CUỘC DU XUÂN “ĐỘC NHẤT VÔ NHỊ”

Phương Hoa

Quý độc giả đừng vội kêu “nổ quá” khi đọc cái tựa đề này. Xin mời hãy kiên nhẫn đọc hết, quý vị sẽ thấy tôi nói không ngoa. Mọi chuyện bắt đầu bằng cái email gây “chấn động” trước Tết từ chàng Không Quân Lê Văn Hải, “sếp lớn” của Thi Văn Đàn Văn Thơ Lạc Việt (VTLV):

“Ngày 4 tháng 3 tới đây, VTLV chúng ta sẽ lên đường du Xuân Bính Ngọ, một chuyến hải hành độc đáo nhất lịch sử! Hứa hẹn những bữa ăn giữa trùng khơi, những đêm thơ ca rộn ràng, và cả những bất ngờ… không thể đoán trước!”

Chỉ vài dòng ngắn ngủi mà “chiếu tướng” thật mạnh vào lòng… dân VT Lạc Việt! Dù “thủ phủ” VTLV ở Thung Lũng Hoa Vàng (San Jose), nhưng thành viên thì ở khắp nơi.  Nghe tin “Hội ngộ trùng dương” là các tâm hồn nghệ sĩ bốn phương lập tức họp quần, đặc biệt là khi biết có sự góp mặt của “sếp” Hải.  Hai mươi “chiến bút” thành viên, trong đó có vài thân hữu, liền ghi danh book vé du thuyền 5 sao “ROYAL CARIBBEAN – Quantum of the Seas” đi chuyến Cabo, Ensenada, Mexico một tuần lễ.

Điện thoại và email của tôi bỗng thành… tổng đài “chăm sóc khách hàng”.  Tôi cũng rất vui và háo hức khi mọi người ý ới gọi tôi bàn tán, người hỏi chuẩn bị hành lý thế nào, người bàn về phương tiện từ Bắc xuống Nam Cali, người tính việc tìm chỗ đặt khách sạn… Không khí rộn ràng lan nhanh, làm ai nấy đều đứng ngồi không yên.  Trước ngày lên tàu một tháng, chàng Không Quân Hải lại… chơi lớn, mời cả đoàn xuống Nam Cali sớm một ngày để tụ tập tại nhà hàng Phở Seven.  Sếp sẽ bao trọn bữa tối thịnh soạn với các loại “men cay” kiểu không say không về, và anh còn tổ chức đêm văn nghệ “cây nhà lá vườn” cho mọi người tha hồ…quậy. 

Đêm 3 tháng 3, 2026, nhà hàng Phở Seven tưng bừng chào đón khách.  Sau khi tuyên bố mở đầu buổi tiền họp mặt, và giới thiệu những cánh chim bằng cựu Không Quân VNCH khóa 72-73A đồng đội của mình, bất ngờ anh Hải “đẩy” tôi lên giới thiệu đoàn VTLV.  Và tôi vô cùng vinh dự được giới thiệu hai nhân vật đặc biệt nhất của đoàn.  Nhà văn Hồng Thủy, Chủ Tịch Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại (Vùng Đông Bắc Hoa Kỳ) bay từ Washington DC qua.  Nhà thơ kiêm nhiếp ảnh gia Phạm Phan Lang, cựu nữ Trung Tá gốc Việt đầu tiên của Lục quân Hoa Kỳ, mới bay từ Hawaii về, cùng tất cả các thành viên.  Tiếp theo MC Khánh Lan giới thiệu nhóm Nhân Văn Nghệ Thuật & Tiếng Thời Gian Nam Cali.   “Chữ ký” quen thuộc của sếp Hải là… bao lì xì đỏ, nên anh đã trịnh trọng trao quà và bao lì xì đỏ cho từng người, kèm theo lời chúc mừng Xuân Mới.  Quà trao, rượu rót, bì đỏ bay theo, và túi sếp bắt đầu…lép kẹp.  Đổi lại, tiếng cười, tiếng hát, ngâm thơ, và những bước nhảy rộn ràng theo điệu nhạc đã làm bùng nổ không gian.  Buổi “warm-up” ấm áp và đầy tình văn hữu này chính là phát súng mở màn hoàn hảo cho một chuyến du Xuân trên biển đầy hứa hẹn phía trước.

Sáng ngày 4 tháng 3, đoàn quân VTLV 20 người có mặt tại bến cảng Long Beach làm thủ tục check-in. Vừa chen lấn, chúng tôi cố gõ lẹ trao đổi số phòng để lên tàu còn “bắt sóng” được nhau qua cái điện thoại phòng, vì trên tàu sẽ không nhiều người có wifi.

Dù đã đi cruise rất nhiều lần, nhưng tôi vẫn choáng ngợp trước sự quy mô của du thuyền Quantum of the Seas, con tàu khổng lồ vượt xa tầm mắt. Tôi loay hoay cầm điện thoại chụp từ đầu tàu đến đuôi tàu mà chụp mãi không hết, zoom ra zoom vô kiểu nào cũng không xong!

Phạm Phan Lang là một “chiến thần du lịch”.  Vợ chồng nàng quanh năm suốt tháng ở trên du thuyền nhiều hơn ở nhà.  Có thể nói, chân mặt họ vừa chạm đất chuyến này thì chân trái đã bước lên chuyến khác, đi khắp bốn bể năm châu.  Khi biết điều này, anh Hải và cả nhóm đã đồng ý với tôi bầu bạn ấy làm “trưởng ban sắp xếp” trên chuyến tàu.

Không hổ danh là…chuyên gia, Phan Lang vừa lên tàu đã nhanh chóng “chộp” được nhà hàng American Icon ở tầng 4, booking thần tốc lịch ăn tối 6 đêm liên tiếp cho cả đoàn.  Cất xong hành lý, chúng tôi lên ăn trưa ở nhà hàng buffet “Windjammer Maketplace” tầng 14. Vừa bước chân vào, vợ chồng tôi lập tức bị “lóa mắt” bởi những dãy tủ thức ăn dài dằng dặc, lớp lớp bánh trái, hoa quả xếp hàng.  Khu vực ăn uống rộng lớn, bàn ghế giống nhau, nhân viên đồng phục, khách hàng đông nghẹt, nên sau khi tìm được bàn lớn cho cả nhóm, rồi đi lấy đĩa thức ăn đủ loại thơm phức, chúng tôi bỗng trở thành những… trẻ lạc.  Các bạn hãy tưởng tượng, mỗi người bưng một đĩa đầy ngập thức ăn trên tay, mắt láo liên, đi vòng quanh nhà hàng với gương mặt “ngáo ộp” vì không tìm ra cái bàn mình vừa ngồi lúc nãy ở đâu!  Nói ra thì…mắc cở thiệt, nhưng giờ ngồi đây nhớ lại cảnh tượng lúc đó buồn cười không chịu nổi!  Không phải mình chúng tôi bị đâu, mà nhiều người trong nhóm cũng bưng thức ăn đi vòng vòng…tương tự.

Sau khi “bỏ bụng” bữa trưa, ai về phòng nấy để “tu sửa” nhan sắc bị te tua vì sắp hàng chen lấn.  Cánh nữ quyết tâm phải diện… thật bảnh, để đi ăn tại nhà hàng American Icon cho buổi tối đầu tiên trên tàu.  20 người chúng tôi được xếp một dãy bàn dài tít tắp, kèm theo một bàn ngắn gần nhau. Nhìn vào menu thì hoa cả mắt, tên món vô cùng hấp dẫn cho cái bao tử đang chờ.  Nhưng khi thức ăn dọn ra thì đúng là của nhà…“quý tộc”, cái đĩa thì to tổ chảng, mà thức ăn bé tí bé teo nằm lọt thỏm ở giữa!  Món nào cũng chỉ “xớt” đầy một muỗng. Tuy nhiên, phải công nhận là cách trình bày rất thanh nhã và hương vị thì ngon không thể chê! Trong khi các phục vụ lịch lãm bưng những khay thức ăn bốc khói nghi ngút đi lại nhộn nhịp như trong một đám cưới khổng lồ, thì bàn của VTLV chúng tôi bắt đầu…đại náo. Ánh đèn flash từ iPhone cho đến dàn “máy hình xịn” của Phan Lang nháy lên liên tục, lóe sáng khắp nơi. Chụp hình món ăn, chụp hình đồng đội, chụp hình bồi bàn… chúng tôi chụp “tá lả” như thể sợ ngày mai người ta không cho chụp nữa! 

Tiệc vừa tan, sếp Không Quân Hải lại trổ tài… chịu chơi. Trong cái không gian sang trọng của nhà hàng 5 sao giữa đại dương, anh bất ngờ rút ra một bộ bài tây và…phán, “Bài Cào đây, Hải sẽ chia cho mỗi người 3 lá, ai điểm cao nhất có quà!”. Thế là không khí bỗng chốc trở nên căng thẳng như…chung kết World Cup. Các thi sĩ, nhà văn, nhạc sĩ, vốn dĩ hiền lành nay bỗng biến thành những “con bạc” thứ thiệt. Ai nấy mắt trợn tròn, môi mím chặt, nặn từ từ từng con bài một để tìm kiếm vận may. Hồi hộp đến nghẹt thở! Và rồi, anh Hải cho ra một tiếng hét vang dội: “A HA, CÓ NGƯỜI THẮNG RỒI!” Tiếp theo là những tràng pháo tay rầm rộ khiến thực khách xung quanh đều phải ngơ ngác quay lại nhìn. Chắc họ đang tự hỏi nhóm “quậy” này từ hành tinh nào rơi xuống mà vui quá xá vậy!

Ăn tối xong, cả đoàn kéo nhau đi khám phá khắp nơi. Nhưng đi dạo thì ít mà “hành quân” chụp ảnh thì nhiều! Nhiếp ảnh gia Phan Lang, vốn là cựu sếp trong quân đội Hoa Kỳ, nay bỗng chốc “hiện nguyên hình” là… chỉ huy trưởng!  Hễ thấy góc nào có màu sắc đẹp là nàng lập tức ra lệnh, “Tất cả tập hợp lại đây!” Thế là cả nhóm người răm rắp xếp hàng dọc, hàng ngang, xoay trái, xoay phải, theo lệnh chỉ huy. Mọi người toét miệng cười liên tục để “thủ trưởng” tác nghiệp, cười nhiều đến nỗi mỏi cả quai hàm, cơ mặt đơ cứng như được… tiêm botox vì phải gắng sức “làm duyên” cho đúng ý sếp để có được hình đẹp. Nhìn bạn tôi Phan Lang, vác cái máy ảnh to tướng, nặng trình trịch trên vai chạy tới chạy lui canh góc, canh hướng chụp hình, tôi bỗng liên tưởng đến cảnh cô nàng hồi còn đi lính, vác súng xông pha trên thao trường, mà không khỏi cười thầm trong bụng.  Nhớ lại chuyện “cười ra nước mắt” nàng từng kể tôi nghe khi tập bắn súng ở quân trường, không biết nàng ngắm cái kiểu gì, mà cả 9 viên đạn được phát cho tân binh buổi hôm ấy nàng…lia cả vào tấm bia của người lính bên cạnh, trong khi bia của nàng thì trống trơn, lành lặn, không có vết đạn nào! Và từ đó, mỗi lần đến lượt Phan Lang tập bắn, các quân nhân khác…bỏ chạy ra thật xa!

Khi đôi chân đã bắt đầu biểu tình, mọi người đòi rút quân về phòng để “tẩy trần” và nghỉ ngơi. Nhưng đúng là phong thái quân đội, dù đi chơi cũng phải có “kỷ luật thép”! Trước khi giải tán, “thủ trưởng” Phan Lang vẫn không quên tập hợp lực lượng lần cuối để… ban bố mệnh lệnh, “Đúng 8 giờ sáng mai, tất cả tập họp tại tầng 14 để ăn sáng và họp bàn kế hoạch mới!”

Đêm đầu tiên nằm trên du thuyền bên cạnh con thỏ được bồi phòng thắt bằng khăn trắng có vẽ hai con mắt long lanh thật dễ thương, chúng tôi nhìn ra cửa sổ thấy biển đêm lấp lánh như dát bạc dưới ánh trăng, mây trôi lững lờ ảo diệu giống cảnh thần tiên.  Và tôi chìm vào giấc ngủ cùng hình ảnh biển lớn bạt ngàn gợn sóng bồng bềnh bên ngoài mạn thuyền…

Ngày thứ hai, sau một đêm ngủ ngon giữa tiếng sóng dịu dàng, ai nấy đều hồi phục 100% công lực. Bữa sáng buffet là một cuộc thử thách lòng “mê ăn” vì món gì cũng muốn nếm, chỗ nào cũng muốn thử, trong khi các vị nữ lưu lại cố giữ eo để mặc áo dài và diện …đầm đìa. Ăn sáng xong, “Hội đồng tác chiến” bắt đầu làm việc.  Các văn nhân thi sĩ lúc này tạm gác bút nghiên, tập trung cao độ vào việc khám phá và chiếm lĩnh những góc chụp hình đẹp nhất, trước khi các đoàn khách khác ập tới.  Phan Lang chạy đôn chạy đáo và tìm được một khu vực trang trí đẹp mê hồn gần mạn thuyền, tên Wonderland, nhìn cứ như lạc vào Disneyland vậy! Chiếc ghế hoàng hậu uy nghi bọc những viên đá kim cương to đùng, lấp lánh. Thế là các “quý bà” VTLV tranh nhau leo lên, ẹo qua ẹo lại, tạo dáng đủ kiểu để chụp hình, rồi còn lôi cả quý ông vào chụp tiếp. Tôi đứng chụp hình cho họ mà vừa buồn cười vừa… thương cho cái ghế, chỉ sợ nó chịu không thấu nhiệt tình của chị em mà “sập” một phát là “tiêu đời cô Lựu” cả đám! Giữa rừng máy ảnh và hàng chục chiếc iPhone đưa lên cùng lúc, Phan Lang luôn miệng… hét, “Nhìn ngay vào ống kính đây này! Chụp mỗi máy một lần thôi, vì nhìn cùng lúc nhiều máy quá sẽ bị… lé mắt hết nghe chưa!”  Những tiếng cười ha ha hí hí he he lại vang lên ầm ỹ.

Sau khi thỏa mãn “cơn mê” hình ảnh, mọi người mới nhớ đến chuyện Karaoke.  Phan Lang và chị Hồng Thủy hào phóng mời mọi người về phòng có ban công của mình để cùng nhau…hét.

