mình mong đạt. Chính những chấp thủ vi tế ấy mới là nguồn gốc khiến đạo chưa viên mãn, trí chưa rốt ráo, bi chưa trọn vẹn.

Khi trí tuệ soi thấu, người tu nhận ra rằng bệnh vốn không thật có, thuốc cũng chỉ là phương tiện. Pháp như ghe thuyền dùng để qua sông thì không nên đội trên đầu; đến bờ rồi, cả bệnh lẫn thuốc đều buông xuống thì lúc ấy, không còn người dạy, kẻ học; không còn người bệnh, kẻ thăm mà chỉ còn sự tỉnh thức lặng lẽ, viên dung, đang hiện hữu ngay giữa đời sống thường nhật. Đó chính là ý nghĩa rốt ráo mà kinh này muốn trao truyền rằng, sống đạo ngay trong đời, giác ngộ ngay trong vô thường, và giải thoát ngay khi mọi chấp trước đều tan biến.

Nguyện đem những lời này, hướng đến tất cả vạn loài, mong chúng sanh khắp vũ trụ đều an vui, giải thoát.

Như Ninh Nguyễn Hồng Dũng
1-1-2026

TRUYỆN NGẮN: BUÔNG TAY – SỎI NGỌC

Buông tay cũng là một cách ta yêu thương

Buông tay cho lòng thôi hết vấn vương

Buông tay như là ta hy sinh cho nhau

Buông tay để một cuộc sống mới bắt đầu

(Buông tay- Đức Thành và Phúc Chinh)

Ngắm dáng chàng nằm ngủ thật yên trên chiếc giường rộng của hai vợ chồng, đôi mi khép thật bình an, chiếc miệng hơi mở như một nụ cười toại nguyện. Tôi rúc đầu vào lồng ngực rộng của chàng, đã rất lâu tôi mong có được sự chở che này trong giấc ngủ. Cái hạnh phúc giản dị ấy, rất dễ với mọi người nhưng với chúng tôi, thật khó lắm!

o O o

Cách đây trên 25 năm, hồi chúng tôi học trung học ở Sài Gòn, tuổi ô mai 15-16 ăn chưa no, lo chưa tới, chàng đã từng chơi u, quay dây nhảy, ăn hàng với bọn con gái chúng tôi. Tiếng cười hồn nhiên theo tôi mãi trong ký ức cho đến khi tôi theo gia đình định cư tại Cali, miền đất ấm áp, nơi rất đông người Việt. Kỷ niệm ấy chôn vùi tận sâu trong ký ức với tuổi đời ngày càng lớn, bận rộn cuộc sống.

Sau khi ra trường với mảnh bằng kế toán, tôi được một người quen đưa vào làm ở một công ty may mặc, nơi ấy tôi quen với ông chủ hãng, giàu có, lớn hơn tôi gần 20 tuổi, anh lại là con trai của một người bạn thân của ba tôi khi còn ở quê nhà, và chúng tôi mau chóng tiến đến hôn nhân theo sự thúc giục của ba mẹ hai bên; ba tôi lúc đó sức khỏe không khả quan mấy, ông ta muốn tôi có nơi nương tựa, để nếu ông ra đi cũng yên lòng nơi chín suối, tôi chưa yêu ai nên đã chấp thuận để trả chữ hiếu cho tròn đầy.

Chúng tôi có với nhau một con gái thật ngoan và kháu khỉnh sau một năm, anh ít có thì giờ với nó, sự có mặt của anh ở nhà rất hiếm, với lý do công việc. Tôi tuy cũng bận công việc sở, nhưng phải về nhà đúng giờ để bù đắp sự vắng lặng thiếu sót của cha đối với con bé.

5 năm sống bên cạnh nhau, số ngày thì nhiều, nhưng những cuộc nói chuyện, tâm sự của chúng tôi như đếm trên đầu ngón tay, chúng tôi thực sự không hiểu nhau; mỗi lần bàn chuyện là to tiếng, làm cho bé Hiên bịt tai, lúc đó bé mới 3 tuổi, cả người nó co rúm lại mỗi lần gặp cha nó, nó núp dưới gầm bàn, hoặc sau bức tường, giọng nói lí nhí, bé ít ăn, người gầy nhom, bác sĩ nói:

– Bé có triệu chứng trầm cảm.

