Cồn Dầu ký sự – Kỳ I: Đức Cha Giuse Châu Ngọc Tri thông tin về Cồn Dầu

Đức Cha Giuse Châu Ngọc Tri tiếp chúng tôi cởi mở và nhiệt tình dù không hẹn trước. Sau vài lời giới thiệu chủ, khách, chúng tôi vào câu chuyện khá thẳng thắn. Nhiều câu hỏi, nhiều vấn đề được đặt ra “thẳng tưng” để hiểu nhau hơn về quan điểm, cách nhìn và cách nghĩ.

Câu chuyện của chúng tôi không lâu, nhưng xoay qua khá nhiều đề tài của Giáo hội, nhất là vụ việc Cồn Dầu.

Tôn trọng ý kiến của Đức Cha, để rộng đường dư luận, có thể có những quan điểm của Đức Cha chúng tôi chưa hoàn toàn nhất trí, song câu chuyện được lược kể tại đây đúng nội dung để cho sự thật khách quan được sáng tỏ.

Trên chuyến tàu hỏa vào Đà Nẵng

Những tin tức được mạng truyền thông về Cồn Dầu, một giáo xứ lâu đời ở Giáo phận Đà Nẵng đã làm không chỉ những người công giáo, mà cả những người quan tâm đến công lý, sự thật không thể ngồi yên. Nhiều tiếng nói đã cất lên, nhiều động tác không chỉ ở trong nước mà cả bên kia bờ đại dương đã và đang được thực hiện. Không chỉ ở cộng đồng người Việt trong nước, ở Hải ngoại mà cả những dân biểu của Hoa Kỳ đã phải lưu tâm tới vùng đất xa xôi và khuất nẻo: Cồn Dầu.

Nhiều thông tin đa chiều đã được phản ánh, nhiều sự việc được đưa lên với những cách nhìn và lý giải khác nhau… đã làm nóng lên các diễn đàn, các buổi tranh luận.

Để tìm hiểu sự thật những gì đã xảy ra ở đây, chúng tôi lên đường vào Đà Nẵng.

Đà Nẵng: “Cắt nửa Hành Sơn, chặt đôi Thanh Khê…” và cái phần trăm

Đà Nẵng là thành phố miền Trung Việt Nam, là một Thành phố trực thuộc Trung ương, được đầu tư và chăm bẵm từ túi tiền ngân sách nhà nước rất lớn.

Đà Nẵng không quá ồn ào như các đô thị khác, không thấy cảnh tắc đường triền miên như Hà Nội, Sài Gòn. Con người Đà Nẵng cũng như ôn hòa hơn.

Điều đập vào mắt những du khách đến đây những ngày này là cả thành phố la liệt cờ và khẩu hiệu. Cờ đỏ sao vàng được cắm hai bên đường phố, trên những chiếc cọc thấp lè tè phất phơ bay theo làn gió vút sau những chiếc xe tung bụi trên đường. Nhiều chiếc dường như làm vướng những người đi lại quá đã bị buộc chặt đuôi lại một chiếc cọc, một cái gì đó không cho phép được phất phơ. Thậm chí có nhiều chiếc tụt hẳn xuống đất cho… đỡ mỏi.

Chúng tôi khá ngạc nhiên về lượng cờ đỏ ngập tràn với cách treo cờ khá lạ nơi đây, hỏi người dân họ cho biết: Thành phố đang treo cờ để chào mừng Đại hội Đảng bộ các Quận(?).

Đại hội Đảng cấp Quận, nhưng cả Thành phố dùng cờ đỏ sao vàng được gọi là cờ Tổ Quốc cắm bên đường như những hàng lính đứng chào mừng? Những người lính “Cờ tổ quốc” này có nhiệm vụ chào mừng hay canh giữ cho Đại hội Đảng của các cấp?

Vậy Đảng đã vượt tầm Tổ quốc bao nhiêu bậc để Tổ Quốc phải đứng canh giữ cho mấy ông đảng viên cấp quận đi họp?

Sau một thời gian dài không trở lại Đà Nẵng, nay đi trên đường phố Đà Nẵng thấy mình như đang lạc vào một công trường xây dựng. Nơi nơi đều là dự án, đều là nhà cửa xây dựng dở dang.

Cậu lái xe taxi người miền Nam Định vào đây lập nghiệp thấy chúng tôi chú ý đến những công trình dang dở hỏi: “Chắc các anh lâu không vào Đà Nẵng nên thấy lạ, chúng tôi ở đây thì quen rồi. Ở đây dân chúng có bài hát cải biên thường hát về việc xây dựng ở Thành phố này nghe thật não nề nhưng chí lý lắm”.

Rồi anh ngân nga: “Cắt nửa Hải Châu, cắt nửa Hành Sơn ta làm đô thị nhỏ. Chặt đôi Thanh Khê, bẻ đôi Thanh Khê ta làm khu đô thị mới, đưa em về, đưa em về Cẩm Lệ chiều nay… Để cùng cướp đất phân lô bán nền…”

Rồi anh kết luận: “Tất cả là do cái phần trăm điều khiển mà anh”.

Câu nói của người tài xế taxi lại làm chúng tôi liên tưởng đến Cồn Dầu, vụ Cồn Dầu này có nằm trong nguyên nhân của “cái phần trăm” điều khiển như anh chàng kia nói hay không?

Để tìm hiểu ngọn ngành, đa chiều và đầy đủ các thông tin về Cồn Dầu, chúng tôi quyết định rẽ vào Tòa Giám mục Đà Nẵng, nơi chúng tôi nghĩ rằng chắc phải là nơi nắm thông tin rõ ràng về Cồn Dầu.

Tòa giám mục Đà Nẵng với ĐC Giuse Châu Ngọc Tri

Chúng tôi đến Tòa Giám mục Đà Nẵng đường đột mà không hẹn trước, bởi tôi biết Tòa GM cũng lắm thứ bận rộn, vì vậy cứ đến, nếu gặp được thì tốt mà không được gặp thì cũng chịu.

Bước vào Tòa Giám mục Đà Nẵng, gặp một linh mục ở xứ khác về Tòa GM, sau khi giới thiệu, vị linh mục tỏ ra rất thân thiện và tâm đắc hồ hởi nhiệt thành đón chúng tôi vào phòng khách và báo cho một thầy ở đó hẹn với Đức Cha đang tiếp khách ở tầng 2.