Xin kể “Chuyện hậu trường” về cái máy Karaoke. Trước chuyến đi, Trưởng Ban Biên Tập VTLV Thái Phạm đã cho một ý kiến, dù anh không đi được cùng mọi người, là phải có cái máy Karaoke nho nhỏ mang theo để mọi người hát hò trên tàu cho…xôm tụ. Tôi “nhận lệnh” đi săn lùng, và cuối cùng VTLV tậu một chiếc máy Karaoke với giá “hạt dẻ” nhưng âm thanh thì… hút hồn, vang dội như sấm mùa đông. Tiến Sĩ Nguyễn Hồng Dũng, Phó Chủ tịch VTLV, được mời đến thử giọng đầu tiên.  Anh đắc ý vì tiếng hát quá cuốn hút, cẩn thận đóng gói mang đi. Ấy thế mà, sáng ngày check-in vào xong, tôi hớn hở hỏi, “Anh Dũng ơi, khi nào thì nhóm mình khai máy Karaoke được?” Anh giật mình, trợn mắt kêu trời. Hóa ra vì quá hào hứng lên tàu, lúc nhờ người drop xuống bến cảng, vị Tiến sĩ đáng kính của chúng tôi đã… bỏ quên luôn máy Karaoke trên xe người đưa đón! Tin “dữ” lan đi, cả nhóm chỉ biết dở khóc dở cười!  Vậy là các văn thi sĩ sẽ ngồi nhìn nhau… ngâm thơ chay cho sóng biển nghe rồi!  

Nhưng như người ta thường nói, ở đời hay không bằng…hên. Giữa lúc nỗi buồn đang lan tỏa, thì “Thiên thần” Hạnh Thảo xuất hiện.  Nghe chúng tôi than vãn về “thảm họa Karaoke” của anh Hồng Dũng, Hạnh Thảo bỗng phá lên cười, “Mọi người đừng lo, em có đem theo một bộ đây nè!” Cả đoàn vỗ tay rầm rộ, tiếng reo hò suýt chút nữa làm rung rinh con tàu vĩ đại giữa đại dương. “Người tính không bằng trời tính” cuộc vui chính thức được “cứu vãn” trong gang tấc!

Và khoảnh khắc mong chờ cũng đến, là màn ra mắt chiếc máy Karaoke “cứu tinh” của Hạnh Thảo. Anh Hồng Dũng sau khi “chuộc lỗi” bằng những lời phân trần, đã chính thức cầm mic khai Xuân, cùng Hạnh Thảo “dợt” một bài hay đến long trời lở…nước!  Căn phòng dù rộng rãi nhưng làm sao chứa hết mấy chục con người.  Thế là cảnh tượng “lớp lớp trùng trùng” người ngồi trên giường, người khệ nệ bê ghế từ ngoài ban công vào, người ngồi bệt xuống đất, thậm chí có người còn ngồi luôn xuống sàn tàu. Và rồi, mọi người bắt đầu… quậy tới bến!

Tiếng nhạc nổi lên giữa đại dương bao la với âm thanh đầy kỳ diệu. Không cần cái máy kêu “như sấm” bị bỏ quên, máy của Hạnh Thảo vẫn đủ sức làm bùng nổ không gian. Những “giọng oanh vàng” tha hồ cất tiếng, những “đôi chân ngọc” mặc sức lắc lư. Tôi nhận ra rằng chỉ cần có nhau và có tiếng hát, thì dù giữa trùng khơi vẫn hạnh phúc. Lời ca tiếng nhạc vang vọng khắp phòng, tràn ra ban công, chan hòa vào đại dương, làm cho sóng nước cũng lấp lánh theo mạn tàu.

Về chiếc backpack (ba lô) đầy tình thương của sếp Hải.  Đây cũng là dịp Không Quân Hải tiếp tục… móc hầu bao. Cứ ai hát xong là được tặng quà, trao vòng hoa, và nhận bao lì xì đỏ chói.  Tính đến giờ phút này, tôi không biết đã có bao nhiêu cái phong bì đã “bay” khỏi cái backpack của anh Hải nữa.  Tôi gọi nó là “bắt phạt” mới đúng, và thấy cảm động, thương sếp vô cùng! Lúc làm thủ tục check-in, mọi người đều ký gửi hành lý để xe đẩy đi cho khỏe. Riêng anh Hải cứ khư khư vác cái ba lô to đùng, nặng trình trịch đó trên vai, làm cái lưng anh cong xuống.  Tôi đã thắc mắc, sao sếp không gửi phắc nó đi cho rảnh tay, giờ mới hiểu. Hóa ra trong đó toàn là “kho báu” anh mang theo để tặng thưởng cho đoàn. Nào là voi đá, cá thủy tinh, hưu cao cổ, Thiên thần, và lá hoa đủ kiểu đủ màu. Anh sợ ký gửi chúng sẽ bị “sức tay gãy gọng” hết, nên thà chịu đau lưng, vác “trọng trách” ấy suốt quãng đường dài, để đổi lấy nụ cười cho anh chị em. Đúng là một vị “Big Boss” dễ thương… nhất hệ mặt trời!

Buổi tối, không gian nhà hàng rực rỡ, vì cánh nữ VTLV diện quốc phục áo dài thướt tha, và cánh mày râu thì lịch lãm trong những bộ vest chỉnh chu. Bữa tối sang trọng diễn ra trong không khí ấm cúng, bất ngờ thuyền trưởng cùng đội ngũ nhân viên phục vụ bước ra hát vang nhảy múa chào mừng du khách. Nhóm VTLV cũng hào hứng đứng dậy, “quậy” nhiệt tình, những tà áo dài VN lả lướt tung bay theo bước chân đoàn thủy thủ, làm thiên hạ nhìn đến…lác cả mắt!

Ngày thứ 3 tàu cập bến Cabo San Lucas, Mexico. Vì nghe tin Mexico bạo loạn, một số người “hãi” không dám lên bờ. Nhóm “điếc không sợ súng” 10 người chúng tôi vẫn mua vé tour đi ngày sau, vì hôm đó hết vé.  Nhưng hôm ấy chúng tôi cũng rủ nhau lên bờ Cabo, dạo chơi khu phố gần tàu chứ không dám đi xa.  Rảo chụp hình một hồi, chàng cựu phi công VNCH Lê Văn Hải và nàng cựu Trung Tá Lục Quân Hoa Kỳ bỗng rủ nhau bày trò cho thiên hạ… hết hồn chơi!

Hai người ngồi xuống trước cửa một gian hàng, ngửa nón ra và bắt đầu “đóng vai” homeless để xin tiền ông đi qua bà đi lại. Khi chúng tôi tìm thấy họ thì trong nón đã có một tờ 5 đô nằm chơ vơ trông đến là tội nghiệp! Nhìn hai người ngồi bệt dưới đất, mặt mày nghiêm trọng như đang thực hiện…nhiệm vụ bí mật cấp quốc gia, chúng tôi cười ngửa cười nghiêng, cười đến té lăn chiêng xuống đất! Tôi nhanh tay “chộp” vội tấm hình để làm…bằng chứng.  Hai vị cựu chỉ huy mà máu hài hước, máu tếu, đến cở này thì thiên hạ…chịu đời sao thấu! Dân bản địa Mexico đi ngang qua tò mò đứng lại nhìn, có lẽ vì trông hai vị “homeless” khí chất quá sang trọng, sao nghèo mà…uy nghi lạ thường! Khi chúng tôi ngưng cười, chàng phi công đứng dậy phủi quần, hiên ngang như vừa đáp máy bay an toàn, còn nàng Trung Tá thì chỉnh lại xiêm y, lấy lại vẻ oai phong lẫm liệt cũ.  Hai người đi về tàu tỉnh bơ như chưa hề có chuyện gì xảy ra!

Chúng tôi kéo theo sau mà bụng vẫn còn đau thắt vì cười. Hóa ra, không cần vé tour đắt tiền, không cần người dẫn đoàn chuyên nghiệp, chỉ cần có “máu liều” và khiếu hài hước của Văn Thơ Lạc Việt, thì một vỉa hè ở Mexico cũng biến thành… sân khấu đại nhạc hội, vui nổ trời nổ đất!

Hôm đó là “The White Day”, ngày hội mặc đồ trắng toàn bộ.  Đi bờ về, mười mấy nữ tú và mấy nam thanh VTLV diện trang phục trắng muốt như tiên đồng ngọc nữ, kéo đi chụp hình. Khách du lịch quốc tế nhìn chúng tôi vỗ tay trầm trồ. Có người còn nhiệt tình giành lấy máy để chụp hộ cho đủ mặt hết cả đoàn.  Buổi tối tại nhà hàng American Icon là một biển trắng tinh khôi. Đặc biệt hơn, đoàn VTLV có hai thành viên đón sinh nhật. Nhà hàng tặng bánh kem. Sếp Hải rút bao lì xì và vòng hoa trao cho người thêm tuổi mới. Tiếng hát Happy Birthday của nhân viên nhà hàng và VTLV cùng vang lên rộn ràng ấm áp.

Sau tiệc tối, anh Hải mở “đại bản doanh” phòng mình để hát Karaoke, nhảy nhót, lần thứ hai.  Có thêm 4 vị khách Nam Cali gặp trên tàu tham gia.  Chị tên Bích Vân tuy được chồng đẩy trên xe lăn, nhưng hát rất hay. Với hiệu lệnh “ai dám cầm mic là có quà”, sếp Hải lại tiếp tục… vơi túi tiền cho những giọng ca oanh vàng mới quen.  Sau màn ca hát, đến trò chơi Lô-tô do anh Hồng Dũng điều khiển. Cả phòng náo loạn mỗi khi có người trúng số nhảy tưng lên. Tôi cũng may mắn “Kinh” một ván, và rinh bình hoa đẹp cùng bao lì xì đỏ lóe. Sếp Hải còn bày thêm trò Bầu Cua Cá Cọp. Tiếng reo hò, tiếng cười, tiếng vỗ tay vang dội cả phòng bay qua ban công hòa vào gió biển. Niềm vui “sung” đến mức khi tan hàng thì đã gần 1 giờ khuya! Bụng đói cồn cào, cả nhóm lại rủ nhau kéo lên Pizza Cafe Promenade để thưởng thức món Pizza “độc bản”. Miếng bánh mỏng dính như bánh tráng, chỉ to bằng cái đĩa nhưng vị ngon thì khó cưỡng khi đưa vào miệng. Mỗi người gọi một cái, nhấm nháp và uống cà phê, kết thúc một ngày dài đầy phấn khích.

Ngày thứ 4 lên bờ thăm Cabo. Nói thì nghe “anh hùng” thế, chứ lúc bước xuống đi sâu vào địa phận nước Mễ theo tour, chúng tôi bụng ai nấy đều “đánh lô tô”.  Nhìn lính Marine (Thủy Quân Lục Chiến) trang bị súng ống tận răng đi tuần tra, mắt liếc nhìn du khách chằm chằm, chúng tôi cũng… ớn. Nhưng hướng dẫn viên rất lịch sự và chu đáo, đón chúng tôi bằng xe bus xịn, đãi ăn vặt ngon, làm nỗi lo cũng vơi đi phần nào.  Họ đưa đi coi phố xá xinh đẹp của Cabo, xưởng thủy tinh nghệ thuật xem họ biểu diễn làm vỏ chai, các con vật, ghé Chocolate factory, và đặc biệt là nơi thử rượu. Các loại rượu quý của Mễ, kể cả Tequila, đều được mang ra. Cánh đàn ông thử hết mười mấy mẫu rượu mạnh, mặt ai nấy đỏ gay như gấc chín. Tôi cũng “bạo gan” nếm thử hai ly nhỏ xíu, mà đã thấy nóng bừng cả người, công nhận rượu Mễ “phê” thật!

Hấp dẫn nhất tour này là chuyến canô ra khơi, thăm các hang động và núi đá nghệ thuật thiên nhiên The Arch of Cabo tuyệt mỹ, và coi cá heo. Giữa đại dương bao la, những chú cá heo nhảy lên bắn nước tung tóe chào đón đoàn, cảnh tượng thú vị không lời nào tả xiết.  Canô đang lướt sóng anh thuyền trưởng bất ngờ hỏi: “Are you ready to fly?” (Các bạn sẵn sàng bay chưa?). Cả nhóm tưởng anh ta đùa, nên đồng loạt hô, “YES!” Ai dè anh ta tăng tốc độ thật! Chiếc canô lao đi như phản lực, sóng đánh ầm ầm vào sườn làm nước dằn mạnh, canô như đụng phải đá ngầm, bồng lên hạ xuống liên tục, xém hất văng chúng tôi khỏi canô.  Các ông thích chí cười ầm ỹ, Phan Lang vẫn vác máy lên vai chụp hình.  Bên cạnh tôi, nhà văn Hồng Thủy vì cao tuổi và có vấn đề về tim nên hoảng hốt. Chị níu chặt tay tôi, kêu lên bằng giọng Bắc… đặc sệt, “Ối giời ơi, ghê quá!”. Tôi một tay ôm chặt lấy chị, một tay cầm điện thoại quay phim, miệng trấn an, “Chị yên tâm đi, em biết bơi, lại có áo phao, bảo đảm nếu có bề gì em sẽ đưa chị vào bờ an toàn!”. Chị nghe thế tạm yên lòng, nhưng khi tới gần bờ đã “hoàn hồn” chị quay qua tặng cho anh thuyền trưởng một tràng… mắng vốn bằng tiếng Anh vì tội làm chị mệt tim, khiến anh này phải xin lỗi rối rít. Sau trận “thủy chiến” hết hồn đó, chúng tôi được bù đắp bằng một bữa trưa món Mễ ngon lạ lùng.  Trên đường về, ai nấy gật gù, “Chuyến đi này thật là đáng đồng tiền bát gạo!” Chị Hồng Thủy tiếp, “Trừ canô!”

Cũng phải nhắc đến một cử chỉ cực kỳ dễ thương của MC Hạnh Thảo. Cô nàng đã âm thầm mua tặng cả đoàn 20 người mỗi người một chiếc áo thun kỷ niệm có in dòng chữ “Quantum of the Seas”. Phái nữ thì màu hồng ngọt ngào, phái nam thì màu xanh biển mạnh mẽ.