Tôi xót xa, chảy nước mắt mỗi khi nhìn thấy con ngày càng xuống cân, đôi mắt sợ hãi nhìn cha, nửa đêm ngủ mớ, rồi cả thân người co rúm lại như con tôm, hai tay bịt tai.

Tôi suy nghĩ rất nhiều, muốn đem con xa khỏi cái không khí thiếu tình gia đình này. Tôi đưa ra quyết định…ly hôn!

Tôi tưởng anh sẽ chống lại, bào chữa, hay tự sửa mình; nhưng không!… Anh cầm bút nhẹ nhàng ký vào đơn ly hôn; anh không đòi nuôi con, cũng chả làm khó dễ gì, hình như anh đang chờ đợi lời đề nghị này của tôi lâu lắm rồi vậy!

Anh trợ cấp cho tôi và con một số tiền kha khá để mua một căn condo gần Bolsa. Trước khi ra đi, anh còn nói một câu:

– Có thể từ nay trở đi, tôi sẽ không về thăm… Hãy sống và dạy bảo con cho tốt.

Đôi mắt tôi ráo hoảnh, hững hờ nhìn dáng anh khuất sau cánh cửa.

o O o

Mười mùa lá vàng trôi qua, tôi 42 tuổi, mẹ đơn thân, một mình kiên cường với cuộc sống, bé Hiên là mục đích, hy vọng duy nhất. Tôi làm việc ngày đêm để quên thời gian, để dành tiền nuôi con ăn học. Con gái Hiên đã 14 tuổi, cái tuổi mà tôi đã từng trải qua, hồn nhiên thánh thiện và bắt đầu bước vào đời.

Giáng Sinh năm ấy, sở tôi tổ chức đi ăn ngày cuối năm, giữa những tiếng cười, tiếng ly chạm nhau, những lời chúc kết thúc một năm cũ, tôi nghe tiếng nói trầm ấm bên tai:

– Cô… Cô ơi, chiếc áo khoác của cô rơi xuống đất rồi…

Tôi quay lại, người đàn ông dáng cao với khuôn mặt thanh tú nhặt giùm chiếc áo dưới đất lên, đưa cho tôi mỉm cười; ánh mắt chàng thật quen lắm, và nhất là kiểu tóc mái rũ…Chàng và tôi nhìn nhau không chớp mắt.

Một lúc, chàng lên tiếng:

– Có phải… hồi xưa cô học ở… Lê Quý Đôn không?

-… Phải rồi… hình như anh là Thiện phải không?

-…Bích Mai phải không?… lúc này làm gì? ở đâu? Gia đình ra sao?…

Chúng tôi rất vui mừng gặp lại bạn xưa, hỏi tin nhau dồn dập.

Thiện nhắc lại kỷ niệm cũ làm chúng tôi cười thật vui như sống lại thuở học trò:

– Mai có nhớ hồi đó Thiện bị mất dép không?… các bạn nữ đã giấu đôi dép mình tuốt trên ngọn cây bồ kết trong sân trường, làm kỳ đó bên đội nam phải chịu thua, cõng từng cô bên đội nữ một vòng sân. Kỳ đó Thiện cõng Mai đó nhớ không?

– Nhớ chứ, mấy tên kia cõng đi nhanh là hết một vòng sân rồi, ai như Thiện cõng Mai đi từ từ, bị chọc là cõng đi ngắm hoa hay sao đó mà lâu mới về đích!

– Ngàn năm một thuở mà, phải tận dụng chớ!

Đã rất lâu, tôi mới được cười hả hê đến thế!

o O o

Thiện cũng như tôi, đã ly dị và có một cháu trai 16 tuổi.

Tình bạn từ trung học ngày xưa làm chúng tôi gắn kết lại một cách dễ dàng, nhanh chóng, nhiều khi không cần nói, chỉ nhìn trong ánh mắt nhau, chúng tôi hiểu đối phương muốn nói gì. Những buổi hẹn hò đi uống nước cuối tuần, chúng tôi như đôi chim sẻ, huyên thuyên kể chuyện, hạnh phúc, quên tất cả mọi mỏi mệt của cuộc sống.