Trong khi chờ đợi, câu chuyện giữa chúng tôi là câu chuyện về tình hình giáo hội, tình hình giáo phận Vinh quê mẹ  khá hợp ý với nhau.

Sau mấy phút chờ đợi chúng tôi lên phòng gặp Đức Cha Giuse Châu Ngọc Tri, Giám mục Đà Nẵng.

Đức Cha Giuse Châu Ngọc Tri tiếp chúng tôi cởi mở và nhiệt tình dù không hẹn trước. Sau vài lời giới thiệu chủ, khách, chúng tôi vào câu chuyện khá thẳng thắn. Nhiều câu hỏi, nhiều vấn đề được đặt ra “thẳng tưng” để hiểu nhau hơn về quan điểm, cách nhìn và cách nghĩ.

Câu chuyện của chúng tôi không lâu, nhưng xoay qua khá nhiều đề tài của Giáo hội, nhất là vụ việc Cồn Dầu.

Tôn trọng ý kiến của Đức Cha, để rộng đường dư luận, có thể có những quan điểm của Đức Cha chúng tôi chưa hoàn toàn nhất trí, song câu chuyện được lược kể tại đây đúng nội dung để cho sự thật khách quan được sáng tỏ.

Cồn Dầu không phải là vụ việc về tôn giáo

Đầu tiên, khi chúng tôi ngỏ ý tìm hiểu về một vụ việc đang làm nóng dư luận hiện nay là vụ việc Cồn Dầu, Đức Cha Giuse Châu Ngọc Tri đã cho biết:

Thành phố Đà Nẵng là thành phố trực thuộc Trung ương, con sông Hàn ngăn cách ở giữa. Cả TP đang xây dựng, khu vực phía đông đã tương đối ổn định, giờ tiến sang phía Tây. Khu vực phía Tây là khu vực hoang hóa, giờ TP phải sắp xếp lại thành đô thị. Đó là việc của nhà nước họ phải làm.

Khu vực Cồn Dầu là khu vực thấp lụt, thuộc vùng hạ lưu sông Thu Bồn, đến mùa mưa là nước ngập. Hiện nay, nhà nước đang nâng cốt nền lên để sắp xếp lại theo ý họ.

Còn về xứ đạo là không có gì thay đổi hết. Nhà thờ vẫn còn đó không đụng đến, chỉ có giáo dân phải đi lễ xa hơn mà thôi. Trong khu vực đó hiện có 15.000 dân, tương lai có 30.000 dân, vậy Cồn Dầu có 1.500 dân, tương lai có 3.000 dân. Như thế mình là mục tử không chỉ của 1.500 giáo dân Cồn Dầu mà là cả 3.000 dân khác đó nữa.

Việc sắp xếp lại là cần thiết, nhưng chúng tôi cũng nói rõ rằng người dân ở đó phải được hưởng những phúc lợi ở đó, chuyển đổi nghề nghiệp, con cái học hành tốt hơn, trường trạm ở đâu…  Vấn đề tôn giáo thì không lo, đó là việc Chúa làm, bao nhiêu việc tan tác, thê thảm trong Giáo hội nhưng giáo hội vẫn tồn tại.

Vấn đề ở đây là vấn đề bồi thường, là vấn đề dân sự đảm bảo quyền lợi cho người ta thôi.

Những giai đoạn vừa qua, việc giải tỏa Cồn Dầu có người ở Thành phố, ở xã, ở Quận cũng có người không ủng hộ… mình đang có lợi thế, nhưng truyền thông đưa lên, đụng vấn đề tôn giáo là họ sợ họ rút ra hết, thành ra truyền thông làm hại Cồn Dầu (?)

Chúng tôi hỏi ngài:

Vụ việc ở Cồn Dầu vừa qua được truyền thông đưa lên khá nhiều, nhất là vụ công an dùng vũ lực trấn áp giáo dân và việc anh Năm bị chết, thì sự việc như thế nào thưa Đức Cha?

– Họ đã cấm chôn xác ở đó rồi, Thành phố họ có quyền, mình phải biết tiến hai bước thì phải lùi một bước. Thiếu gì nơi chôn đâu, quê nội, quê ngoại mình cứ chôn đi, rồi tiếp tục đấu tranh cho mạnh mẽ đi. Hà cớ gì, ai thúc đẩy mà làm chuyện này? Luật pháp, luật của nhà nước, mọi người chấp hành sao mình không chấp hành, cứ đem đó mà chôn.

Nhà nước họ hành động cũng khá mạnh, cũng quá khích, nhưng họ có cái lý của họ, Nhưng vấn đề là ai là người chủ mưu đưa đến chôn đây, trong khi gia đình đã không muốn chôn, cha sở đã báo rồi.

Về tình cảm tôn giáo, gia đình… nghe cũng mủi lòng. Ở Thành phố này, họ có một khu tập trung tất cả mọi người về đấy.

– Thưa Đức Cha, hôm nay chúng con muốn vào đây để tìm hiểu vấn đề đúng sự thật. Vậy những vấn đề vừa qua Đức Cha có ý kiến như thế nào?

– Những vấn đề gì cần nói, chúng tôi đã có thông báo, trong Thư mục tử sau vụ Cồn Dầu, sau vụ đám tang bà cụ tôi đã có Thư mục tử, sau vụ anh Năm, phải đến hai tuần sau nghe ngóng cẩn thận mới viết. Nếu là cá nhân mình thì mình có thể nói ngay, nhưng mình là một mục tử, mình phải viết với tư cách một mục tử.

Việc di dời Cồn Dầu đã hai năm, ở dưới đó dân cũng hiểu luật pháp nên không di chuyển được, chứ nếu không thì đã làm xong.

– Thưa Đức Cha, vấn đề lấy đất đai hiện nay không chỉ ở Cồn Dầu, mà là khắp cả nước. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật nếu công trình thuộc về an ninh quốc phòng thì người dân đương nhiên chấp hành di dời. Còn những dự án khác thuộc về các doanh nghiệp thì phải được thỏa thuận và đúng pháp luật. Vậy vấn đề Cồn Dầu thuộc dạng dự án nào và quy trình pháp luật nếu không đúng thì Đức Cha có ý kiến như thế nào?

–  Mình làm hết trách nhiệm của mình. Mình nói với tư cách mục tử chứ không phải là cha Tri nói, vì vậy phải có văn bản đàng hoàng. Mình nói với những người có trách nhiệm nghe cái đó. Nếu chỉ ra thông báo nọ kia thì dễ dàng lắm, nhưng nói phải có hiệu quả.