Ngày thứ 5, trên boong tàu tầng 15 bỗng chốc biến thành một “rừng hoa di động” với 14 đóa hồng rực rỡ và 6 nhành xanh biển nam tính. Hạnh Thảo quá tâm lý, mặc áo vào cả đoàn nhìn như một đội quân sắp đi… đánh chiếm tàu Quantum. Nhìn thấy thế, sếp Hải chợt nảy ra ý định mở cuộc thi giải Marathon, “Chạy 2 vòng, vòng quanh thế giới… du thuyền!”  Tất cả sắp hàng trong tư thế sẵn sàng. Vừa nghe anh Hải hô, “Một, hai, ba… GO!” thì Ngọc Ánh bỗng chốc hóa thành “nữ hoàng tốc độ” phóng vèo một cái, như thể có gắn động cơ phản lực sau lưng. Tiếp theo là Kiều My, Hạnh Thảo, và tôi, bốn vận động viên áo hồng “phi nước đại”, mông nguẩy, tay vẫy, mặt hớt hải, phóng như bay… bỏ xa sau lưng đoàn “vận…chậm viên” rồng rắn.

Nhưng cái “máu nghệ sĩ” nó khổ lắm, đang chạy hì hục mà giữa đường gặp tượng gỗ chú gấu đỏ California bự tổ chảng đứng bên vách tường cạnh những người leo núi, cả bốn đứa quên sạch giải thưởng, thắng gấp một cái “két” để nhào vô chụp hình. Kệ, tiền thưởng tính sau, hình đẹp là trên hết! Tuy thế, khi thấy nhóm sau gần đuổi kịp, 4 người bắt đầu vắt giò lên cổ …chạy tiếp! Kết quả, “giám khảo” Hải bao dung đến mức lạ kỳ, người về nhất có tiền, người về bét… cũng có tiền. Đúng là giải đấu nhân văn nhất lịch sử hàng hải!

Sau khi nạp năng lượng bằng kem bảy màu và dùng bữa trưa tại một góc khuất đuôi tàu, nơi có view “triệu đô” vì được nhìn đám bọt sóng trắng xóa đang cuồn cuộn đuổi theo tàu ngoạn mục, Hạnh Thảo lại bê máy Karaoke ra.  Nhóm VTLV chính thức chiếm đóng địa bàn. Chúng tôi cùng …“hét” cho đại dương nghe! Tiếng nhạc vang dội hòa cùng tiếng sóng, làm mấy chú hải âu tình cờ bay ngang cũng phải lượn lờ chậm lại vẻ như nghe ngóng và muốn…tham gia nhập đoàn!

Sau phần Karaoke, sếp Hải trổ tài “huynh trưởng hướng đạo”. Trò kéo co anh đưa ra bằng cách “oẳn tù tì” để chọn đội nào bắt đầu trước.  Đội tôi có chị Hồng Thủy, và chị đã cùng chúng tôi đứng bộ tấn đường hoàng, ôm chặt, kéo mạnh, đến nỗi làm cho…cả boong tàu rung chuyển, và đội kia thua…bật ngửa, vui đến nỗi một bà cháu người Mỹ đi ngang cũng xin “nhập hộ khẩu” vào đội hình. Bé con được sếp Hải lì xì cười toét miệng. Rồi trò “múc nước bằng muỗng” chạy thi đổ vào ly, và “vận chuyển đậu gà” đếm số nhận thưởng.  Nhìn 20 con người học thức, sang trọng, diện đẹp, mà rối rít cầm muỗng chạy lăng quăng như trẻ lên ba, va vào nhau, đổ đậu, đổ nước vung vít, thiệt tình là cười đến nỗi ruột gan thắt lại, nước mắt chảy te re!

Buổi tối, cả đoàn diện đồ đen toàn bộ, nhìn…ngầu như phim “Men in Black” đi dự tiệc Captain’s Dinner. Trong khi các bàn khác đang vỗ tay chào thuyền trưởng, thì bàn Văn Thơ Lạc Việt lại có “độc chiêu”. Sếp Hải cảm ơn mọi người và nói anh vô cùng hạnh phúc với chuyến đi này. Rồi anh lại mở chiếc ba lô “huyền thoại” ra. Nhưng lần này không phải trò chơi, đó là những giây phút vinh danh đầy cảm động và… khác người! Ba lá cờ vàng ba sọc đỏ lấp lánh giữa nhà hàng quốc tế, kèm theo ba phong bì đỏ thắm, được anh Hải trao tặng chị Hồng Thủy, Phạm Phan Lang, và cả “phóng viên chiến trường” Phương Hoa tôi. Cả nhà hàng nhìn sang với ánh mắt vừa ngạc nhiên vừa khâm phục. Họ không hiểu cái nhóm này lấy đâu ra lắm năng lượng thế, đêm thì sang trọng huyền bí, đêm thì nghịch ngợm dành hết phần thiên hạ! Chúng tôi về phòng với nụ cười vẫn còn treo trên môi, đi vào giấc ngủ mà trong mơ vẫn còn nghe tiếng chân chạy, muỗng gõ vào ly, và tiếng cười giòn tan hòa trong gió biển ở đuôi tàu.

Ngày thứ 6 tàu ghé Ensenada. Phan Lang giúp book miễn phí chuyến “Lên trời – North Star” cho mọi người khỏi tốn $45/vé, bay lên không trung ngắm biển và cả con tàu từ trên cao. Sau khi đáp xuống, vì không dám đi tour, 10 người chúng tôi rủ nhau xuống cảng Ensenada với tư thế “vui chút xíu thôi” và dặn nhau, “đi dạo gần bờ, hễ thấy biến là dọt lẹ lên tàu”, rồi cử hai “liền ông” người đi đầu và người đi cuối. Cứ ba bốn bước là dừng lại điểm danh, như học sinh mẫu giáo, sợ rớt mất mống nào là mệt! Thành phố này trông có vẻ “ghê” hơn Cabo, lính Marine bịt mặt vác súng đi rầm rập làm ai nấy tim đập đùng đùng. Nhưng mà lạ lắm, hễ thấy đồ rẻ là cái “máu mua sắm” nó đè bẹp nỗi sợ. Ở đây trả giá còn hơn chợ Bến Thành, người ta đòi 25 đô, mình trả giỡn 10 đô/2 cái, ai dè họ bán cái rụp, làm chúng tôi ngớ người, hối hận mình không trả…5 đô cho rồi!

Đêm tiệc cuối tại nhà hàng American Icon, sếp Hải “âm mưu” tặng tiền tip cho nhân viên phục vụ theo phong cách…đại gia.  Mọi người góp tiền lại, sếp moi trong túi ra hai phong bì đỏ chót hình cô Ngựa, bỏ tiền vào mà để xòe ra một phần ba như…đánh bài xì tố. Khi hai phục vụ được mời lên, anh Hải hô vang “Thank you” 3 lần, như hô khẩu hiệu duyệt binh, và cả bàn Văn Thơ Lạc Việt đứng dậy hô tên họ “DungRui” 3 lần, đến lượt anh phó “Tedi” cũng vậy. Cô DungRui cảm động rưng rưng nước mắt, ôm sếp Hải và nói với mọi người, “Trời ơi, suốt đời đi làm, tôi chưa bao giờ được thưởng cái kiểu này!” Nhìn sang các bàn khác, tôi thấy người ta chỉ để tiền tip rồi lủi mất, nên mới thấy dân VTLV mình chơi “đẹp và độc” đến mức nào!

Sau đó sếp Hải bắt đầu màn “đố vui thông minh”. Câu hỏi vừa ra, chị Hồng Thủy đã chứng minh bộ não “trên hàng 8” nhưng chạy nhanh hơn…máy tính, nên chị lãnh giải nhiều nhất, vét hết những đồng bạc cuối cùng trong túi anh Hải nhờ vào câu trả lời chót, “Lê Văn Hải là nhà băng bị bankrupt!” Làm cả nhóm thích quá cười to, vỗ tay muốn sập bàn.

Tiệc tàn, chúng tôi lại kéo nhau xuống Cafe Promenade uống cà phê. (đúng là bụng không đáy!).  Anh Hải mời mọi người phát biểu cảm tưởng, và mời đứng lên nắm tay nhau hát một bài để chia tay.  Cảnh tượng này làm quản lý nhà hàng cảm động, anh chạy ra bật hết đèn sáng trưng, rồi leo lên ghế làm “phó nháy”giùm, chụp từ iPhone cho tới cái máy “đại bác” của Phan Lang. Trước khi về phòng, các nàng “sa lầy” vào khu hàng hiệu.  Phan Lang làm cả hội nữ…lác mắt khi rước một em LV cao quý, Ngọc Ánh cũng không vừa, khi tậu em BurBerry sành điệu. Cả đám các cô cùng vui với bạn, xúm lại đeo thử lấy hên, chụp hình để dành khi nào tiện thì mua.

Nhóm còn rất nhiều hoạt động thú vị khác, xem ca nhạc tại Royal Theater mỗi xuất khuya, chơi banh, kéo máy sòng bài…mà vì bài viết đã dài không thể kể hết.

Ngày thứ 7.  Sáng sớm tinh mơ, khi bình minh còn chưa kịp nhuộm vàng mặt biển, tầng 14 đã rộn ràng tiếng cười nói. “Binh đoàn” Văn Thơ Lạc Việt tập hợp ăn bữa sáng cuối cùng. Sau đó, ai nấy về phòng chuẩn bị lên bờ. Tại điểm tụ tập, bầu không khí bỗng chùng xuống. Những con người mới hôm qua còn nhảy Marathon, kéo co, hát hò cười vang cả boong tàu, giờ đây nhìn nhau mắt rưng rưng. Những cái ôm siết chặt, những lời từ tạ thấm đẫm tình thân được trao đi cùng lời hứa, “Chúng ta sẽ còn những chuyến đi rực rỡ thế này nữa nhé!”

Sau cùng, cảm ơn sếp Hải với tấm lòng lo cho mọi người, chiếc ba lô phong bì đỏ, quà, và trò chơi hướng đạo.  Cảm ơn “thủ trưởng” Phan Lang đã chèo lái con tàu tâm hồn cả đoàn. Cảm ơn chị Hồng Thủy yêu quý đã từ xa bay qua Cali tham gia cùng tụi em. Và cảm ơn tất cả các anh chị em Văn Thơ Lạc Việt cùng thân hữu đã biến một chuyến Cruise bình thường thành một huyền thoại vui đáng nhớ… cả đời.    

       Phương Hoa – Xuân Bính Ngọ, 2026

TB: Gửi tạm mấy tấm hình dưới đây, còn nhiều hình hay, vui, đẹp và…độc, kính mời quý vị trở lại xem sau nhé.

P.Hoa

Singapore – Đến Một Lần Mãi Nhớ

Phương Hoa

Sau chuyến du lịch Singapore trở về, người thì đã tới nhà, mà hồn vía tôi vẫn còn lửng lơ đâu đó bên kia bán cầu.  Vì trái múi giờ, mắt cứ ríu lại mở lên không nổi, ban ngày ngủ gà ngủ gật, ban đêm thức trắng mắt mũi lờ đờ, nhưng ký ức về chuyến đi thì vẫn còn tươi roi rói trong đầu.  Chỉ nhớ tới thành phố sạch đẹp này thôi là tôi thấy tỉnh ngủ… được chút xíu, liền ngồi dậy ghi vội đôi điều, trước khi quên mất tiêu vì bị công việc “vùi dập” bởi sự đình trệ trong thời gian đi vắng.

Tất cả những nơi chúng tôi đi qua trong hai tuần ở Singapore đều thật là đáng nói.  Nhưng trong bài viết nhanh để “trình diện ngày trở về” này, tôi chỉ xin tóm tắt ghi lại vài nơi thăm viếng sau cùng trước khi lên máy bay về Hoa Kỳ.

Nhóm tôi tuy đến từ Mỹ, nhưng người ở rải rác khắp các tiểu bang, từ California đến Texas, Florida… và đều book chung khách sạn “D’Resort Downtown” gần bờ biển, và gần shopping mall của một trong vài khu phố thị lớn nhất Singapore, là khu Downtown East. 

Chuyến bay thẳng hơn 17 giờ trên United Airline từ San Fransisco tới Singapore quả thật là dài dằng dặc.  Vì… tiết kiệm, mấy người bạn khuyên nên book theo dạng “con nhà nghèo” nghĩa là hạng “Basic Economy” chỉ hơn sáu trăm bạc khứ hồi cho mỗi người, cộng thêm một trăm tiền bảo hiểm, phòng ngừa nếu đổi ý hủy bỏ hoặc dời đổi chuyến bay sẽ không bị mất tiền hay bị phạt. 

Hình như tuyến đường từ Mỹ qua Singapore không có nhiều người đi. Lên máy bay, chúng tôi kéo hành lý xách tay vượt qua những hàng ghế thương gia ở đầu tàu, thấy mỗi ghế ngồi được chia cách riêng biệt, trong bụng tôi nghĩ thầm, phải trả thêm mấy nghìn nữa để được ngồi hạng ghế này cũng …đáng đồng tiền bát gạo.  Nhưng khi đến những khoang sau nơi có số ghế nhóm chúng tôi, thì thấy còn rất nhiều ghế trống. Thế là chúng tôi mỗi người “chiếm lĩnh” một hàng 3 ghế trống, có thể chồng gối lên, đắp mền nằm ngủ thoải mái, và có thể xem một lúc… 3 bộ phim, còn rộng rãi và “riêng tư” hơn cả…hạng thương gia! Cả chuyến đi chuyến về cũng đều như thế. United Airline phục vụ hai bữa ăn chính rất đa dạng và ngon, có cả những món chay theo yêu cầu của hành khách, cộng thêm một lần ăn vặt, còn nước uống các loại thì tự chọn thoải mái không tính tiền.

Đặt chân xuống phi trường quốc tế “Singapore Changi International Airport”, nhận hành lý xong, việc đầu tiên của chúng tôi là chạy đi đổi tiền “cho kịp thời cuộc”.  Đổi xong mới giật mình, mới thấy mệnh giá tiền Singapore đúng là “đẳng cấp quốc tế”, 100 đô Mỹ mà chỉ đổi được có 124 đô Singapore.  Cầm xấp tiền mỏng dính, nhẹ tênh, và nhìn các bảng giá hàng hóa quanh đây tôi thấy trong lòng hơi… hụt hẫng, cái điệu này hỏng biết số tiền mặt đem theo hai vợ chồng xài được mấy hôm đây.  Khi hỏi ra mới biết, ở Singapore du khách có thể dùng thẻ nhà băng ATM để rút tiền và các loại thẻ tín dụng có thể trả khi đi ăn uống và mua sắm.