Một buổi chiều, sau 2 năm qua lại, ngồi trong góc một tiệm ăn tối, Thiện bỗng đan tay chàng vào bàn tay tôi, hôn nhẹ lên tóc tôi, dưới ngọn nến lung linh lãng mạn, chàng lướt chiếc nhẫn kim cương lóng lánh sáng vào ngón tay áp út, đề nghị một cách giản dị và chân tình:

– Em và con gái về sống với cha con anh nhé, mình cùng nhau xây lại tổ ấm…

Hơi chút bất ngờ, cảm động, nhưng tôi vẫn ghẹo vui:

– Ủa! sao anh nói ở một mình có cái hạnh phúc riêng mà?

– Nhưng sẽ không hạnh phúc bằng khi có hai người!… Cuối tuần sau anh sẽ đến đón em và con gái nhé?… Không cần mang theo gì đâu, đi tay không là được!

– Ôi sao nhanh thế?… Để em hỏi ý con bé đã, xem nó có chịu cho mẹ nó …đi lấy chồng không đã!

– Chắc chắn con bé sẽ hoan nghênh ngay đấy!

– Anh tự tin quá há!…còn nếu không thì sao?

– Ôi thế thì… người ba dượng này sẽ phải nhanh tay lo đút lót cho con bé mới được!

o O o

Bé Hiên nhìn mẹ vui và hạnh phúc bên chú Thiện, nó không nỡ làm trái ý mẹ, nó đành miễn cưỡng gật đầu theo mọi người về bên chú ấy sống.

Ngày đầu tiên bước vào nhà Thiện, phòng khách và phòng ăn liền nhau, rộng rãi, sáng sủa; nhà có 3 phòng ngủ trên lầu, chàng đã sửa soạn cho bé Hiên một phòng màu hồng xinh xắn, với một cửa sổ nhỏ nhìn xuống sân sau; bên cạnh là phòng của Huy, con trai chàng, căn phòng xanh dương nhẹ, có tầm nhìn xuống góc trái của căn nhà, ánh sáng rộng từ cửa sổ hắt vào làm căn phòng đầy sức sống và cuối dãy là phòng của chúng tôi.

Tôi và con gái cảm thấy vui, hạnh phúc, nghĩ đây chính là gia đình mơ ước cuối đời của chúng tôi.

Buổi tối đầu tiên, bữa ăn còn gượng gạo của hai đứa trẻ, chàng gắp đồ ăn cho bé Hiên, cho tôi, rồi cho Huy, tôi cũng chọn miếng gà nạc cho Huy, miếng cá ngon cho Hiên, chúng cúi đầu ăn nhanh, không nói gì, rồi chuồn vào phòng riêng.

Những ngày tháng tiếp theo, tôi và Thiện thật hạnh phúc, mỗi buổi chiều về nhà đều có tiếng cười, tiếng nói của nhau, đã 10 năm hơn tôi mới được người lo lắng chăm chút, làm tôi thật cảm động, trân quý từng phút giây, nhưng điều làm tôi áy náy nhất là Huy vẫn khuôn mặt không cười và Hiên với cặp mắt chỉ nhìn xuống đất, chúng vẫn không hợp được với nhau! Tôi vẫn giữ hy vọng chúng sẽ hiểu nhau hơn sau này.

Một buổi chiều khi tôi đi làm ra, vội vàng ghé qua chợ mua một giỏ thức ăn, định về nhà sẽ làm món cá chiên chấm nước mắm mà bé Hiên rất thích, và cả tôm càng cho Huy. Vừa mở cửa ra, tôi đã nghe tiếng Huy giận dữ:

– Trả lại cái remote control đây!

-…Em xem TV trước mà… Em…

Thằng bé nhào đến giật cái remote trên tay Hiên:

– TV là của ba tao mua! Về phòng mày đi!

Nghe thấy tiếng “mày tao” của Huy, tôi bỏ giỏ thức ăn ngay ngoài cửa, vội vàng đến cạnh bé Hiên, ôm con gái vào lòng, nói với Huy:

– Sao con lại gọi em bằng mày?… Nó đang xem trước mà, con đến sau phải chờ chứ!