Không phải mình tách Giáo hội ra khỏi đất nước này, Giáo hội vẫn nằm trong lòng dân tộc này, đất nước này. Vì vậy mình phải làm sao đó bảo đảm quyền giữ đạo cho dân chúng tốt. Mình cải tạo họ bằng những việc mình làm, bằng lời nói chính chuyên của mình.

– Thưa Đức Cha, việc đám tang, như Đức Cha nói là nhà nước đã cấm mà giáo dân vẫn đưa vào chôn là giáo dân sai. Nhưng việc nhà nước dùng công an đánh đập giáo dân gây thương tích là chuyện không chấp nhận được. Không thể dùng cái sai lớn hơn để trấn áp cái sai nhỏ. Vậy với tư cách mục tử, ngài có động viên, an ủi gì những nạn nhân đó không? Hiện nay sáu người đang bị bắt, ngài thấy nên như thế nào?

– Đây là mình nói với anh em thôi, còn đối với nhà nước, mình nói rằng ở đây anh em đã sử dụng bạo lực quá mức cần thiết. Nếu cứ để dân chôn ở đó, đến khi cần di chuyển thì có cách. Mộ chôn lâu thì 500, năm năm thì 1 triệu, mới chôn thì cho là 10 triệu đi thì sẽ đi hết.

– Với những người bị bắt hiện nay thì sao thưa Đức Cha? Họ có thông tin gì với Đức Cha không?

– Hiện còn 6 người đang bị giam giữ. Ngay sau vụ việc Cồn Dầu, mình gọi phôn, mình họp nói với các cha, sự việc cứ cho rằng các ông làm nhiệm vụ đi, nhưng hậu quả không ai chết chóc, không ai thương tật thì cứ coi là tai nạn đi. Dân cũng không ai nghĩ là ra đó để làm thế, nhà nước cũng không nghĩ là dùng vũ lực. Bây giờ nên thả về hết đi, không phải mình chỉ nói với TP mà các mười mấy cha đầy đủ. Một số người đã thả ra hầu hết, còn lại một số người.

Mình đã nói rồi, không phải cứ nhai đi nhai lại. Hiện nay họ giữ lại thì họ phải tạo chứng cứ. Bây giờ họ giữ là việc của họ, phải có bằng chứng.

– Thưa Đức Cha, bây giờ họ vẫn giữ lại 6 người, mà đã giữ lại thì phải đưa ra xét xử. Vậy thì như Đức Cha nói là hai bên hỗn chiến, như vậy cứ cho là cả hai bên đều sai. Nhưng mọi người bình đẳng trước pháp luật thì nếu bây giờ họ chỉ đưa dân ra xét xử mà không xét xử công an đã đánh dân thì sao?

– Khi dân đưa xác ra thì bị đánh, họ hành động lại thành ra hai bên hỗn chiến. Bây giờ những người có trách nhiệm họ đang làm.

– Vậy nếu họ chỉ đưa giáo dân ra xét xử mà không xử công an, Đức Cha có kêu gọi giáo dân đi dự tòa không thưa Đức Cha?

– Một cái đám tang ở quê anh thì ai lo? Đức giám mục lo hay ai lo? Ai làm lễ an táng? Có khi nào Đức Giám mục làm lễ an táng không? Tại sao ở vụ Cồn Dầu này lại lôi Giám mục vào? Ý đồ gì trong này? Giám mục không thể làm hết tất cả mọi việc. Nhiều điện thoại gọi đến hỏi sao giáo dân như thế mà Đức Cha cứ ăn no ngủ kỹ… hớ hênh nhiều quá. Mình đâu có làm những việc đó, nếu làm thì làm hết à.

– Thưa Đức Cha, Cồn Dầu cũng chỉ là một khu bị giải tỏa như nhiều nơi đang bị giải tỏa khắp đất nước này. Vậy nhưng khi công an dùng vũ lực với nhân dân mà không bị đưa ra xét xử nhưng lại giam giữ những người đó để tạo bằng cứ đưa ra xét xử giáo dân thì mình có quyền lên tiếng kêu gọi hiệp thông cầu nguyện cho họ. Đức Cha nghĩ thế nào?

– Mỗi nơi có một điều kiện hoàn cảnh khác nhau. Ở Thái Hà nó khác ở đây, ở Thái Hà là đụng chạm trực tiếp tới tài sản Giáo hội, còn ở chính quyền Đà Nẵng đây thì cùng một đảng nhưng nó khác.

Hà Nội, Ngày 14/8/2010

  • J.B Nguyễn Hữu Vinh

Kỳ II: Với Đức Cha Giuse Châu Ngọc Tri và những vấn đề thuộc giáo hội

Kỳ III: Thực tế với giáo dân tại giáo xứ Cồn Dầu.

Kỳ IV: Cái chết của anh Toma Nguyễn Thành Năm.

Nguồn: Blog Jbnguyenhuuvinh.wordpress.com

Cồn Dầu ký sự – Kỳ II: Với Đức Cha Giuse Châu Ngọc Tri và những vấn đề của Giáo hội Công giáo

Nếu nó lên nhà thờ Chính tòa Hà Nội đập cây Thánh giá coi, mình nhảy ra ngay luôn. Khi mình với bốn cha đi nước ngoài lần đầu tiên của Tòa GM Đà Nẵng, mua vé máy bay rồi thì tối hôm trước nhận được tin vụ Tòa Khâm sứ. Lên sân bay, làm thủ tục check in rồi nhưng nghĩ giờ G sắp đến, mình bỏ về Tòa GMHN để coi sự việc như thế nào. Mình nằm ngay trong Tòa Giám mục Hà Nội đó.

Câu chuyện của chúng tôi thỉnh thoảng bị cắt bởi những cuộc điện thoại, Đức Cha phải cắt các cuộc điện thoại để tiếp tục câu chuyện đang nói dở, ngài nói:

– Không phải chính quyền Đà Nẵng ở đây nó xa Hà Nội nên nó kém HN đâu, nó xa về địa lý, về không gian nhưng nó là thành phố trực thuộc Trung ương. Cho nên có những vấn đề, có những yếu tố phải nhìn rốt ráo, do vậy mỗi người nên lui về chỗ của mình, hành xử cho đúng đắn.