Đổi tiền xong, cả nhóm gọi taxi thẳng tiến về khách sạn D’Resort – Downtown East. Vừa tới nơi là thấy liền cái phong cảnh hấp dẫn của một nơi nghỉ dưỡng đầy lý tưởng: Khu Resort gần sát biển, gió mát rười rượi, đường đi bộ thì sạch sẽ, thẳng tắp, nhìn là muốn… bỏ dép đi bộ cả ngày như Thầy Minh Tuệ bên Ấn Độ. Hai bên đường, cây cối xanh mướt, đặc biệt là dưới những tàng cây, người ta nhặt từng chiếc lá rụng cho vào bao, không để sót dù chỉ một chiếc lá khô.  Nói chung thì đường lộ, trạm nghỉ chân, vỉa hè đều sạch bóng loáng. Đi mỏi chân người ta có thể ngồi bệt xuống, thậm chí nằm dài ra đất nghỉ ngơi mà quần áo vẫn sạch tinh, không dính một hạt bụi nào.  Khí hậu Singapore ấm áp, trời luôn trong xanh rất đẹp, nắng vừa đủ cho da cảm giác khỏe mạnh mà không bị nhơm nhớp mồ hôi như mùa hè bên quê nhà.  Hình như đất nước này rất biết chiều lòng du khách, nên du khách nhộn nhịp khắp nơi, ban ngày và cả ban đêm.

Từ D’Resort, chỉ chưa tới 10 phút đi bộ ra khu shopping Downtown East, và nơi đây mới thật sự choáng ngợp.  Nào là nhà hàng san sát, các món ăn chụp hình trưng bày cái nào cũng hấp dẫn, long lanh, rực rỡ, nhìn là muốn đứng lại…chụp hình bỏ lên FaceBook khoe với bạn bè!  Rồi tới khu vui chơi, khu mua sắm, khu chợ Nhật, chợ Tàu… tất cả đều sạch đẹp, gọn gàng, nhìn rất “Singapore” như lời đồn trước khi chúng tôi đến đây. Chỉ có một điều duy nhất hơi… đau tim, là giá cả!

Phải nói giá cả ở đây thật là đắt, đắt hơn Mỹ rất rất xa, làm cho du khách dù có là “dân xịn” đến từ đất nước Cờ Hoa thì khi móc túi trả tiền cũng đều có chung một phản xạ, giật mình, rồi phải cố bình tĩnh mỉm cười cảm ơn cho đúng phép lịch sự, và khi ra ngoài thì đứng lại xầm xì.  “Thức ăn ngon thiệt, nhưng giá thì đúng là… ăn bằng vị giác, trả tiền bằng cảm xúc” một người bạn chúng tôi đến từ Pháp đã nói đùa như vậy.  Ví dụ: Một đĩa rau dền xào tỏi giá 17 đô, một trái táo nhỏ xíu giá 2 đô rưỡi, còn hai trái dưa leo bé tẹo bằng ngón tay cái mà giá tới 5 đô Sing.  Cũng có mấy người bạn chúng tôi book khách sạn xa hơn về vùng ngoại ô thì mua được các loại trái cây đến từ Malaysia có giá khá dễ chịu hơn nhiều.

Bù lại, người dân Singapore rất dễ thương, hầu hết đều nói được ít nhiều tiếng Anh, nên giao tiếp vô cùng thuận tiện. Hỏi đường, hỏi giá, hỏi… đủ thứ chuyện trên đời đều được trả lời rõ ràng, lịch sự, không cần phải đoán ý hay dùng ngôn ngữ “to quơ”.

Nơi khám phá tuyệt vời.

Lạc vào Gardens by The Bay từ ban chiều tới ban đêm.

Trong chuyến du lịch Singapore lần này, nếu phải chọn một nơi khiến tôi vừa đi vừa “ồ à” nhiều nhất, thì chắc chắn đó là Gardens by the Bay.  Nghe tên tưởng như vườn cây bình thường, nhưng bước vô trong mới biết, là khu vườn…đúng kiểu Singapore, tức là vừa xanh, vừa to, vừa hiện đại, lại còn có cả rừng cây phát sáng vào ban đêm.

Hôm đó chúng tôi đi buổi chiều.   Trời xanh trong, nắng không gắt, gió thổi nhẹ nhẹ man mác.  Vừa xuống taxi, bước vào Gardens by the Bay là thấy không gian mở ra rộng mênh mông.  Lá hoa xanh mướt tốt tươi, lối đi sạch bong, cây cối được trồng ngay hàng thẳng lối, nhìn đâu cũng thấy đã mắt.  Những chòm cây xanh kìn kịn, mượt như nhung, mong manh như tơ, long lanh như sương đêm… được uống tỉa công phu thành hình những con thú xinh đẹp đầy oai phong như, hà mã, khủng long, voi…nên mọi người thi nhau chụp hình lia lịa.

Đi thêm một đoạn về bên trong, nhiều cây Supertree nhân tạo bắt đầu xuất hiện. Nhìn từ xa đã thấy kỳ lạ, lại gần thì càng thấy chúng rất to. Những “cây nấm” này cao vút, thân to, tán xòe tròn như những chiếc nấm khổng lồ mọc sừng sững giữa trời. Mọi người cứ ngẩng mặt lên mà nhìn muốn vẹo cả cổ.

Ban chiều trời còn sáng, Supertree nhìn rất oai, rõ từng chi tiết, chúng đứng im lặng giữa trời xanh, xung quanh là du khách đi qua đi lại, chụp hình không ngớt. Người đứng bên này tạo dáng, người đứng bên kia chờ tới lượt, không khí đông nhưng vẫn rất trật tự, đông mà không loạn xạ, không ồn ào, quả thật du khách đã hành xử đúng với phong cách người Singapore.

Chúng tôi đi dạo vòng vòng, chụp hình, ngắm cây, ngắm hoa, ngắm cả đám đông người thật là thú vị. Có những khu trồng cây từ nhiều vùng khí hậu khác nhau, cây nào cũng xanh tốt, được chăm chút kỹ lưỡng. Đi một hồi mỏi chân, cả nhóm dừng lại nghỉ, có người ngồi cả xuống dưới đường. Giữa khu vườn rộng lớn, nghe gió thổi, nhìn cây rung rinh, tự nhiên thấy lòng dịu lại hẳn.  Tôi đứng đó hít một hơi dài bầu không khí trong lành ấy, cảm giác thật dễ chịu.  Khu vực hiện đại là thế, sôi động là thế, vẫn có chỗ cho người ta chậm lại, tĩnh tâm, lặng lẽ đếm thời gian trôi.

Tới chiều gần tối, mọi người chúng tôi quyết định ở lại để xem Supertree lên đèn. Và lúc này đây mới là lúc Gardens by the Bay thật sự “bung hết công lực” tỏa sáng lên bầu trời, nếu ai bỏ về thì sẽ hối tiếc không nguôi.

Trời sụp tối hẳn, đèn bắt đầu bật lên, cả khu vườn, cả một vùng trời, bỗng chốc như biến hình. Những Supertree ban ngày trông đã to, ban đêm lại càng “khủng” hơn, vô vàng kỳ thú.  Từ một cây, tới hai, rồi ba, bốn… và rồi ánh đèn sáng rực đủ màu, xanh, tím, hồng, vàng, đỏ… chạy dọc các thân cây rồi tràn lan lên tán, tỏa ra, nhìn như một khu rừng ánh sáng khổng lồ.  Tất cả những “cây nấm” này bỗng nhiên sống động hẳn lên, lấp lánh, lung linh, khiêu vũ nhịp nhàng giữa trời đêm Singapore.

Du khách ban chiều vốn đã đông, lúc này càng đông hơn rất nhiều. Người đứng, kẻ ngồi, có nhiều người còn nằm dài trên bãi cỏ, trên các lối đi, ngửa mặt lên nhìn cho đã.  Không khí lúc này giống như một lễ hội, tuy không ồn ào, nhưng rất rộn ràng.

Vì sợ độ cao, tôi quyết định không leo lên cầu treo OCBC Skyway để ngắm từ trên cao, mà chỉ trèo lên mấy bậc rồi đứng dưới nhìn lên.  Chỉ mấy bước dưới chân cầu mà tôi đã thấy hơi… run run.  Từ trên bậc thang nhìn ra xung quanh, các Supertree sáng rực, ánh đèn đổi màu liên tục, trông đẹp mê hồn như cảnh thiêng đường đang phát sáng trong các bộ phim Tàu.  Nhìn lên cầu treo, du khách lớp đi, lớp đứng, người dựa lan can chụp hình, đông đến nỗi người ta phải đứng sát vào nhau.  Ánh đèn từ các “cây nấm” phảng chiếu, lấp loáng trên các ngọn cây và lối đi.

Gió đêm thổi mát rượi, tiếng người từ nhóm bạn tôi chen lẫn du khách muôn phương lớp ngồi lớp nằm la liệt dưới đất gần cầu nói chuyện nhỏ dần, họ lặng lẽ ngắm cảnh, nên chỉ còn cảm giác vừa choáng ngợp, vừa yên bình. Tôi đứng ngắm nhìn quang cảnh tuyệt mỹ có một không hai này, do thiên nhiên cộng thêm nhân tạo, vừa quay phim, vừa chụp hình tới tấp, và trong đầu quên hết mọi sự, chỉ có ánh sáng của những cây hoa điện trước mặt mà thôi. 

Khi rời Gardens by The Bay để theo các bạn đi xem Marina Bay Water Show, tôi vẫn còn ngoái lại nhìn mấy cây Supertree đang sáng rực phía sau.  Đám đông du khách vẫn còn đứng đó, vẫn ngước nhìn, vẫn chụp hình. Còn tôi thì biết chắc một điều, khi về nhà, chỉ cần nhớ lại buổi tối hôm nay thôi là đủ thấy chuyến đi này thật sự đáng giá.

Người bạn “Thổ địa” sống tại Singapore dẫn chúng tôi đi một hồi, khi lên bờ, khi vượt thác, lúc xuống xe điện ngầm, mà chúng tôi như những…thầy bói mù không biết đâu là đâu, cứ “mở banh mắt” chạy theo anh ta, lòng ai cũng háo hức vì sắp coi một màn… ảo thuật khổng lồ giữa trời đêm, như lời người bạn nói.  

Show nước

Đến nơi, nhóm chúng tôi len vào được một khoảng trống nhỏ xíu cạnh thành cầu, chen chúc nhau ngồi bệt xuống nền xi măng sạch bóng cho đỡ mỏi chân, sau một hồi bước thấp bước cao chạy theo người bạn dẫn đường mệt đến “ná thở”.  Đêm Marina Bay rực rỡ như một bức tranh sống động.  Gió từ vịnh thổi vào mát rượi, mang theo mùi nước biển pha lẫn mùi hương người đủ loại của du khách.

Chúng tôi may mắn đến vừa kịp lúc, vì show diễn bắt đầu ngay. Khi nhạc bắt đầu trổi vang lừng, là lúc những tia nước bỗng phụt lên, vươn cao, rồi uốn lượn theo từng nhịp trống nhạc, lúc mềm mại, mơn man như dải lụa trong điệu vũ của các tiên nương, lúc lại mạnh mẽ như sóng cồn, vỗ dồn dập ngoài khơi bắn vào tung tóe trên người của khách xem, làm ướt cả áo quần mặt mũi mà nào ai để ý.  Ánh đèn laser đổi màu liên tục, xanh, đỏ, tím, vàng, hồng tía chiếu lên màn nước tạo thành những hình ảnh lung linh như giấc mơ kỳ diệu đang trôi giữa không trung.  Nhạc chuyển tông, thì những vòm nước quay ngoắt, rồi hình thành những bông hoa khổng lồ, lại chuyển sang hình những con rồng phụng, đến sấm chớp, cầu vồng… Cả bầu trời Marina Bay sáng rực, phản chiếu xuống mặt nước lấp loáng, làm cho những tòa nhà cao tầng xung quanh cũng như đang “xem ké” cùng du khách.

Tôi hào hứng quá đứng bật dậy, quay phim chụp hình lia chia, mà trong bụng cứ… đánh lô tô, lo cái điện thoại bị tuột tay rơi xuống nước là…tiêu tùng.  Xung quanh chúng tôi người đứng sát người, ai cũng ngước nhìn, miệng trầm trồ không ngớt, tay đưa điện thoại ra quay phim, cố không bỏ lỡ một khoảnh khắc đẹp nào.  

Show chấm dứt sau một màn biểu diễn hoa nước cộng hoa pháo thật độc đáo.  Chúng tôi vội kéo nhau bước lẹ ra ngoài, bỏ lại sau lưng tiếng cười, tiếng reo hò ngợi khen, cùng tiếng vỗ tay vang lên ầm ỹ hòa trong bầu trời đêm của vùng vịnh Marina Bay.

Đoàn người dắt díu nhau lên xe điện ngầm, tìm đến khu phố Tàu ở Downtown để “thưởng thức những món ăn độc lạ” của phố thức ăn nổi tiếng đất Sing.  Chúng tôi về đến khách sạn thì đã hơn một giờ sáng. Mệt thì có mệt, nhưng niềm vui thì cũng tràn đầy trong tim.

Tóm lại, đất nước Singapore quả là sạch, đẹp, văn minh, khí hậu ôn hòa thích hợp với dân …gốc mít chúng tôi, cộng với thức ăn ngon, chỉ có cái giá cả là ở “trên mây”. Nhưng thôi, đã đi du lịch thì cũng nên mở lòng, mở ví, cộng mở luôn tầm mắt, để mang về những tấm hình đẹp và cả một mớ kỷ niệm… cùng đôi tiếng cười hạnh phúc trong cuộc sống tất bật nơi xứ Cờ Hoa mỗi khi ngồi nhớ lại.  Cho nên sau này nếu có ai hỏi đi du lịch đất Singapore nữa hông, tôi sẽ sẵn sàng giơ tay… cái  rụp.

Phương Hoa – Bắc Cali, Mùa Valentine 2026.

