Hội chợ sách tại Frankfurt

từ 16.10.2019 đến 20.10.2019

Ba nhà văn: bà Hon Lai-Chu (Hồng Kông), bà Chuah Guat Eng (Mã Lai) và ông Hồ Anh Thái,(Việt Nam) thảo luận vai trò văn học trong chính trị.

“Họ gọi chúng tôi là kẻ phạm tội”

Theo lời mời của Viện Goethe (Goethe Institut), viện văn hóa Đức, nơi mà rất nhiều sinh viên du học Việt Nam theo học tiếng Đức trước khi vào đại học, ba nhà văn: bà Hon Lai-Chu (Hồng Kông), bà Chuah Guat Eng (Mã Lai) và ông Hồ Anh Thái (Việt Nam) đã sang Đức tham dự hội chợ sách Frankfurter Buchmesse ở TP Frankfurt (Đức). Trong một cuộc hội thảo tại hội chợ sách, các nhà văn thảo luận vai trò của văn học trong chính tri, nhất là ở các nước quyển tự do ngôn luận bị ngăn chặn, về sự độc đoán và đối xử bất công trong chính trị. Thường xuyên bị đe dọa và đối với nhà nước viết lách bị coi là „phạm tội“, hàng ngày họ trực diện với câu hỏi là viết làm sao, khi tất cả các bài viết có tính cách chính trị – và tất cả mọi việc liên quan đến chính trị đều nguy hiểm cả ?

“Chúng ta phải cứu thành phố này

Được hỏi về tình hình sôi động hiện nay tại Hồng Kông bà Hon Lai-Chu giải thích nỗi khát vọng của người Hồng Kông muốn được tự trị qua kinh nghiệm nhiều năm sống trong „Khu hành chánh đặc biệt“ với quy chế „một quốc gia hai chế độ“. Bà cũng cho biết phong trào dân chủ ô, dù đã thay đổi sâu xa bản chất của người dân Hông Kông. Trong các bài thơ của bà, bà Lai-Chu diễn tả các sự kiện xẩy ra hằng ngày như cảnh sát có mặt khắp mọi nơi, càng ngày càng có nhiều người biểu tình bị đánh trọng thương, lạm dụng quyền lực và bạo lực trong nhà tù. Đường phố Hồng Kông xáo trộn dến nỗi bà phải nói “Dường như tôi không nhận ra đây là quê hương của mình nữa”. Đôi khi bà có mặc cảm tội lỗi vì „chỉ“ viết thôi mà không trực tiếp phản kháng. Đối với bà Lai-Chu văn chương hết sức quan trọng. Văn chương, văn học mang lại cho mọi người niềm tin, hy vọng, thông cảm và ghi lại những gì sai trái. Văn học trình bày và truyền cảm những khổ đau bằng ngôn ngữ. Riêng bản thân bà, bà Lai-Chu chưa trực tiếp bị kiểm duyệt, nhưng bà biết đến trường hợp các nhà xuất bản và nhà bán sách bị bắt bớ hoặc bắt cóc. Bà trích đọc từ một bà thơ của bà “Họ gọi đó là cuộc nổi loạn, họ gọi chúng tôi là tội phạm”, “Tôi không biết chúng tôi đang theo đuổi kế hoạch gì. Nhưng tôi biết: chúng ta phải cứu thành phố này“

Các chủ đề nhạy cảm rất nguy hiểm


Hồ Anh Thái, một nhà ngoại giao và nhà văn Việt Nam, tác giả của bốn mươi cuốn sách. Theo ông Thái tại Việt Nam các nhà văn hiện nay đang phải “chiến đấu” với nhiều điều cấm kỵ mà nhà nước Cộng sản đề ra: có những cuốn sách có tính chất phê bình đã được xuất bản, nhưng sau đó bị các cơ quan truyền thông mà ông Thái gọi là “được hiểu chỉnh chính tri” (ngụ ý là “lề phải”) tấn công mãnh liệt không khác gì bị kiểm duyệt.

Ho Anh Thai, Chuah Guat Eng und Hon Lai-Chu im Frankfurt Pavilion

© Elena Witzeck

Từ trái: Ho Anh Thai, Chuah Guat Eng và Hon Lai-Chu

Bà Chuah Guat Eng, nhà văn người Mã Lai, nói thẳng “Chính trị là lý do tại sao tôi viết.” Bà Eng viết chuyên gián điêp, trinh thám nhưng đặt trọng tâm vào các đề tài như kỳ thị chủng tộc, đối xử bất công và phân biệt nam nữ ở một nước mà theo bà gần như chỉ cho phát hành sách có nội dung vô chính trị. Sau khi được độc lập vào những năm 1950 Mã Lai đã quyết định văn học phải phục vụ cho lòng ái quốc. Các chủ đề nhạy cảm đều nguy hiểm, Bà nói, sự „tự kiểm duyệt“ rất phổ thông trong giới văn học Mã Lai.

Một câu hỏi dường như được đặt ra ở khắp mọi nơi: các tác giả, các nhà văn có cơ hội gì để hoạt động đươc trong một chế độ mà nhà cầm quyền ngăn chặn tự do ngôn luận? Làm thế nào để viết phê bình mà không có nguy cơ bị bắt bớ? Có những phương tiện văn học nào thích hợp để phê bình một cách tế nhị, khôn khéo? Chuah Guat Eng viết tiểu thuyết trinh thám, nhưng trong đó bà đả sử dụng hình thức và các phương tiện viễn tưởng vừa để tự bảo vệ an ninh cho bà, lại vừa mô tả được sự đàn áp của nhà nước cầm quyền. Văn chương, văn học có thể làm rung chuyển cả một chế độ chính trị hay không?    Hồ Anh Thái, một người nói nhỏ nhẹ và thận trọng, cân nhắc lời nói, có một câu trả lời ngắn gọn và rõ ràng: “Đúng. Văn học có thể làm tốt nhất. “

Dương Hồng Ân (Đức quốc)

(Forum Vietnam 21)

About the author
Leave Comment