Chúng tôi bày tỏ ý kiến:

– Thưa Đức Cha, vấn đề Cồn Dầu hiện nay, khi nhà nước không xử những người công an đánh dân mà chỉ xử giáo dân, vậy là sự không công bằng. Như vậy, với trách nhiệm của người mục tử và của một tín hữu Kito, trước sự bất công, oan trái của giáo dân đang phải chịu thì chúng ta có trách nhiệm bày tỏ sự chia sẻ đó. Đó là trách nhiệm của Giáo hội đối với những kẻ bị áp bức, bất công.

Chúng con thấy rằng, trong xã hội ngày nay, khi tham nhũng lan tràn, xã hội thối nát do chính nạn tham nhũng từ tập đoàn tư bản đỏ làm nhiễu loạn xã hội, một xã hội vô luật pháp, hành xử bất chấp pháp luật. Sự nhũng lạm làm cho xã hội mất lòng tin và dân chúng uất ức, vì vậy mới sinh ra những vụ việc đằng sau như Đức Cha đã thấy.

Vụ việc Cồn Dầu chỉ là một nơi trong nhiều nơi trên đất nước này. Nếu cho là vấn đề tôn giáo, thì ở Bắc Giang, cả thành phố hàng vạn người mà tất cả phẫn nộ chỉ vì một người dân thường bị công an đánh chết nên xuống đường bao vây UBND Tỉnh, phá đổ hàng rào… hoàn toàn không phải tôn giáo, không có thế lực thù địch nào cả. Bây giờ nhà nước phải bắt và khởi tố viên công an đã giết người.

Xã hội hỗn loạn, nhà nước sẵn sàng trấn áp nhân dân bằng bạo lực, bằng côn đồ… Vì vậy không thể nói vấn đề đưa vào tôn giáo là khó giải quyết hơn hay dễ giải quyết hơn. Vì tất cả đều là nhân dân, đều là nạn nhân của thói vô luật pháp đó. Vấn đề là người dân có đoàn kết yêu cầu làm đúng luật pháp không mà thôi.

Đức Cha Châu Ngọc Tri hỏi lại:

– Vậy xã hội thối nát, thì Giáo hội có thối nát không?

– Thưa Đức Cha, vấn đề Giáo hội, cho đến nay, có thể khẳng định rằng GH đã tồn tại qua hàng trăm năm nhờ ơn Chúa Thánh thần và hàng giáo phẩm kiên trung. Không thể nói hàng giáo phẩm Việt Nam là mục nát, là thuần hóa tất cả. Nếu không được Chúa Thánh linh soi dẫn thì không còn GHCG nữa. Ở Miền Nam này mới hơn 30 năm, còn Miền Bắc đã 65 năm dưới chế độ Cộng sản, giáo dân và GH vẫn kiên vững như thường. Đó là ơn Chúa. Trước đây, trong một lá thư con đã khẳng định điều này.

– Anh đã viết một lá thư như thế. Vậy mấy tháng vừa qua, người ta chửi bới hàng Giám mục như thế anh thấy thế nào?

– Vừa qua con cũng mới viết một bài là bài “GHCGVN trong Năm Thánh 2010: Thử thách khắc nghiệt” không biết Đức Cha có đọc không.

– Anh có ký tên anh không?

– Thưa Đức Cha, con viết là con ký tên con đưa lên blog của con, rất rõ ràng. Trong bài viết đó con nói rõ rằng: Trong xã hội có thể có những tranh chấp dân sự, có thể có những giáo dân, chỗ nọ chỗ kia có sự việc… nhưng khi Thánh giá bị đập tan mà HĐGMVN vẫn im tiếng, thì đó là điều không ai chấp nhận được. Đó cũng là quan điểm của con.

Trong bài viết đó, con nói rõ lập trường của con rằng: “HĐGMVN từ chỗ im lặng khi cần lên tiếng, đến khi buộc phải im lặng khi bị công kích” đó là thảm trạng làm giảm uy tín của HĐGMVN thời gian qua trong lòng giáo dân Việt Nam. Việc một biểu tượng Kito giáo bị đập nát, mà còn im lặng được thì con không đồng ý.

Nhà thờ Chính tòa Đà Nẵng

– Anh đã đến Dòng Phaolo ngoài bờ biển ở đây chưa, ở đó cũng có một cây Thánh giá, khi nhà nước làm công viên đề nghị đập cây Thánh Giá. Các sơ Dòng hỏi tôi, tôi bảo là không được, và đến giờ họ có đập đâu, bây giờ vẫn nguyên xi ở đấy.

Còn chuyện Thánh Giá Đồng Chiêm, có ai kết luận là đập Thánh giá đó đâu? Có ai thông báo kết luận là nó đập đâu? Có ai nói đâu mà biết.

– Thưa Đức Cha, đã có các bản thông cáo của Tòa Tổng Giám mục Hà Nội.

– Không phải kết luận là đập, chuyện tranh chấp đất cát nọ kia chứ không có văn bản là đập. Sao ở đây họ không đập, sao cái bệnh viện Dòng Chúa Cứu thế họ lấy Thánh giá họ sao không đập?

Thưa Đức Cha, theo nhận định của chúng con và nhiều người, vụ đập Thánh Giá Đồng Chiêm họ không được lợi gì về kinh tế, mà rõ ràng đây là một phép thử để đo sự đoàn kết trong Giáo hội. Vì vậy ngay khi đó con viết ngay bài “bài “Thánh giá Đồng Chiêm: Cơn thử thách khắc nghiệt của tín hữu Kito”

– Vậy nếu họ thử thì để họ thử. Nếu mình nhân việc này đặt thành vấn đề thì nó ra vấn đề lớn.

– Riêng vấn đề này thì con có quan điểm khác Đức Cha. Khi họ quyết định nắn gân mình để đo sự đoàn kết mà đập vào Thánh giá là phải có ý kiến hẳn hoi mặc dù không kêu gọi Thánh chiến, bạo động như tôn giáo quá khích khác. Không kêu gọi chống lại ai, nhưng HĐGM buộc phải có ý kiến. Bởi nếu không có ý kiến trong trường hợp này nữa thì khi nào có ý kiến?

– Ai thử ai? Mình thử họ hay họ thử mình?

– Thưa Đức Cha, dù là ai thử hay thật, nhưng khi đụng vào biểu tượng của Niềm tin, biểu tượng thiêng liêng nhất bị chà đạp mà mình không có ý kiến thì con nghĩ mình không còn có lúc nào có ý kiến nữa.