Chín Mươi Chưa Chắc Mình Lành

Ngọc Hạnh

Tuần lễ này khí hậu vùng Hoa Thinh Đốn tương đối mát mẻ, không còn nắng nóng oi bức như những tuần lễ trước đây. Ban đêm trời hơi se lạnh. Hoa cúc có bụi đã ra hoa vàng xinh xinh, có bụi hãy còn đang chớm nụ. Cây Grappe Myrtle đã đầy hoa trong sân nhà Vân và rải rác nở hoa trong vườn nhà hàng xóm.  Những bãi cỏ trên các sân nhà đã có lá vàng rơi, dù phần lớn lá cây vẫn còn xanh um đầy trên cành.  Trẻ em sắp đi học, các cô cậu sinh viên chuẩn bị trở lại trường. Các cô cậu lo mang hành trang vào các ký túc xá hay nhà trọ gần trường Đại Học. Trời sắp vào Thu, những ngày nghỉ Hè thú vị qua rất nhanh theo lời các cháu Vân tiếc nuối. Rồi đây các cháu sẽ gặp thầy cô giáo, bạn hữu cũ, mới.

Riêng Vân cũng dự vài buổi tiệc nhỏ do gia đình tổ chức để mừng và tiễn các cháu trở lại trường  Đại học, bắt đầu năm học mới.  Vân vui vẻ cầu chúc các cháu hoc hành vui vẻ, nhiều sức khỏe, luôn may mắn trên đường học vấn. Trường Đai Học các cháu cách nhà khoảng 5, 3 tiếng lái xe. Nhớ lại cách đây ½ thế kỷ,ở quê nhà việc đi học ngoại quốc thật khó khăn, chỉ dành cho con nhà giàu hay học trò giỏi, được học bổng chẳng hạn. Nay ở Hoa Kỳ, việc học dễ dàng hơn. Chỉ cần học lực trung bình, mỗi năm đủ điểm lên lớp. Ai học giỏi càng tốt, mang danh dự cho gia đình, trường lớp. Cô, cậu nào nghèo không có tiền đóng học phí cho nhà trường thì vay, tốt nghiệp đi làm trả tiền vay mượn sau. Ngoài ra 3 tháng hè các cô cậu sinh viên cũng có thể tìm việc làm để kiếm tiền tiêu vặt khi trở lại trường.

Cuối tuần vừa qua, con Vân rủ mẹ đi thăm “nhà ngoại ô”  cách thành phố 90 phút lái xe. Nơi đó phần nào giống thôn quê Việt Nam, có trường Tiểu học, siêu thị, trạm chữa lửa, nhà thờ, tiệm ăn nhanh, tiệm hải sản… Tuy nhiên các kiến trúc này đều nhỏ so với các nơi trong thành phố. Đường xe chạy có hai chiều tráng nhựa sạch sẽ. Nhà nào dù lớn hay nhỏ cũng có sân rộng rãi, cỏ xanh mướt, hoa tươi tốt vì máy tưới tự động. Có nhà trồng được bụi chuối xanh mướt nhưng không thấy trái. Có lẻ chỉ để làm kiểng cho vui vì mùa Đông chúng chết và mùa Xuân mọc trở lại nhưng chỉ có lá mà thôi.

Vân cũng thích “nhà ngoại ô” vì cảnh trí có nơi khá giống thôn quê miền Nam Viêt Nam. Khi ra khỏi thành phố nhiều cao ốc, cầu vượt, xe qua lại lu bù là thấy đồng ruộng, nhà cửa thưa thớt. Xe chạy ngang qua các  ruộng bắp, ruộng đậu nành, hay những loại hoa màu khác. Mênh mông, bạt ngàn, xanh um, trù phú. Cảnh đồng quê làm Vân nhớ  những ruộng lúa bát Đồng Tháp và các nơi miền Tây Việt Nam mà 1/2 thế kỷ Vân không 1 lần trở lại thăm viếng. 

Con Vân chỉ có thể ra “nhà ngoại ô” vào ngày nghỉ. Khu vực này còn có 2 nhà của người Việt Nam, thường chỉ có mặt vào cuối tuần. Tuy nhiên nhà nào cũng có người cắt cỏ, cào lá vào mùa Thu khi là vàng rơi trên sân sau, sân trước. Những người này tuy gọi là người làm vườn nhưng họ không trông nom vườn hoa cho chủ nhà. Họ chỉ cắt cỏ, cào lá mà thôi. Ai thích trông hoa thì tự săn sóc lấy.

Tưới hoa  có nước tư động nhưng chủ nhà phải bón phân, tỉa cành, cắt lá, hoa của mình. Để chúng mọc hay bò tùm lum, hàng xóm sẽ phàn nàn. Thường con Vân ra đó là lao động, xén cây, tỉa lá… không mấy khi nghỉ ngơi hoàn toàn. Còn chăng đèn vào vườn hoa cho chúng tự đông cháy sáng vào đêm theo giờ ấn định nữa chứ. Dây  đèn thì dấu vào cỏ nếu không chú ý sẽ không thấy vì dây đèn cũng màu xanh…

Những sợi dây này là nguyên nhân làm Vân vấp té tuần rồi, đau điếng mà không thể phàn nàn.

Con Vân đã nhắc nhở là không được ra ngoài vườn một mình, không cắt lá tỉa cành chi cả nhưng Vân vẫn tự động làm theo ý mình. 

Hôm ấy xe vừa xuống xe Vân ra vườn hoa trước trong khi con còn lu bu đem thức ăn vào nhà.

Hoa khá đẹp. Những loại hoa mùa Hè đủ nước nên tươi tốt. Vân thấy một loại dây leo tầm bậy bò lên cây hoa nên bước vào kéo chúng xuống. Khi trở ra Vân vướng sợi dây điện, té ngã cái rầm, trán đập lên nền xi măng ở lối đi nhỏ, đau ơi là đau. Sờ tay lên trán, 2 đầu gối thấy cục u to khoảng bằng trái chanh cắt đôi nhưng không chảy máu. Ngoài ra không thương tích chỗ nào khác. Vào nhà con thấy trán bị u sợ cái đầu sanh chuyện nên gọi bác sĩ quen. Ông bác sĩ bắt Vân nghỉ ngơi, chườm nước đá và phải vào nhà thương chụp hình nếu thấy nhức đầu hay có triệu chứng lạ. Bác sĩ còn khuyên Vân nên đi thử xem có ngay hàng thẳng lối không, giống như cảnh sát thử người say rượu. Tối con phải canh chừng mỗi 2 tiếng xem có triệu chứng bất thường, khó ngủ… Dĩ nhiên là Vân không đi nhà thương, không chụp X-Ray vì ngoài cái trán, đầu gối u và trầy da rướm máu chút ít, mọi việc khác đều bình thường

Hôm sau  chỗ u trên trán xẹp xuống nhưng mũi và má thì hơi sưng đỏ. Cả nhà trở về thành phố vì con gái đã lấy hẹn khám bệnh online do Vân không chịu đi bác sĩ. Cô bác sĩ trẻ tươi cười xinh đẹp hiện lên màn ảnh cho biết nếu đã 2 ngày không triệu bất thường thì không cần X-Ray nhưng nếu buồn nôn hay nhức đầu là phải gọi xe cứu thương đi bệnh viên ngay.

Hai ngày đầu chỉ có trán, đầu gối Vân bị u và sưng  nhưng đến ngày thứ 3 sau khi té thì mũi và 2 bên má bị hơi sưng to. Ngày thứ 4 vết sưng 2 bên má thành màu tím như trái cà tím, không đau nhưng trông  ghê quá. Vân sinh hoạt bình thường, không thấy khó chịu chi cả. Nghĩ lại hơn 90 tuổi Vân mới té lần đầu tiên mà té nặng. Trẻ con thấy cái mặt bầm tím của Vân chắc sợ hãi lắm. Thì ra “chín mươi cũng chưa chắc là mình được lành lặn” Thật là ”bụng làm dạ chịu, chẳng dám trách ai’’.  Đúng là một phen bị hú hồn hú vía, may mà không bị chấn thương hay gãy xương cốt gì.  Giờ nghĩ lại giật cả mình, hối hận sao lại quá ỷ y.   Con đã dặn không được ra vườn một mình. Tự ý ra vườn cho bị té làm phiền con trẻ lo lắng, bạn bè bận tâm. Các bạn, con cháu ở xa điên thoại, điện thư thăm hỏi, mang quà đến viếng. Vân rất cám ơn và áy náy vô cùng.

Theo lời bác sĩ nhắc nhở Vân còn nhớ được là khi bị té sưng trán u đầu có những việc cần làm như sau:

1/ khi mới té bị sưng hay u đầu: Chườm nước đá

2/ Ngày thứ 2, chườm khăn ấm nơi bị sưng hay bầm

3/ Đi Bác Sĩ hay đến ER ngay nếu nhức đầu hay buồn nôn…

Từ kinh nghiệm khá nguy hiểm này, Vân muốn gửi vài lời khuyên đến quý độc giả, đặc biệt nhất là những vị cao niên.  Bác sĩ và các nhà khoa học đều dặn dò mọi người hàng ngày phải cố gắng đi ra ngoài hoạt động cho máu huyết lưu thông, tinh thần minh mẫn, và thân thể tráng kiện.  Nhưng quý vị hãy thật cẩn thận, đi đứng chậm rải, nhìn kỹ dưới chân, để tránh những chướng ngại vật làm cản bước và vấp ngã.  Và đừng ỷ lại là mình vẫn đang khoẻ, tư ý làm những việc khó khăn, ngoài sức của mình, rủi ro té ngã sẽ làm hại bản thân, làm phiền con cháu, và người thân xung quanh.

Người viết xin chân thành cám ơn tất cả quý anh chị em xa gần đã thương tinh thăm hỏi, tặng quà trong dịp bị té ngã này.  Vân thật xúc động vô cùng.  Xin cầu chúc quý vị và gia đinh luôn bình an khỏe manh, vạn sư như ý.

Xin ơn trên ban bình an, phước lành cho anh chi em, đồng bào Việt Nam và dân chúng Hoa kỳ, những người có lòng tốt đã giúp đỡ chúng ta các phương tiện buổi đầu đinh cư nơi xứ lạ 

Xin có mấy câu văn vần tặng độc giả:

    CHÚC BÌNH AN

Gần nửa đời người xa cố hương

Rất may con cháu, bạn bè thương

Chín mươi tuổi lẻ đôi chân khỏe

Một phút té nhào sợi thép vương

Chợt nhớ quê nhà, nơi viễn xứ

Và thương trò cũ, chốn xa trường

Cầu mong tất cả luôn an lạc

Hạnh phúc yên bình khắp bốn phương. 

     Virginia, tháng 8/25

          Ngọc Hạnh

TIM ĐỊA CHẤN (1)

Chu Lynh

Hôm nay tôi cố lết đến computer sau 10 ngày ngập trong các thủ tục chuẩn bị, giải phẩu, phục hồi chậm chạp.

Tháng 2 năm 2022. Tôi được Fountain Valley Hospital đưa lên USC Keck Medical Center ở Ló Angles để mổ tim: đưa một Stent vào trám chủ động mạch đã bị phình to, có nhiều nguy cơ bị vỡ! Ba tuần chữa trị, tôi được phép lên máy bay, về nhà run rẩy với chiếc walker.

Ba năm sau, sau CT scan định kỳ hàng năm, tôi được cảnh báo, stent trong người, có dấu hiệu bị giãn ra, có thể gây ra vấn đề máu bị leak ra ngoài chủ động mạch, cần phải mổ để đưa thêm vào một cái stent mới, nối vào cái stent cũ trong người để tim của tôi tiếp tục đập và có thể khỏe hơn sau ca mổ lần thứ hai này!

Gần hai tháng trải qua CT Scan, MRI, Xray, gặp gỡ những vị bác sĩ chuyên về tim. Người cuối cùng quyết định là Bác sĩ Cardiac Surgeon. Trái tim già cổi này cần phải mổ!. Tôi phải huỷ bỏ chuyến đi Úc châu và Houston, theo lời khuyên của Bác sĩ.

Vào phòng mổ được một lúc, tôi thiếp đi sau khi Bác sĩ gây mê Anesthesiologist đưa thuốc vào cơ thể. Khi tỉnh lại trong phòng ICU, tôi biết mình đã trải qua gần 5 tiếng cho ca mổ rất phức tạp. Bác sĩ và y tá thay nhau đến giường, bày tỏ niềm vui vì hai ngày qua tôi là bệnh nhân hồi phục nhanh chóng như một phép lạ (Fantastic recovery. Miracle!).

Tôi không thể ngờ họ đã mổ bốn chỗ trên cơ thể của một người già 80, để đưa vào một Stent mới được điều chỉnh với Stent cũ thành chữ “Y” để dẫn máu an toàn vào tim.

Trở lại Facebook, tôi chỉ có một điều:

Cảm tạ Thượng Đế đã cứu thoát tôi khỏi cơn nguy kịch.

Cảm ơn Surgery team, Gia đình, Thân hữu tại Úc, Paris, California, Michigan, Massachusetts, Maryland, Virginia và Việt nam “Đã cầu nguyện, ăn chay cho tôi được an toàn trong cuộc giải phẩu phúc tạp này.”

Tôi rất mừng đã viết được  lời cảm tạ, nhưng phải ngưng lại, vì quá mệt…

Xin cảm ơn mọi người.

Chu Lynh

7:45PM – 10/8/ 2025

Bên cánh rừng Newington

TIM ĐỊA CHẤN (2)

Chu Lynh

Mỗi sáng vào phòng mở computer, xem email và làm việc với cuốn phim chưa hoàn tất, cảm giác thích thú ấy biến mất những ngày tôi chuẩn bị cho ca mổ tim lần thứ hai.

Dù đã thoát ra khỏi cửa ải đầy thử thách này, ca mổ diễn ra an toàn, nhưng phục hồi cơ thể vẫn là một hành trình khác kiên trì như lần trước. Một một trái tim lấy lại điều hoà nhịp đập, sẽ là từng giờ. Một cơ thể lấy lại bước chân đều đặn, sẽ là từng ngày. Nhưng trên hết là Tạ ơn và Cảm tạ.

Hôm nay, sẽ viết gì đây?

Tôi quyết định ghi lại buổi nói chuyện trên phone của cô gái đã quen ba năm trước. Biệt danh “Cô gái thọc gậy bánh xe” được tôi sửa lại “Cô gái Việt Nam”.

Một cô bé trưởng thành tại Việt Nam, trải qua lối giáo dục nhồi nhét, nhân chứng về một xã hội xa lạ, làm việc cho một công ty ngoại quốc, có cơ hội đến những quốc gia phát triển, tư tưởng cô đã mở ra cánh cửa rộng.