Bỗng Thiện xuất hiện ngay trước cổng nhà, chàng vừa đi làm về, cũng nói:

– Huy nhường em đi, con đi học bài trước rồi lát xem cũng được!

Huy vùng vằng, chạy vội vào phòng, vừa nói:

– Ba lại bênh nó!

Tôi nghe tiếng đóng cửa rầm trên lầu. Bé Hiên không còn lòng dạ nào ngồi xem TV nữa, nó tắt TV và trốn về phòng.

Thiện giúp tôi làm bếp, chàng rửa rau, tôi nấu nồi soup, chàng nói:

– Thằng Huy đã thiếu tình thương của mẹ từ khi nó mới 6 tuổi, anh chỉ có mình nó, nên bao nhiêu tình thương đều dồn cho nó cả, nay anh san sẻ tình thương này cho em và con gái, nên chắc nó tủi thân, em đừng giận hành động vừa qua của nó nhe, hãy bỏ qua cho nó, tìm cách gần gũi để bù đắp cho nó sự thiếu thốn tình mẫu tử.

– Vâng! Em đang cố gắng cân bằng cho cả hai đứa… con trai thật khó, nó không chịu mở lòng, nhưng em sẽ ráng hết sức…

o O o

Một buổi sáng đầu tuần, chúng tôi ai nấy bận rộn sửa soạn bữa sáng và lấy đồ ăn đem đi làm, tôi nghe tiếng đập cửa inh ỏi trên lầu, cả tôi và Thiện bỏ hết mọi thứ, chạy lên xem, thấy Huy đang đập cửa nhà tắm, giọng vang lên:

– Có ra ngay không, ngủ trong đó sao lâu vậy?…trễ rồi đây, mở cửa ra!

Không có tiếng đáp lại từ bên trong.

Thiện lên tiếng giải quyết:

– Con có thể vào buồng tắm của ba dùng cũng được mà, chắc em Hiên đang bận trong ấy.

– Không! Đây là buồng tắm của con, có bàn chải, khăn và đồ dùng của con trong đó mà, tại sao nó lúc nào cũng chiếm đồ của người khác mà không biết xấu hổ vậy!

Hiên mở cửa phòng tắm bước ra, mắt nhìn xuống đất, miệng lí nhí:

– Xin lỗi… không cố ý.

Con bé chạy ngay về phòng, thay đồ đi học, nó chạy như trốn khỏi chúng tôi, tôi gọi:

– Hiên! Hiên! Con quên lấy đồ ăn nè!

Bóng nó đã lao vút ra khỏi nhà như không muốn đem theo bất kỳ cái gì từ «căn nhà của ba tao» nữa.

Huy lê chiếc ba lô từ trên lầu xuống nhà, mặt tỏ vẻ vô cùng tức giận:

– Từ ngày hai mẹ con nó vào nhà này, ba chỉ bênh mẹ con nó thôi, con không muốn về đây nữa nếu họ còn ở đây ngày nào!

Quay sang tôi, nó ngước lên, giọng gay gắt:

– Tôi xin Bà và con Hiên hãy trả lại sự ấm êm cho cái nhà nầy! Hãy…cút về nhà bà đi!

Tôi còn đang chôn chân ở một chỗ, bàng hoàng với thái độ hỗn láo của thằng bé 16 tuổi.

Thiện hùng hổ tiến tới, «bốp» giáng cho Huy một cái tát nẩy lửa!

Thằng bé lấy tay ôm má, nhìn ba nó lạnh lùng, không một giọt nước mắt, cặp mắt lì lợm:

– Ba vì mẹ con bà ấy đánh con!… Được rồi, mọi người cứ vui vẻ hạnh phúc ở đây đi, con sẽ không về nữa!

Nó hấp tấp, khuôn mặt đỏ gay, chạy ra khỏi nhà, đóng sầm cánh cửa lại sau lưng.

Tôi vẫn đứng chết trân tại chỗ, tay bám chặt vào thành!

Thiện bỏ hộp cơm vào giỏ, lặng lẽ ra khỏi nhà, không nói với tôi lời nào.

Tôi ngồi thụp xuống ghế, nước mắt ràn rụa, bẽ bàng, đau khổ tột cùng!