– Mình nghĩ khác, dù chính quyền Hà Nội có thử mình, thì ở Hà Nội người có trách nhiệm ở đó phải lên tiếng đã. Mình đi Sài Gòn, ở Dòng Chúa Cứu thế Kỳ Đồng mời mình giảng, mình giảng rằng: Ngày xưa quân dữ dựng Thánh giá lên, các môn đệ hạ xuống, ngày nay các môn đệ dựng Thánh giá lên, quân dữ hạ xuống, quân dữ đấy. Không nên tranh cãi ,không nên ăn thua. Thánh giá quang vinh rồi, là ý Chúa rồi. Nói đến cây Thánh giá là nói về Mầu nhiệm rồi, là tất cả. mình nói trước mấy nghìn dân ở Kỳ Đồng đàng hoàng.

Không là vấn đề tranh cãi nhưng là cái gì chỗ đó, sao Thánh Giá ở đây không đập lại đập chỗ đó? Về đây coi, họ không đập, họ làm công viên nhưng có đập Thánh giá đâu.

Bài viết trong web HĐGM cũng do áp lực của nó mà viết chứ chúng tôi cũng phải suy nghĩ chứ. Đâu có phải cứ ào ào thế là làm.

– Thưa Đức Cha, có thể mỗi người nghĩ một cách, nhưng theo con và những người giáo dân cũng như không phải giáo dân con gặp, thì việc đập cây Thánh Giá mà HĐGMVN không lên tiếng thì là một vấn đề cần xem xét

– Anh nói cái chức HĐGM cần phải lên tiếng thôi. Nếu nó lên nhà thờ Chính tòa Hà Nội đập cây Thánh giá coi, mình nhảy ra ngay luôn. Khi mình với bốn cha đi nước ngoài lần đầu tiên của Tòa GM Đà Nẵng, mua vé máy bay rồi thì tối hôm trước nhận được tin vụ Tòa Khâm sứ. Lên sân bay, làm thủ tục check in rồi nhưng nghĩ giờ G sắp đến, mình bỏ về Tòa GMHN để coi sự việc như thế nào. Mình nằm ngay trong Tòa Giám mục Hà Nội đó.

Buổi nói chuyện không hẹn trước nhưng khá rôm rả và thẳng thắn, có những quan niệm không thống nhất, đã được thẳng thắn trao đổi với nhau.

Chúng tôi vội chia tay Đức Cha Giuse Châu Ngọc Tri vì cũng đã quá muộn. Chuyến tàu Đà Nẵng đi Hà Nội lúc 12h 18 phút đã sắp đến giờ.

Chia tay Đức cha, ngài bảo chúng tôi nếu có điều kiện muốn tìm hiểu về Cồn Dầu thì ngay gần đây.

Ra khỏi Tòa Giám mục Đà Nẵng thì cũng đã trưa, chúng tôi quyết định lùi chuyến hành trình ngược về Hà Nội và bắt taxi đến thăm Cồn Dầu.

Hà Nội, Ngày lễ Đức Mẹ hồn xác lên trời

15/8/2010

  • J.B Nguyễn Hữu Vinh

Nguồn: Blog jbnguyenhuuvinh.wordpress.com

Cồn Dầu ký sự: – Kỳ III: Thực tế với giáo dân Cồn Dầu

“Chỉ có chúng tôi ngoài ý muốn thôi, chứ nhà nước làm sao nói ngoài ý muốn được. Họ dùng hơi cay, dùi cui… quay phim chụp hình cẩn thận, nhiều người đang đứng im, không hề manh động lại còn kêu gọi không được bạo động, thế mà công an cứ đánh tới tấp, thậm chí các em nhỏ bị đánh, người lớn đến cứu là bị bắt ngay. Một số các em không kìm được đã chọi lại liền bị quay phim bắt tại chỗ và bắt nguội sau đó. Ngay cả như anh Liêm, một người đang nằm trong nhà gần đó cũng bị xông vào bắt nốt… nhất là những người đã dám đứng lên đấu tranh thời gian qua và có uy tín đều bị bắt hết, thậm chí là bắt sau đó cả hai tuần lễ. Như vậy đâu có phải ngoài ý muốn nhà nước.

Kỳ III: Thực tế với giáo dân Cồn Dầu

Chia tay với Đức Cha Giuse Châu Ngọc Tri thì cũng đã hơi muộn, chúng tôi cảm ơn ngài về lòng mến khách và thái độ cởi mở đối với chúng tôi. Ra khỏi Tòa Giám mục Đà Nẵng thì trời đã khá trưa, chuyến tàu chúng tôi dự định về Hà Nội cũng đã sắp đến giờ khởi hành.

Nhưng theo như Đức Cha nói thì Cồn Dầu cũng ở gần đây, không xa Tòa Giám mục là mấy và nên đến đó thì biết thực tế.

Thôi, đã muốn xem bụt thì phải đi đến chùa, vậy anh em chúng tôi quyết định lùi lại chuyến trở về, vào quán kiếm chút gì ăn tạm rồi bắt taxi về Cồn Dầu.

Cồn Dầu, rất gần mà rất xa

Chuyến xe đưa chúng tôi qua một đoạn đường không xa đến cây cầu Cẩm Lệ, cây cầu khá mới, lượng người đi qua lại thưa thớt. Bên này sông, hình thành phố xá, bên kia sông là những bãi đất đầy cỏ mọc ngút ngàn. Tạm biệt anh tài xế taxi, chúng tôi đi bộ một đoạn trên đường Nam Cầu Cẩm Lệ, đoạn phố mới hình thành, hai bên là những căn nhà đang xây dở, những khu công xưởng bao quanh bởi hàng rào như bao dự án đã và đang được tiến hành nhằm chiếm đất là chủ yếu đang mọc lên khắp nơi trên đất nước này. Số tiền đầu tư chưa nhiều và hoạt động ở đây chưa có gì là tấp nập.

Cầu Cẩm Lệ – Đà Nẵng

Chúng tôi đi lại trên con phố mới lập này, nhìn thấy những làng mạc xa xa vẫn chìm trong màu u thẫm của cơm mưa chiều sắp đến. Những chiếc ô tô tải chạy vun vút trên đường kéo theo những tiếng ré lên của khách bộ hành khi nước bẩn bắn vào người. Những quán nhậu bên đường đã bắt đầu thấy đông đúc.