Cuộc đối thoại một già một trẻ, cách nhau tuổi tác, địa lý, sự thay đổi về kỹ thuật và sự biến động liên tục của thế giới, nhưng chúng tôi may mắn có những chia sẻ về đất nước:

– Chú Chu Lynh. Cháu được tin hơi trễ về ca mổ nguy hiểm của chú, vì dạo này di chuyển hơi nhiều, nên ít vào Facebook. May mắn chú được bảo toàn tính mạng, cháu còn cơ hội liên lạc.

Như thường lệ, cháu chạy theo vòng xoay sinh kế Việt Nam – Mỹ – Nhật, hiện còn ở California vài ngày nữa là về nhà. Câu hỏi đầu tiên của cháu, tại sao chú phải mổ lần thứ hai, tim của chú có gì nghiêm trọng lắm?

– Việc mổ tim của tôi là một câu chuyện kéo dài ba năm. Lần đầu là năm 2022, do chủ động mạch bất ngờ bị phình to có nguy cơ vỡ.

– Nguyên nhân chính tạo nên động mạch có thể vỡ?

– Bác sĩ không nói rõ nguyên nhân. Nhưng tôi nhớ lại từng ngày chuyến đi Cali năm ấy. Máy bay khởi hành từ Virginia đúng giờ, nhưng phải dừng ở phi đạo hơn 30 phút theo lệnh của kiểm soát không lưu.

Đến phi trường Michigan, tôi chỉ còn 5 phút để chạy. Phi trường khá rộng, khi đến quầy vé thì không còn một hành khách. Bằng mọi cách liên lạc, tôi kịp bước vào máy bay, giữa toán tiếp viên lo lắng trước nét mặt căng thẳng của tôi. Tôi đoán áp huyết lên rất cao đã ảnh hưởng đến tai nạn về tim.

Ở nhà người bạn được hai ngày. Sáng ngày thứ ba, chuẩn bị đi phỏng vấn, người tôi bỗng nóng ran kỳ lạ. Đi đứng nằm ngồi, xoa dầu đều không có kết quả. Kêu đứa cháu chở đi bác sĩ không kịp, người bạn gọi 911. Xe cấp cứu đến khá nhanh. Đến bệnh viện Fountain Valley, qua vài thủ tục cấp cứu, họ cho biết cần mổ tim và phải chở đến bệnh viện Keck Hospital of USC ở Los Angeles.

Trong bốn ngày liên tiếp, tôi bị quần thảo qua nhiều máy móc, dụng cụ, xét nghiệm. Sau cùng, bác sĩ quyết định mổ phần dưới cơ thể để đưa một mẫu Stent vào trám động mạch có nguy cơ vỡ. Tôi được cứu sống nhưng phải hàng tháng sau mới phục hồi được.

– Còn lần này?

– Tôi đã viết trong Facebook lần trước.

– Chú nghĩ gì qua tai nạn này?

– Nãy giờ, câu hỏi này ý nghĩa nhất. Lâu ngày không gặp, cô trưởng thành hơn trước nhiều.

– Cũng nhờ chú. Cháu cần câu trả lời, để chú sớm nghỉ ngơi.

– Nghĩ gì? Nhiều ý tưởng trong đầu trên giường bệnh viện, sau khi được cứu sống, qua từng ngày hồi phục, từng bước chân tập tễnh như đứa trẻ mới tập đi, rồi nhìn vào mấy công việc phim ảnh đang dang dở trên computer, tôi nghĩ đến hai điều kỳ diệu.

Với các nhân viên ý tế, đây là cuộc phẫu thuật nghề nghiệp mỗi ngày. Nhưng với tôi, khi ra khỏi phòng mổ, xem video clip về kỹ thuật đưa Stent có gắn camera đến chỗ ấn định, thì Stent mới bung ra ráp liền với Stent cũ làm thành chữ Y hoàn hão. Cơ thể đã già, sức đề kháng yếu, đã mổ một lần, nguy cơ vỡ động mạch hay nghẻn mạch máu, dù họ đã mổ hai bên cổ phòng ngừa emergency. Đó là chuyện kỹ thuật.

Tôi muốn nói về điều khác. Gia đình bên Việt Nam xúm nhau cầu nguyện, xin lễ. Bên này gia đình và thân hữu theo dõi, ăn chay, cầu xin Thượng Đế cho tôi qua khỏi. Có những người bặt tin năm sáu năm nay trở lại hỏi thăm. Thật cảm động. Đó là chuyện Tâm linh qua lời nguyện của con người. Blessing của tôi.

– Điều kỳ diệu thứ hai?

– Nghĩ về trái tim của mình, tôi không thấy có triệu chứng về các bệnh tim như nghẽn tim, bệnh động mạch ngoại biên, thiếu máu cơ tim, viêm tự miễn, viêm cơ tim, hay rối loạn nhịp tim, v.v. Nói cho vui, kể cả tim băng giá, tim mùa đông, tim ngủ quên thức dậy cũng không có.

Vậy thì mổ hai lần chỉ vỉ chủ động mạch bị phồng, bị rách, bị mòn. Những yếu tố bên ngoài tác động. Sống sót nhờ sức đề kháng, nhờ cứu chữa kịp thời, và nhờ Ơn Trên. Nam Tào chưa khoá sổ hay “Trời kêu mà tôi không dạ”…

– Sao chú làm thinh?

– Hôm nay ngày lành tháng tốt. Câu hỏi nào của cô cũng hay.

Tôi suy nghĩ một chút để chia sẻ với cô một ý nghĩ trong đầu, không phải với ai cũng nói ra được. Đổi tên cô “Thọc gậy bánh xe” thành “Cô gái Việt Nam” tôi không hối hận.

Trong những lời cảm tạ, sau Thượng Đế, xã hội và gia đình, là Đất nước. Tất cả đã nuôi tôi thành người Việt Nam với một trái tim Việt Nam. Tôi yêu làng quê nghèo bên kia bờ vĩ tuyến, tôi yêu từng phần đất suốt chiếu dài đất nước mình đi qua. Ba con sông đều cùng vị ngọt quê hương, người miền Bắc hay miền Trung cơ cực, và người miền Nam vòng tay rộng.

Ngày nay, con người đổ thừa sai lầm và tội ác cho chiến tranh là một cách trốn tránh trách nhiệm. Hãy nhận ra ai đã đem chiếc đủa quỹ thần vào khuấy động quê hương, tiêu diệt triệu sinh linh người Việt gần thế kỷ qua. Hôm nay, bao người vẫn tiếp tục lầm lạc. Con người ngồi trên ghế cao tham lam tồn tại, đã sáng chế một thứ chủ nghĩa khoa học cai trị, ve vãn, trấn áp, đe dọa, tàn sát, tạo ra thế hệ hưởng thụ thay vì khai dân trí, xoá lịch sử để kinh doanh…

– Chú mệt rồi đó. Kết luận đi chú.

– Cô nói đúng. Tôi bắt đầu mệt. Qua hai lần mổ, nhưng trái tim Việt Nam tôi vẫn còn nguyên. Một Blessing…

– Chú! Đừng bị xúc động. Cháu không nói nữa đâu.

– Có chút rươm rớm thôi. Không sao.

– Bây giờ chú nghe cháu nói đây. Cháu suy nghĩ nhiều sau mấy năm biết công việc chú làm, nhất là sau cơn bạo bệnh của chú. Cảm ơn chú đã đổi tên cháu. Cháu không muốn nghe chữ “Tôi” nữa.

– Có khác nhau gì đâu?

– Khác nhau!

– Ừ, thì chú cháu.

– Cũng chưa được.

– Càng ngày cô càng sâu sắc khó hiểu.

– Không phải sâu sắc, mà là tình là nghĩa của đứa con gái Việt Nam với một người Việt Nam con kính mến trong xã hội ngày nay. Cho con gọi bằng “Bố”.

– ???

– Niềm vui của con. “Bố” không được xúc động.

– Xúc động vì một niềm vui cũng tốt cho hồi phục. Cảm ơn con gái KL.

10:30am, 14/8/2025. Bên cánh rừng Newington

Chu Lynh

VIETNAM FILM CLUB

www.vietnamfilmclub.org

***

****

PLEASE BẤM VÀO MŨI TÊN BÊN GÓC TRÁI KHUNG HÌNH BÊN DƯỚI ĐỂ LẬT TRANG:

***

SƯƠNG LAM – Về Miền Đất Phật – Nơi Phật Đản Sinh.

Phương Hoa

Vào đầu:

KÍNH DÂNG THẦY THÍCH TUỆ SỸ

(Tam khúc liên châu)

Lễ tưởng niệm Thầy buổi tối nay

Lời thơ, tiếng hát, điệu đàn bay…

Vinh danh đức cả tình thêm trọng

Kính ngưỡng ân sâu nghĩa quá dày

TUỆ SỸ dịch tàng kinh tháng tháng

SƯ ÔNG truyền Đạo sử ngày ngày

Dù cho phàm thể đà tan biến

Danh Thánh còn lưu thế giới này.

*

Thế giới này lời Phật giảng sâu

Từ bi bác ái ngự chương đầu

SƯ ÔNG đức rộng nhuần thi phú

HOÀ THƯỢNG tài cao nhuyễn Đạo mầu

Phàm thể bất an lòng nguyệt tỏ

Trần tâm định ổn trí tươi mầu

Trước khi vĩnh biệt Người còn gắng

Để lại dương trần những ngọc châu.

*

Những ngọc châu gồm ĐẠO, PHẬT, KINH

Hàng đêm SƯ cố để vươn mình

Hậu nhân dạy bảo nguồn trung trực

Đệ tử trao truyền cội khiết tinh

Cao cả tấm lòng THẦY trọn nghĩa

Dày sâu tâm huyết CỤ chân tình

Tạ ơn con kính bài thơ nhỏ

TUỆ SỸ dâng Ngài cõi Thánh linh.

Phương Hoa – Viết trong ngày Lễ Tưởng Niệm Thầy Tuệ Sỹ – DEC 22, 2024

Chiều nay, 22 tháng 12, 2024, một buổi lễ Tưởng Niệm Hòa Thượng Thích Tuệ Sỹ thật là trang trọng đã diễn ra, nhân dịp ngày Tiểu Tường của Ngài vừa qua, do nhóm Cư Sĩ Phật Tử Bắc Cali, nhóm thân hữu Cựu Sinh Viên Sài Gòn, Vạn Hạnh, Phật Học Viện Hải Đức Nha Trang, và Tu Viện Quảng Hương Già Lam tổ chức tại nhà Hàng Chay Di Lạc, San Jose.

Tôi và cô bạn Minh Thúy đã đến sớm hơn một chút theo lời Thúy Nga – trưởng Ban Văn Nghệ một hội đoàn khác – và cũng là trưởng Ban Văn Nghệ của Văn Thơ Lạc Việt (VTLV) chúng tôi, để gặp anh Long nhạc sĩ phụ trách buổi văn nghệ cúng dường Thầy Tuệ Sỹ, và “dợt tông”  trước chuẩn bị cho những bài thơ chúng tôi sẽ diễn ngâm trong buổi lễ.

Đến sớm mà không sớm. Nhà hàng Di Lạc đã đông người từ trong ra tận ngoài cửa.  Rất nhiều Phật tử, học viên trường Cao Đẳng Phật Giáo, sư thầy, ni cô, và bà con thân hữu trong cộng đồng Viêt Nam ở thành phố San Jose và các vùng phụ cận.  Thôi thì cánh nữ mặt hoa da phấn ngoài trang phục áo lam lại có thêm đủ màu đủ sắc khoe duyên trong mùa Lễ.  Các ông còn trang trọng hơn nữa với những bộ “đồ lớn” càng làm tăng thêm vẻ uy nghi của các “đấng anh hùng” thời VNCH xưa.

Thực ra tôi chỉ là tên “thợ” nghiệp dư, mà vì yêu thơ của thầy Tuệ Sỹ nên khi nghe Thúy Nga mời thì “xâm mình” tình nguyện hưởng ứng, theo kiểu …thử chút chơi, chứ tôi đâu có rành nhạc lý chi mô mà dợt với tập, tông với nốt.  May mắn, anh chàng nhạc sĩ trẻ Long này rất dễ tính. Nghe tôi nói không rành nhạc lý và chỉ có thể nhận chữ “đọc” thôi, còn chữ “ngâm” xin nhường cho các vị nghệ sĩ chuyên nghiệp, thì Long nói, “Chị cứ ngâm thoải mái, em sẽ ráng…chạy theo cho, không sao đâu.”

Nói chuyện với Long xong tôi ngồi vào bàn cùng Minh Thúy, thích thú nhìn quanh.  Nhà hàng được trang trí đẹp rực rỡ sáng chói ánh vàng Phật Giáo, với hai cây cờ Đạo, cờ Vàng VNCH thật lớn, băng rôn, cùng hình ảnh Phật, và chiếc bàn hương án trên sân khấu có đặt bức di ảnh của Thầy Tuệ Sỹ uy nghi. Không Quân Lê Văn Hải, anh Chủ Tịch VTLV hội chúng tôi, mang thật nhiều chậu hoa Trạng Nguyên trắng đỏ đến bày biện khắp nơi trong nhà hàng, càng làm tăng thêm phần đẹp đẽ.  

Lúc này đã có mặt của những vị dân cử địa phương, cô Vân Lê Chủ Tịch Học Khu East Side San Jose, tân Giám Sát Viên mới đắc cử Betty Dương, cùng các vị thân hào nhân sĩ quanh vùng San Jose và các nơi. Nhiều nhà báo, phóng viên truyền thông, đài TV, và nhiều Hội đoàn với máy quay phim rộn ràng tới lui trông thật nhộn nhịp.  Các món chay hấp dẫn đang được nhân viên nhà hàng Di Lạc chuẩn bị bày ra đầy bàn trông thật đẹp mắt, và tất cả quan khách đều được những Phật tử tình nguyện viên tới từng bàn mời nước mời trà với vẻ mặt đầy thân thiện hân hoan.