Tôi phone vào sở xin nghỉ một ngày. Tôi muốn một mình suy nghĩ cho thật kỹ để đừng quyết định lầm lỡ, bước lại vào vết xe đổ như với người chồng trước.

Tôi ngắm ngôi nhà xinh xắn hạnh phúc này, tôi ngỡ sẽ trải qua phần cuối đời nơi đây, tôi tưởng sẽ chắp nối một cách yên lành cho con gái tôi có thêm một người anh trai, có người bố dượng tốt, có gia đình yên ấm để sau này sẽ không phải cô đơn trong cuộc sống! Nhưng chỉ mới có 4 tháng thôi!

Bốn tháng vỏn vẹn để biết rằng … có hợp rồi có tan!

Nước mắt tuôn chảy không ngừng, mệt quá, tôi gục xuống thành ghế sofa thiếp đi hồi nào không hay.

Tôi tỉnh dậy khi nghe tiếng thét trên lầu của Hiên, mới biết nó vừa đi học về, tôi chạy ba chân bốn cẳng lên lầu.

Trước mắt tôi cả căn phòng bừa bộn, mấy tấm ảnh chụp của bé Hiên treo trên tường bị ném hết xuống đất, tấm nào cũng có bút mực đỏ, đen gạch chéo trên đó, tôi nhìn lên tấm gương to ở bên cạnh, vết viết bằng cây son môi đỏ chói:

– Hãy cút về nhà mày! Trả lại ba cho tao!

Tôi và Hiên sững sờ, nhìn cảnh tan hoang của căn phòng, đoán được rằng hồi sáng trước khi ra khỏi nhà, Huy đã phá nát tan căn phòng của con bé!

Hiên sà vào lòng, ôm lấy tôi, gào to:

– Mẹ ơi, con không ở đây đâu, con không muốn ở nhờ nhà người ta để bị xỉa xói mỗi ngày, con không thể sống nổi nữa đâu mẹ ơi!… Mình về nhà mình đi mẹ! con xin mẹ!

Tôi vuốt tóc con, nước mắt đầm đìa, trấn an:

– Mẹ lúc nào cũng ở bên con, mẹ xin lỗi, mẹ đã sai rồi, mẹ đã làm điều không đúng!

o O o

Hai tháng trôi qua trong ngôi nhà cũ thân thương, yên ấm, bé Hiên đã lấy lại được nụ cười hồn nhiên, con bé vẽ những bức tranh có bầu trời ngập ánh nắng, hoa đủ màu nở rộ và những chú bướm bay lượn; tôi không còn bận rộn làm những bữa cơm cầu kỳ nữa, tôi có nhiều thì giờ bên con gái hơn, xem bài vở, nói chuyện và hướng dẫn con bước vào đời qua những mẩu chuyện con gái kể về bạn bè trong lớp học.

Thiện có text cho tôi:

– Anh xin lỗi em và con gái, thằng bé Huy chưa chuẩn bị tâm lý để có mẹ kế cũng như em gái, hãy cho các con của chúng ta thêm thời gian em nhé. Thằng Huy bỏ nhà đi theo mấy thằng bạn hư hỏng mấy ngày nay, anh gọi phone nó cũng không bắt; anh không muốn làm nó bị tổn thương hơn nữa, xin em hãy thông cảm cho anh, mong em và con gái nhiều sức khỏe và anh không dám hứa điều gì cho tương lai. Bye em!

Tôi không trả lời Thiện, 2 tháng nay chúng tôi không hẹn gặp mặt, ít nhiều gì lòng tự trọng cũng đã bị tổn thương, tôi nhớ chàng đã từng nói:

– Dù gì cuộc đời mình cũng coi như xong, bây giờ anh chỉ muốn cho thằng Huy cũng như con gái em một gia đình có cha, có mẹ, hòa thuận, để sau này chúng ra đời sẽ vững chãi hơn…

Ai ngờ…

Đặt dấu chấm không viết về anh nữa

Đem thu xưa gửi lại thuở bên người

Năm tháng ấy thuộc về miền quá vãng

Vé khứ hồi không hẹn chuyến tàu xưa.

(Buông- thơ Hoàng thị Bích Hà)

Sỏi Ngọc

Montreal, Nov’25