Chúng tôi vừa đi, vừa ngắm và hỏi đường, nhiều ánh mắt nghi ngại nhìn chúng tôi khi thấy chúng tôi lếch thếch đi bộ lại hỏi đường về Cồn Dầu, họ chỉ  trả lời sơ sài là đi trở lại đến gần Cầu thì hỏi thăm.

Loanh quanh một lúc, trời đổ mưa nhẹ, gặp mấy người đi xe máy đang đứng mặc áo mưa, chúng tôi đến hỏi đường. Mấy người nhìn nhau có vẻ rất cảnh giác, sau khi chúng tôi nói rõ rằng: “Chúng tôi là giáo dân ở Hà Nội, nghe thông tin về Cồn Dầu, muốn đến để tìm hiểu thực hư” thì mấy người mới bày tỏ rằng “chúng tôi cũng là người Cồn Dầu đây, chúng tôi có thể cho các anh quá giang về Cồn Dầu, nhưng khi đi ra chúng tôi không chở các anh được”.

Vui mừng, chúng tôi lên xe của họ.

Thì ra, con đường về Cồn Dầu đâu có xa xôi gì lắm, qua cầu Cẩm Lệ rẽ trái ngay đầu dốc là con đường bê tông nhỏ, đi giữa những đám cỏ mọc tốt bời bời là lối về Cồn Dầu. Con đường dẫn chúng tôi và Cồn Dầu không xa, chỉ mấy cây số nhưng vắng bóng người qua lại.

Vâng, con đường vào Cồn Dầu không xa, nhưng khi đi trên con đường đó với các giáo dân, nhìn cái lạnh tanh của một con đường nối các làng mạc với nhau vào giờ chiều, những giáo dân chở chúng tôi đi mắt nhìn trước, nhìn sau nhớn nhác… chúng tôi mới hiểu: Đường về Cồn Dầu thật gần, nhưng cũng thật xa.

Những điều trông thấy

Dọc đường, các giáo dân kể cho chúng tôi nghe những câu chuyện mà người giỏi tưởng tượng cũng khó hình dung được nó đã xảy ra ở đây, ở trong một “nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa”.

Bên đường, một tấm bảng vẽ bản đồ “Khu Đô thị sinh thái ven sông Hòa Xuân” Chủ đầu tư là “Công ty Cổ phần Đầu tư Mặt Trời”.

“Khu Đô thị sinh thái ven sông Hòa Xuân” của “Công ty Cổ phần Đầu tư Mặt Trời”

Chúng tôi hỏi một người dân: “Có phải Công ty này là công ty đầu tư cả vùng Cồn Dầu hay không? Họ trả lời: “Nào chúng tôi có biết là ai, chỉ biết là nhà nước đuổi chúng tôi đi để lấy đất làm khu sinh thái và họ ép chúng tôi bằng mọi cách”.

Tôi thấy lạ, một Công ty Cổ phần, dù là Công ty mang tên Mặt Trời hay công ty mang tên Vũ Trụ đi nữa, cũng chỉ là một nhóm những người có tiền có của lập nên góp cổ phần trong đó – Nghĩa là chỉ một số “nhà tư bản” mà thôi, nó không đại diện cho nhà nước, nó cũng chẳng đại diện cho nhân dân hoặc “giai cấp công nhân tiên tiến” nào.

Vậy mà những người có tiền này, muốn đuổi bằng được cả làng, cả xã, cả thôn xóm từ ngàn đời nay đi, lấy chỗ của họ để thỏa mãn nhu cầu ăn chơi của những kẻ có tiền, nhằm kinh doanh kiếm lợi thì chỉ cần chi tiền ra là được sao?

Hơn thế nữa, chỉ cần đuổi dân đi khỏi khu đất đai, tài sản, mồ mả cha ông họ mà phải dùng đến cả bạo lực, công an… – những lực lượng mà chính những người dân Cồn Dầu một nắng hai sương đang vất vả làm lụng để nuôi –  để trấn áp họ?

Rồi chính sách "Người cày có ruộng" những ngày đảng CS còn non trẻ

Tại sao những câu nói, những lý thuyết đó không đưa về đây áp dụng cho nhân dân Cồn Dầu lại để một nhóm người đang mưu đồ tập trung tư bản, tư liệu sản xuất, đất đai vào tay mình bằng máu của người dân?

Đành rằng, xã hội phải thay đổi, phải xây dựng mới… Nhưng nhà nước công nhận quyền của người dân, trừ các công trình thuộc an ninh, quốc phòng… thì người dân phải chấp nhận. Đằng này giao đất, giao tài sản của mình vào tay một nhóm người mà nhóm người đó lại dùng bàn tay nhà nước với vũ khí, bạo lực… để trấn áp, buộc họ tay không bất lực phải giao, thì có khác gì lũ cướp?

Lẽ thường tình và luật pháp quy định chuyện bán mua, đổi chác cũng phải sòng phẳng, thuận mua vừa bán hai bên. Làm gì có chuyện công bằng, công lý khi một bên gí quyết định và dùi cui, súng đạn bắt bên kia phải móc túi nộp hết tài sản của mình?

Miên man với những suy nghĩ chưa dứt, thì con đường dẫn chúng tôi vào đến Cồn Dầu.

Con đường vào làng dẫn thẳng vào sân nhà thờ, ngôi nhà thờ khá đẹp, vẫn còn khẩu hiệu và cờ quạt chào mừng quý cha, quý khách đến Cồn Dầu tham dự Đại lễ kỷ niệm 80 năm thành lập giáo xứ ngày hôm qua.

Nhà thờ Cồn Dầu vừa kỷ niệm 80 năm thành lập Giáo xứ 1 ngày trước đó

Một nhóm người trong sân nhà thờ đang dọn dẹp, hàng cờ vàng trắng và các hình ảnh giáo xứ theo quá trình lịch sử phát triển treo hai bên lối vào.

Nhìn những hình ảnh đó, chúng tôi biết đang đứng trên vùng đất có chiều dày về truyền thống gieo vãi hạt giống Tin mừng và sự phát triển của những hạt giống đó cả hơn trăm năm qua.

Những câu chuyện được nghe, những hình ảnh được chứng kiến

Con đường trong làng Cồn Dầu vắng lặng đến bất ngờ, những người ra đường không nhiều, bóng dáng trẻ con không thấy mấy.

Chúng tôi đi dọc con đường trong làng, những ánh mắt nhìn chúng tôi từ sau bờ rào với cái nhìn nghi ngại, cảnh giác.  Họ rất ít khi hưởng ứng khi chúng tôi bắt chuyện. Điều đó ban đầu làm chúng tôi ngạc nhiên.