Ngồi cạnh tôi và Minh Thúy, là một Phật Tử, cũng là học viên trường Cao Đẳng Phật Học online của GS Tiến Sĩ Nguyễn Hồng Dũng (Như Ninh) với chúng tôi mà lần đầu tiên gặp mặt.  Chị tên Thanh Hạnh, đến từ Nam Cali và đi thẳng tới buổi lễ không kịp ăn uống gì.  Điều này cho thấy sức ảnh hưởng và sự kính quý Hòa Thượng Tuệ Sỹ vô cùng to lớn đối với cộng đồng.  Thanh Hạnh ngồi xem văn nghệ mà miệng không ngớt trầm trồ, chắc cô nàng cũng có máu văn nghệ không nhỏ.  “Trên này sinh hoạt vui quá, ước gì em ở đây sẽ theo các chị học tập hát và ngâm thơ.”

Từ trái: TS Nguyễn Hồng Dũng, Thanh Hạnh, Phương Hoa, Hoa, Minh Thúy

Mở đầu buổi lễ, vẫn là anh cựu binh VNCH Hoàng Thưởng, một anh hùng của quê xưa, cũng là trưởng Ban Nghi Lễ của VTLV – và của các hội đoàn quanh vùng Thung Lũng Hoa Vàng – lên điều khiển thủ tục đầu tiên, chào cờ Mỹ, cờ VNCH và Phật Giáo Ca một cách đầy trang trọng.  Cảm động nhất, là khi anh Hoàng Thưởng đọc lời trong phút mặc niệm anh linh các chiến sĩ, anh hùng, và tiền nhân VN cũng như 58 nghìn tử sĩ Hoa Kỳ đã nằm xuống tại Việt Nam.  Nhắc sơ qua một chút về anh trưởng ban Nghi Lễ của VTLV chúng tôi.  Anh Hoàng Thưởng là phu quân của trưởng ban Văn Nghệ Thúy Nga, nên chúng tôi thường ghẹo, “Hai người đều trưởng cả, thì không biết khi ở nhà ai là phó nhỉ?” Có lần tôi hỏi Thúy Nga: -Anh Hoàng Thưởng rất có tài và có tâm với Tổ Quốc, hai người thật xứng đôi, làm sao mà gặp nhau hay vậy, trước 75 hay sau? – Sau 75, sau 5 năm rưỡi đi tù cải tạo. Thúy Nga trả lời. Tôi khen: – Wow! Đúng là tình nghèo! Sau khi đi tù về ai cũng trắng tay mà còn có người thương xinh thế thì đúng là… True Love!

Trái: Hoàng Thưởng, Trưởng ban Nghi Lễ.  Phải: Minh Thúy, Trưởng ban Văn Nghệ Thúy Nga, Phương Hoa

Đột nhiên, Minh Thúy kêu tôi và chỉ vào một “đấng hùng anh” đang đứng phía ngoài. Chúng tôi đã hẹn hôm nay sẽ gặp anh Lê Bình Định, Trưởng Ban Biên Tập của diễn đàn văn thơ “Văn Bút Tao Đàn Hải Ngoại” mà chúng tôi mới tham gia gần đây.  Anh Định là người San Jose, “cội nguồn gốc rễ” của thành phố biệt danh “Thung Lũng Hoa Vàng”.  Kể cũng vui và có chút hơi…hồi hộp, khi chờ đợi người bạn “ảo” sắp thành thật.  Hai chị em cứ mãi ngóng trông ra cửa mà không biết ai là người mình sẽ gặp, cuối cùng “người ấy” cũng xuất hiện, và đã nhận ra chúng tôi. Rất tiếc vì đông người quá khó tiếp cận nhau, nên anh đã …lặng lẽ ra về. Nhưng chúng tôi cũng rất vui, vì ít ra buổi Lễ cũng đã “đón tiếp trong thầm lặng” một người bạn văn thơ mới của chúng tôi.

Hình trên: Tân Giám Sát Viên Betty Dương & Vân Lê đang trao tặng bằng Tương Lục cho các nhân vật có công với cộng đồng Phật Giáo vùng San Jose 50 năm qua.

Không phải chỉ mình anh Hoàng Thưởng là “người cũ”, hôm nay nơi đây còn có nhiều vị cựu công chức, học giả, nhà báo, Giáo Sư, Tiến Sĩ, cựu quân nhân VNCH mà chiến công xưa từng rất oai hùng. 

Sau khi anh TS Nguyễn Hồng Dũng giới thiệu khai mạc buổi lễ xong thì một vị Sư Thầy đọc kinh Niệm Hương và dâng lời cầu nguyện Thầy.  Cư Sĩ Nguyên Lợi là nhà báo Huỳnh Lương Thiện đã lên đọc tiểu sử của Hòa Thượng Thích Tuệ

Sỹ, một bản tiểu sử khiến người người xúc động, ngưỡng mộ, và yêu thương.  Tiểu sử và tài năng của Thầy Tuệ Sỹ đã phổ biến khắp nơi từ trước tới giờ, ở đây tôi không cần lập lại.  Chỉ xin nhắc một chút là Thầy thông thạo nhiều ngôn ngữ, từ Hán Tự, đến Anh ngữ, Pháp, Lào, Thái, Nhật, Tây Tạng, và còn cổ ngữ Pali và Sanskrit cùng Đức ngữ, đáng khâm phục.

Khi đến dự lễ, cô Vân Lê đã mang tới rất nhiều bảng Vinh Danh để cho Tân Giám Sát Viên Betty Dương thay mặt Thành Phố trao tặng cho các vị Phật Tử và thân hữu đã có công lớn trong việc giúp đỡ, phục vụ cộng đồng Phật Giáo địa phương trong gần năm chục năm qua. Mọi người hạnh phúc, lên nhận bằng khen, và vui vẻ cùng nhau chụp hình.

Xen lẫn các màn văn nghệ là quan khách được mời lên nói chuyện, và vinh danh, tưởng niệm vị Cao Tăng tài hoa xuất chúng của Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất còn lại từ thời VNCH.  Nhóm Tuệ Đăng, Thu Nga cùng toàn ban văn nghệ, cộng thêm nhóm VTLV của Thúy Nga đã cùng nhau dâng lên Thầy những ca khúc, vọng cổ, và diễn ngâm thơ của Thầy làm cho buổi lễ thật là rôm rả tươi vui.

Trở lại chuyện ngâm thơ.  Tôi yêu thích hết các bài thơ của Thầy Tuệ Sỹ nhưng tôi không phải là nghệ sĩ ngâm thơ.  Lâu nay trong các buổi họp hành hay đại hội của VTLV tôi chỉ… đọc thơ và hát Karaoke bậy bạ cho vui với mọi người.  Trong nhóm văn nghệ hôm nay, Thúy Nga kêu mọi người tự chọn bài thơ nào của Thầy mà mình thích rồi gửi cho cô ghi vào danh sách.  Các chị em nghệ sĩ đã chọn nhiều bài thơ từng được nhiều người diễn ngâm và phổ biến khắp nơi, bài nào cũng hay không gì sánh nổi.

Riêng phần tôi, dù ngâm thơ không phải là “nghề của nàng” nhưng tôi đã tìm được trong vô số bài thơ nổi tiếng của Thầy Tuệ Sỹ một bài thơ Hán Việt rất là xúc động.  Bài thơ Đường luật Thất Ngôn Bát Cú có tựa đề là “Tự Thuật” đã làm cho tôi phải dừng lại, nghiền ngẫm, và rồi quyết định lấy xuống bài thơ đậm vị Thiền này.

  TỰ THUẬT

Tam thập niên tiền học Khổ Không

Kinh hàm đôi lũy ám Tây song               

Xuân hoa bất cố xuân quang lão          

Thúy trúc tà phi túy mộng hồn            

Nhẫm nhiễm trường mi thùy hoại án 

Ta đà tố phát bán tàn phong               

Nhất triêu cước lạc huyền nhai hạ    

Thủy bả Chân Không đối tịch hồng   

      Hòa Thượng Thích Tuệ Sỹ

Tôi và nhà tôi đã theo học nhiều khóa Thiền, tập trường trai, và thực hành Thiền định cũng đã mấy năm. Đọc bài thơ này tôi có cảm giác như là “Cá gặp nước” như là tìm được tôn chỉ cho mình noi theo. Thầy Tuệ Sỹ dù gặp phong ba bão táp trong cuộc đời tù tội, thầy chỉ cần dùng cái thuyết “Chân Không” mà đối lại với những gian truân. Và thầy đã tồn tại để trở về chùa tiếp tục theo đuổi công việc Phật Pháp cho đến cuối đời.

Sau khi nghiền ngẫm kỹ, tôi mạo muội…cắn bút tạm phỏng dịch và họa lại một bài:

TỰ THUẬT

(Kính tạm phỏng dịch và họa y đề)

Ba chục năm từng học “Khổ Không”

Kinh tàng chất đống ngập đầu song

Xuân nồng không thưởng xuân già cội

Trúc biếc lờ bay bóng não hồn

Mấy chốc mi dài xòa án cũ

Nay đà tóc trắng phủ đồi phong

Một ngày hụt bước rơi triền thẳm

Dùng thuyết “Chân Không” địch tối hồng.

        Phương Hoa – DEC 16/2024

Không dừng lại ở đó, vì quá ngưỡng mộ bài thơ Tự Thuật của Thầy, sau khi đưa bài họa cho chàng xã nhà tôi đọc và được sự ‘vỗ tay” của chàng, gần ngày đi tôi bèn “lấy trớn” họa luôn một bài nữa theo cái thể …vui vui tôi thường xướng họa cùng bạn thơ trên các diễn đàn,  “Thể Song điệp lưỡng đầu xà” mục đích để đọc dâng tặng Thầy trong ngày Lễ Tưởng Niệm.

TỰ THUẬT

(Song Điệp Lưỡng Đầu Xà – Kính tạm phỏng dịch và cẩn họa y đề)

Không khổ, trường kỳ luyện “Khổ Không”

Song đầu kinh chất ngập đầu song

Cội già Xuân lỡ, Xuân già cội

Hồn não trúc lay, trúc não hồn

Án chạm mi dài, đà chạm án 

Phong ngời tóc trắng, đã ngời phong

Sẩy chân triền thẳm, dù chân sẩy

Hồng ánh “Chân Không” địch ánh hồng.

         Phương Hoa – DEC 21, 2024

Tôi chỉ là hàng hậu học, rất ngại múa rìu qua mắt thợ, nhưng vì cảm xúc đối với bài Tự Thuật của Thầy nên mới “xâm mình” gửi mấy bài thơ họa cho cô Trưởng Ban hỏi ý kiến xem có thể dùng được cùng với bài xướng của Thầy hay không.  Và khi Thúy Nga nói “Ổn lắm mà chị” tôi vui mừng in ra và ráng “tụng đi tụng lại” suốt một đêm.

Lúc được Thúy Nga gọi tên trước mọi người, tôi thực tình …run lắm.  Nhưng sau khi quay lại án thờ xá Hòa Thượng ba xá xong, nhìn di ảnh Người tôi như thêm sức.  Tôi đã trình bày cả ba bài thơ xướng và họa suông sẻ không vấp váp, và được sự cổ vũ của nhiều người lúc bước xuống chỗ ngồi, thì tôi rất vui.

Nhưng rồi đến khi thưởng thức các bạn nghệ sĩ diễn ngâm những bài thơ khác của Thầy Tuệ Sỹ thì tôi thấy…ốt dột quá, và biết mình cần phải học hỏi, tập luyện nhiều hơn nữa nếu muốn tiếp tục với sở thích ngâm thơ này.

Ca sĩ Thu Nga ngâm một bài, tôi đã quên mất tựa đề, nhưng giọng cô trong vắt, ngân nga quá hấp dẫn mượt mà; Minh Thúy diễn ngâm giọng Huế thật ngọt ngào bài “Cho Ta Chép Nốt Bài Thơ Ấy”. Nàng thơ này tính hay khiêm nhượng nên có khen cũng dãy nãy lên không bao giờ chịu nhận, còn cự nự nữa, nên tôi “hỏng thèm” khen, mà chỉ… vỗ tay.  Trưởng Ban Văn Nghệ Thúy Nga diễn ngâm bài “Tống Biệt Hành” và một bài khác nữa.  Đến giờ ngồi ghi lại những dòng này, tai tôi như còn nghe giọng ngâm ấm áp đầy truyền cảm của Thúy Nga. Những nhấn nhá, những âm vang, và luyến láy nghe thật là hấp dẫn vô cùng.  Thế mới biết, nghệ thuật là phải qua tôi luyện mới có thành quả đáng kể.  Không thể giỡn chơi.

Trong khi mọi người thưởng thức văn nghệ đồng thời cũng được nhân viên nhà hàng Di Lạc dọn ra những món ăn chay nhẹ nhàng mát ruột.  Món chả giò chay đặc biệt của nhà hàng Di Lạc mà hương vị chúng tôi đã thưởng thức rất nhiều lần, ăn đến mê luôn phải thêm togo về nhà.   Ngoài ra còn có món súp nấm chay ngon tuyệt hảo, các chị ngồi gần trầm trồ nói súp này ăn giống hệt món “Súp măng cua” mà họ thường ăn ở nhà hàng đồ mặn.  

Họ nói không sai, vì nhà hàng Di Lạc hàng năm đều được An Toàn Thực Phẩm Thành Phố San Jose trao bằng Vinh Danh, công nhận là nhà hàng sử dụng toàn thực phẩm hữu cơ (Oganic) giúp bảo vệ an toàn cho sức khỏe cộng đồng.  Thật là thương người khách “viễn phương” Thanh Hạnh, nàng múc một mạch là …hết sạch sành sanh chén súp, và nói, “Món súp …cứu mạng này ăn vào là thấy khỏe ngay, vì em nhịn đói từ lúc xuống máy bay đến giờ.” Tôi trách nàng sao không nói, vì trong xách tôi lúc nào có mấy viên “kẹo cứu đói” để phòng ngừa những lúc bị kẹt xe.

Cuối chương trình, mọi người trong ban văn Nghệ đều được mời lên để tặng hoa, những chậu hoa Trạng Nguyên dành riêng cho mùa Giáng Sinh đón Chúa hạ trần.  Thật là vui và cảm động.