Đường làng Cồn Dầu vắng lặng bất thường

Nhưng rồi sự ngạc nhiên nhanh chóng qua đi, khi một số giáo dân biết chúng tôi từ xa tới, là những giáo dân đồng đạo của mình đến tìm hiểu tình hình Cồn Dầu. Họ lấm lét nhìn trước nhìn sau và trả lời những câu hỏi của chúng tôi đặt ra cũng như kể lại những gì đã xảy ra với họ.

Nghe những câu chuyện đó, chúng tôi thấy xót xa, ngậm ngùi cho một vùng đất, một cộng đồng dân cư chỉ cách trung tâm Thành phố trực thuộc Trung ương chừng dăm bảy cây số, một giáo xứ chỉ cách Tòa Giám mục cũng chừng đó quãng đường và tại đó đang có một linh mục hiện diện.

Người dân kể lại:

Các anh không biết đấy thôi, ở đây dân chúng tôi biết đoàn kết và chống lại sự bất công này. Đất đai, mồ mả và tài sản mồ hôi nước mắt bao đời cha ông chúng tôi gây dựng nên bỗng dưng bị xua đi, để nhận những đồng tiền theo ý của họ như bố thí. Chúng tôi bỗng nhiên mất trắng chẳng còn được một quyền gì trên chính quê hương xứ sở của chúng tôi, kể cả quyền được chết và được chôn trong vườn Thánh, bên cạnh những người thân yêu.

Chúng tôi đã đoàn kết, cả làng, cả xứ không ai nhất trí với việc cướp đất đai, nhà cửa của chúng tôi theo cách của bọn bạo lực dùng sức mạnh, lấy thịt đè người, bất chấp lương tâm và luật pháp. Những “giáo gian” bị cô lập, những người cam tâm bán rẻ bà con chòm xóm không có đất hoạt động. Chúng tôi đã cầm cự như vậy đến hai năm nay.

Chính quyền đã dùng nhiều biện pháp từ nhẹ đến nặng như răn đe, dùng vũ lực, cậy đám đông… nhưng đều vô hiệu. Chỉ đến đám tang bà cụ già Maria Đặng Thị Tân, chúng tôi bị khủng bố trắng, chúng tôi là những người dân đen, hiền lành vô tội chẳng có âm mưu gì. Khi đưa xác bà Tân đến nghĩa trang, vườn Thánh của Giáo xứ, cũng chỉ vì nguyện vọng của người quá cố được nằm bên cạnh nắm xương tàn của người chồng thân yêu mà thôi. Vì thế, khi công an đổ đến, chúng tôi không nghĩ là họ lại tàn bạo với ngay cả dân của mình, chúng tôi góp tiền nuôi họ chứ chẳng có Tây, Tàu, Trung Quốc nào nuôi họ cả.

Chính vì thế, nhà cầm quyền đã lợi dụng đêm tối khi mới tảng sáng để tấn công chúng tôi. Và sau đó là đánh đập, là bắt giam, là phạt tiền, là khủng bố… họ làm cho cả làng, cả xóm bạc nhược và sợ hãi. Bây giờ, chúng tôi không dám tiếp xúc với ai, một bài báo nào đó, một động tác nào đó cũng đủ để công an đưa chúng tôi lên đồn phạt tiền, đánh đập, kể cả khóc cũng không được nữa.

Mới đây, sau khi anh Năm chết, chúng tôi mới hiểu là họ không từ bất cứ thủ đoạn nào, dù man rợ đến đâu đối với dân đen chúng tôi.

Người dân chúng tôi sợ hãi vì tiếng kêu của chúng tôi chẳng thấu đến tận đâu cả. Trời thì xa, quan nha thì gần, chúng tôi như một bầy cừu, và họ muốn thịt con nào thì cứ thế mà thịt, súng đạn, dùi cui, nhà tù… đủ cả rồi.

Chúng tôi hỏi: “Cả quá trình hai năm qua, cha xứ và Đức Giám mục có hướng dẫn hoặc khuyên nhủ gì anh chị em không?” và nhận được câu trả lời: “Có anh ạ, linh mục thì ít khi nói đến, vì tiếp xúc với ngài rất khó khăn, kể cả giáo dân chúng tôi. Còn Đức cha khuyên chúng tôi là các con không sợ mất giáo xứ, có đi lại xa xôi thì chấp nhận, không phải sống co cụm cả làng công giáo mới là tốt mà đi như thế ở lẫn với người không có đạo mới là đi rao giảng Tin mừng.

Nhưng chúng tôi còn trẻ, còn đi được đến nhà thờ, chứ trẻ con, ông già bà lão, già cả sắp xuống lỗ rồi, sáng đọc kinh chiều đi nhà thờ, làm sao có thể đi cả bao nhiêu đường đất để đến nhà Chúa?”.

Nghe giáo dân ở đây nói, tôi mới hiểu là sáng nay, khi nghe Đức cha nói cũng có lý, nghĩa là từ 1.500 giáo dân Cồn Dầu hôm nay, khi được phân bổ vào các khu không có người công giáo, đàn chiên của ngài có thể lên 3.000 là một hy vọng.

Nhưng chắc Đức cha không hiểu tâm tình này của họ.

Và tôi hiểu vì sao họ yêu mến đến thế mảnh đất nơi chôn rau cắt rốn của mình. Bởi ở đó cả trăm năm qua, họ sống với tiếng chuông mỗi sáng gọi trẻ em dậy đi học, gọi người lớn đi làm và mỗi chiều gọi các giáo dân mau chóng trở về nơi tổ ấm…

Chúng tôi hỏi họ “Anh chị em nghĩ gì nếu chủ trương của nhà nước cần phải làm cho Thành phố đẹp hơn, như Đức cha cho chúng tôi biết  rằng đây là chỗ ngập lụt hằng năm nên cần nâng cao hơn cho đẹp đô thị, và sau đó anh chị em được chuyển đổi ngành nghề chứ làm nông biết bao giờ giàu có? ” Họ đáp lại: “Thật ra, chúng tôi biết nỗi khổ của chúng tôi, những người nông dân bán mặt cho đất, bán lưng cho trời để kiếm sống. Nếu đây là đất phải giao để làm đường, làm các công trình phúc lợi cho nhà nước, cho nhân dân, chúng tôi không thể không đồng ý.

Thế nhưng chúng tôi được giao đất không phải vào tay nhà nước, mà cho một nhóm người làm giàu trên mảnh đất này của chúng tôi. Nếu nhà nước có ý định tốt cho dân chúng, thì tại đây cần đầu tư xây dựng, quy hoạch…  dân chúng cũng cố gắng để thực hiện. Hoặc nếu bất đắc dĩ phải đi, thì chúng tôi phải được thỏa đáng quyền lợi của mình. Đằng này họ đến buộc chúng tôi như cướp vào nhà thì có ai nghĩ là đúng không? Còn nói là để chuyển nghề cho chúng tôi ư, anh cứ đến bất cứ dự án nào để xem những người bị lấy đất có được mấy phần ngàn người dân được nhận vào làm việc ở đó. Chúng tôi biết chắc chắn là chúng tôi và con cái phải ra đường, hoặc là trở thành bụi đời, trộm cướp hoặc làm thuê mướn bán thân mà thôi…”

Nhiều câu chuyện được kể lại trong nước mắt, những tiếng nói thổn thức của người dân Cồn Dầu đã lắng lại trong chúng tôi từng chi tiết nhỏ.

Chúng tôi an ủi họ: “Đám tang bà Tân, theo như Đức cha nói thì việc đụng độ hỗn chiến chỉ là việc ngoài ý muốn, coi như một tai nạn, chứ không ai muốn thế”. Những giáo dân này gạt nước mắt: “Chỉ có chúng tôi ngoài ý muốn thôi, chứ nhà nước làm sao nói ngoài ý muốn được. Họ dùng hơi cay, dùi cui… quay phim chụp hình cẩn thận, nhiều người đang đứng im, không hề manh động lại còn kêu gọi không được bạo động, thế mà công an cứ đánh tới tấp, thậm chí các em nhỏ bị đánh, người lớn đến cứu là bị bắt ngay. Một số các em không kìm được đã chọi lại liền bị quay phim bắt tại chỗ và bắt nguội sau đó. Ngay cả như anh Liêm, một người đang nằm trong nhà gần đó cũng bị xông vào bắt nốt… nhất là những người đã dám đứng lên đấu tranh thời gian qua và có uy tín đều bị bắt hết, thậm chí là bắt sau đó cả hai tuần lễ. Như vậy đâu có phải ngoài ý muốn nhà nước.

Những người bị bắt đã bị thẩm vấn, bị đánh tàn bạo, thế nhưng trước khi thả ra chúng buộc phải ký giấy và cam đoan về nhà không được nói cho ai biết là bị đánh. Khốn nạn đến mức nhiều người hoảng loạn như anh Năm đó anh ơi”.

Nghĩa địa Giáo xứ Cồn Dầu và bảng "nghiêm cấm" an táng người chết.

Giáo dân cũng cho chúng tôi biết, cả trăm người bị bắt, bị đánh đập tại chỗ bởi công an, nhưng không hề có bất cứ một văn bản nào được lập việc dùng vũ lực cướp quan tài và đánh đập dân. Sau đó, tất cả những người bị bắt đều phải nộp tiền, kẻ thì 1 triệu rưỡi, người thì 2 triệu, thậm chí có người đến 5 triệu… có người chỉ vì khóc cũng bị phạt 5 chục ngàn đồng.

Hiện tại, vẫn có 6 người bị giam giữ cả ba tháng nay, nhưng chưa một ai được gặp, việc thăm nuôi chỉ là mang đồ tiếp tế đến trại rồi cán bộ mang vào cho mà thôi.

Sau khi một số người bị bắt, công an liên tục triệu tập những người khác để “củng cố chứng cứ” bằng cách buộc họ khai những điều công an muốn cho những người đang bị giam giữ. Không hiểu có luật pháp nước nào trên thế giới cho phép bắt người trước rồi tìm tội sau hay không?

Câu hỏi này, chắc chỉ có thể trả lời bởi hệ thống hành pháp trong “Nhà nước pháp quyền” mang cái đuôi “Xã hội chủ nghĩa” mà thôi.

Chúng tôi đi qua vài nhà, thăm gia đình anh Toma Nguyễn Thành Năm, thắp cho anh một nén hương của người đồng đạo, chia sẻ với gia đình trước cái chết buồn tủi của anh. Người vợ anh ngồi bệt xuống sàn kể cho chúng tôi nghe về cái chết của người chồng thân yêu của mình phải lìa đời khi mới 44 tuổi, tiếng nấc nghẹn ngào xen kẽ từng lời chị nói.

Nhà anh Toma Nguyễn Thành Năm và người quả phụ trẻ

Trong khi chúng tôi đang ở đó, một vài khuôn mặt lạ đang lởn vởn xung quanh. Trời tối dần, những giáo dân đã biết chúng tôi đi ngang qua nói nhỏ “Các anh nhanh chóng mà rời nơi đây, những ngày sau khi giáo dân bị đàn áp, sợ hãi, thì một số giáo gian lại có đất hoành hành”.

Chúng tôi đi về phía nhà thờ Cồn Dầu, sau những bậc cửa, sau những hàng rào, vẫn có những ánh mắt dõi theo, ngờ vực và khép nép.

Trời tối dần, các ngọn đèn trong các gia đình đã bật sáng, khung cảnh nhà thờ Cồn Dầu vắng vẻ, một nhóm người đang ăn cơm sau khoảng sân. Chúng tôi đến hỏi họ và muốn vào thăm cha xứ, một người nói: “Cha xứ đang ở trong nhà, anh muốn gặp thì vào gọi cửa”. Chúng tôi đến ngôi nhà xứ vắng lặng, ánh đèn vẫn sáng bên trong, gõ cửa ba lần nhưng không thấy tiếng động.

Chúng tôi ra về khi chiếc taxi vừa đến đợi trước cửa nhà thờ.

Một chuyến đi Cồn Dầu, đến với những người anh em đồng đạo để lại nhiều nước mắt hơn nụ cười, ấn tượng đọng sâu nhất trong tôi là những ánh mắt ngơ ngác, hãi hùng của đám trẻ khi thấy người lạ vào làng.

Những tiếng nấc nghẹn ngào của họ, có ai nghe thấu chăng?

Hà Nội, ngày 17/8/2010

  • J.B Nguyễn Hữu Vinh

Kỳ tới: Cái chết của anh Toma Nguyễn Thành Năm

Nguồn: Blog Jbnguyenhuuvinh.wordpress.com

About the author
Leave Comment