Có thể nói, buổi Lễ Tưởng Niệm ngày Tiểu Tường của Hòa Thượng Thích Tuệ Sỹ thành công mỹ mãn.  Tôi không phải dân “Thung Lũng Hoa Vàng” chánh hiệu, mà là khách đến từ Vùng Đông Vịnh, San Fransisco, nên xin có vài nhận xét khách quan chia sẻ cùng ban tổ chức. Nhà hàng Di Lạc tuy nhỏ nhưng đẹp, ấm cúng, thức ăn ngon, và phục vụ tử tế thân thiện. Ban Tổ Chức buổi lễ lập chương trình rất bài bản, đúng giờ, và trang trọng; khách mời toàn những nhân vật có uy tín trong cộng đồng, và những người có công lao đối với Phật Giáo địa phương làm cho quan khách chăm chú lắng nghe và không cảm thấy lạc lỏng.  Đặc biệt, chương trình văn nghệ hôm nay tuy đơn giản nhưng rất tuyệt vời, nhạc hay chọn lọc, thơ của Thầy Tuệ Sỹ thì hay miễn bàn, làm cho một số khách ở lại đến giờ chót mới ra về.

Trân trọng chúc mừng và cảm ơn ban Tổ Chức đã cho nhóm VTLV chúng tôi cơ hội cùng tham gia và được thưởng thức một chương trình Lễ Tưởng Niệm Thầy Tuệ Sỹ thật là cảm động.

Phương Hoa – DEC 22, 2024

Ta biết làm gi cho hết nửa đời sau.                      Kính thưa quý bằng hữu. Cơ quan IRCC định cư di dân tỵ nạn tại  Bắc CA từ cuối năm 1975 nhưng đến tháng 8 năm 1980 mới chính thức do người Việt Nam phụ  trách. Chúng tôi ở tuổi 45 nhận trách nhiệm xây  dựng lại tổ chức này mà người Mỹ gọi là  từ đống tro tàn. 

Năm nay 2024 chúng tôi sẽ dùng hết tháng 7 để sửa chữa và kiện toàn Việt Museum với trên 10 tượng đài  lịch sử để chuẩn bị cho chương trình sinh nhật bảo tàng tháng 8/2024 gọi là ngày Thank You America và lượng giá nửa thế kỷ người Việt Hội Nhập vào quê hương Hoa Kỳ..                                       

 Sau cùng sẽ chuẩn bị chu đáo cho ngày 30  tháng tư năm 2025 ghi dấu nửa thế kỷ  trầm luân của người Việt tại hải ngoại. Cá  nhân chúng tôi làm giám đốc cơ quan  trong giai đoạn đầu lo việc định cư và công tác tình nguyện cộng đồng. Tất cả cũng chỉ là sinh kế như mọi người.  Nhưng danh sách 35 năm hoạt động  trong bản liệt kê đính kèm xin trình diễn  gọi là khoe thành tích của một đời người

Sau 35 năm đầu chúng  tôi về hưu tiếp tục sống hoàn toàn là thiện nguyện qua giai đoạn  hiện tại cho đến nay đã ngoài 90. Năm nay 2024 chúng tôi mất một chiến hữu là anh Phạm Phú Nam như mất một cánh  tay.   Xin xem qua đoạn phim anh Nam làm về công tác tình nguyện IRCC.   Hình ảnh anh Nam phóng sự tại Nghĩa trang quân đội Biên Hòa. Sau cùng xin viết lời cảm ơn nhà thơ Cao Tần (Lê tất Điều) mới gửi cho tôi đôi lời khích lệ. Năm tỵ nạn đầu  tiên Cao Tần phát hành tạp chí Bút Lửa viết lời ai oán như sau:  Hỡi người  chiến binh một đời anh dũng. Anh lang thang đất lạ đến bao giờ?

Rồi đến câu thơ cay đắng như dành cho riêng ta. 

Biết làm gì cho hết nửa đời sau.

Bây giờ đã hết nửa đời sau, bằng hữu đi xa từ lâu.  Biết ai tâm sự. Xin nhờ bài viết và cuốn phim của anh Nam gửi quý vị bản thành tích của chúng tôi…

IRCC SAN JOSE: ITS MISSIONS AND INFLUENCE IN THE VIETNAMESE COMMUNITY. – YouTube

Có hình ảnh của quý vị trong phim

Trân trọng–

Giao Chi San Jose.   giaochi12@gmail.com  (408) 316 8393

ÔNG ÐỒN LỢI

TÔI nói với Đại-Úy (sau này là Thiếu-Tá) Trương Công Ân, Chánh Sở Ðặc-Cảnh Tỉnh+Thị Thừa-Thiên+Huế, rằng anh khỏi cần tháp-tùng hoặc cử nhân-viên đi theo tôi. Tôi chỉ đi dạo chơi trên Đại-Lộ Trần Hưng Ðạo và quanh Chợ Ðông-Ba, để xem lại những nơi chốn cũ vốn đã ghi sâu trong tôi nhiều kỷ-niệm khôn quên trước ngày tôi bị đày đi khỏi Huế vào năm 1960.

Sau đó, cùng với Đại-Úy (sau này là Thiếu-Tá) Ngô Phi Đạm, Chánh Sở Tác-Vụ thuộc Ngành Đặc-Biệt Vùng I, ngồi trong chiếc xe Jeep sơn màu trắng-xám và mang bảng số ẩn-tế đậu dọc lề đường, tôi dùng máy vô-tuyến chỉ-huy công-tác của Đại-Úy Nguyễn Công Văn, Phó Sở Tác-Vụ, và Toán Ðặc-Nhiệm Vùng I, mà tôi đã phái đi riêng từ Ðà-Nẵng ra, đang kín-đáo làm việc ở bên kia Bờ Sông Gia-Hội và ở mé sau Chợ Ðông-Ba.

Vì các đối-tượng theo-dõi của chúng tôi có những liên-hệ mật-thiết với một số viên-chức hữu-trách ở đây, tôi không tiện giao cho địa-phương thi-hành nên phải đích-thân từ Ðà-Nẵng ra tận nơi hành-động với nhân-viên riêng của mình.

*

Dù là dân Huế hay là người ở xa mà đã có lần đến Huế, chắc là không ai không biết đến Đường Trần-Hưng-Ðạo và Chợ Ðông-Ba, nổi bật giữa trung-tâm thương-mại và kỹ-nghệ của cố-đô này.

Ðối với tôi, bây giờ cảnh-vật ở đây kém phần thân thương, vì bây giờ ở đây không còn có nữa một khuôn mặt quen thuộc, quen thuộc như người nhà của mọi người, mọi nhà, nhất là ở khu phố này, lần cuối cách đây chừng trên mươi năm.

Ðó là “ông Ðồn Lợi”.

*

Tháng 3 năm 1947, Đế-Quốc Pháp đem binh-lính viễn-chinh đến dẫm gót giày đinh xâm-lược lên đất Thần-Kinh, trong âm-mưu tái-chiếm cựu thuộc-địa Việt-Nam mà chúng đã khởi đầu tại Sài-Gòn từ tháng 9 năm 1945. Thực-dân đánh đuổi về đồng quê và lên rừng núi lực-lượng kháng-chiến mà Ðảng Cộng-Sản Việt-Nam đã cướp được quyền lãnh-đạo dưới lốt Mặt Trận Việt-Minh. Pháp dựng lên bộ máy kềm kẹp tại những thành+thị và khu-vực mà chúng đã chiếm-đóng được, thí-dụ:  Sở Liêm-Phóng Liên-Bang (Sûreté Fédérale), Ty Cảnh-Sát Pháp (Police Française), Toà Án Pháp (Tribunal Français), Lao-Xá Trung-Ương (Prison Centrale), v.v…

Các nhà ái-quốc không-Cộng-Sản bèn đứng ra thành-lập Chính-Quyền Quốc-Gia. Một mặt, họ đương-đầu với Mặt Trận Việt-Minh; một mặt, họ vừa hợp-tác với bạn đồng-minh để bình-định xứ-sở, vừa tranh-đấu với thù cố-cựu để giành lại chủ-quyền cho quốc-dân. Trong tình-hình đó, tại Miền Trung, Hội-Ðồng Chấp-Chánh Lâm-Thời Trung-Kỳ, mà trụ-sở được đặt tại Huế, đã tổ-chức các công-sở: ở cấp Phần thì có Nha An-Ninh Quốc-Gia, v.v…; ở cấp Tỉnh thì có Toà Hành-Chánh với các Ty, tỷ như Ty An-Ninh Quốc-Gia, Ty Cảnh-Sát Quốc-Gia, v.v… là những cơ-quan song-hành nhưng tranh-chấp với các bộ-phận tay-sai kể trên của ngoại-bang.

Huế là trung-tâm của toàn-quốc, đồng-thời là thủ-phủ cuả Miền Trung, cho nên khu phố cốt-lõi của Huế là nơi đầu tiên đón nhận sự hiện-diện của Chính-Quyền Quốc-Gia. Ðó là Ðồn Cảnh-Sát Ðông-Ba, nằm ngay đầu Đường Trần-Hưng-Ðạo và sát hông ngôi chợ mà Ðồn này mang tên.

Ðặng Hữu Lợi là viên Trưởng Ðồn đầu tiên ở đây.

Lợi có một bộ mặt dài thòng như mặt ngựa, với cái vẻ tỉnh bơ như không nói gì mà lại nói rất nhiều, sâu-sắc và chua-cay, khiến nhiều người so sánh anh với vai hề nổi tiếng cuả màn-ảnh Pháp, Fernandel, mặc dù gã diễn-viên của nước ngoài thì cao to ngược hẳn với ông cò thấp gầy của nước mình. Nhưng, xen kẽ với phim-ảnh Pháp thì cũng có nhiều phim-ảnh Mỹ được chiếu thời bấy giờ, nên đã có không ít người cãi lại, bảo rằng trông Lợi giống thằng gầy trong cặp mập+gầy Laurel và Hardy của Hoa-Kỳ. Ðó là những lúc Lợi pha trò, nhộn và tếu vô cùng.

Lợi có một đặc-điểm khác nữa, là anh thường hay chồm nửa người trên về phiá cửa lớn cũng như cửa sổ, nghiêng đầu và hướng mắt ra xa, dù cho đang bàn-luận chuyện gì với ai, tạo cho người xung quanh cái cảm-tưởng là anh luôn luôn ngóng đợi một người nào. Vì là Trưởng Ðồn nên anh được gọi là “ông Ðồn”, và vì tên Lợi mà lại có dáng-bộ chờ-đợi nên bạn-bè tinh-nghịch đặt cho anh cái biệt-danh “ông Ðồn… Lợi”, với cái hàm-ý theo lối nói lái là “ông đợi… l…”. Chính anh cũng lấy làm thích-thú được mọi người dùng cái tên ấy để gọi mình.

Sau khi có Chính-Quyền Quốc-Gia, những người dân Huế, vốn đã bỏ chạy về miền nông-thôn lánh nạn sau đêm lịch-sử 19 tháng 12 năm 1946―quân và dân Việt-Nam bất-thần tấn-công các đồn/trại và tư-gia cuả Pháp để khởi đầu cuộc kháng-chiến toàn-quốc―nay lũ-lượt hồi-cư. Một số dân quê cũng rời ruộng đồng lên phố sinh sống để tránh tai-họa vì các cuộc giao-chiến ngày càng lan ra. Tuy thế, hàng ngày dân-chúng vẫn di-chuyển tấp-nập giữa Thành-Phố này với các Tỉnh khác và các Quận+Xã xung quanh; và bến xe chính cũng như bến đò chính thì ở sát chợ, cạnh Ðồn, nên “ông Ðồn Lợi” được hầu hết bà con khắp nơi trong Tỉnh và các Tỉnh khác quen mặt hoặc biết tên, trong lúc các Đồn-Trưởng Ðồn khác chỉ được nghe thấy trong Phường mình mà thôi.

Lợi nổi tiếng không phải chỉ do cái dáng-mạo buồn-cười ấy, mà còn nhờ ở thiện-chí bênh-vực bảo-vệ đồng-bào hiền-lương.

Nào là Sûreté Fédérale (Mật-Thám Pháp), nào là Commando (Biệt-Kích Pháp), nào là Partisan (thân-binh Pháp), cùng với binh-lính Pháp và cả thường-dân Pháp nữa, ngày nào cũng có không biết bao nhiêu vụ chúng cướp-bóc, đánh-đập, hãm-hiếp, bắt-bớ, và cả bắn/giết, người dân Việt-Nam. Lợi là một trong số những viên-chức Cảnh-Sát Quốc-Gia đầu tiên đứng ra can-thiệp chống kẻ bạo-tàn. Tất-nhiên, không phải lần nào người ngay-chính cũng thuyết-phục được kẻ gian-tà. Anh đã bị không ít trận đòn dã-man.

Đặc-biệt, đối với các phần-tử phạm-pháp bị bắt quả-tang, ngay cả Việt-Minh, Lợi cũng đòi cho họ được đối-xử đàng-hoàng.

Vào những ngày cuối tuần, cuối tháng, và sau mỗi cuộc hành-quân, hầu như tất cả lính Pháp đều đổ xô ra đường; mua sắm thì ít mà nhậu-nhẹt và kiếm gái thì nhiều. Người gốc Ma-Rốc, Xê-Nê-Gan, An-Jê-Ri, Tuy-Ni Zi, từ các thuộc-địa của Pháp ở Châu Phi, thì chỉ dạo phố và giải-trí bình-thường; thỉnh-thoảng mới có vài vụ lôi-thôi. Người gốc thiểu-số Ra-Ðê ở Cao-Nguyên Trung-Phần Việt-Nam thì chất-phác, không gây phiền-hà. Chỉ duy người Pháp chính-quốc và người gốc Ðức cảm-tử trong binh-chủng Lê-Dương là thường hay say-sưa đánh người. Ðặc-biệt vào Ngày Quốc-Khánh Pháp, 14 tháng 7 hàng năm, người lính Lê-Dương được xá mọi tội nên tha-hồ phá-phách, quỵt-giật, hành-hung người, và hiếp-dâm phụ-nữ Việt-Nam.

Vào những dịp ấy, hầu hết nhân-viên Cảnh-Sát Quốc-Gia khắp Thành-Phố Huế, ngoài giờ làm việc đều mặc giả thường-dân, đổ dồn về Đường Trần-Hưng-Ðạo, nấp sẵn trong các con hẻm dẫn ra Bờ Hồ, hoặc phiá trước hiên đình Chợ Ðông-Ba, hễ thấy có lính Lê-Dương hoặc lính Pháp giở trò áp-bức dân lành là ào ra nện cho chúng những trận nên thân. Xong xuôi, “ông Ðồn Lợi” mới dẫn nhân-viên trực Ðồn đến tiếp-ứng giải vây cho chúng và giúp phương-tiện chở chúng về trại giùm.

Thảng-hoặc có Prévôté (Hiến-Binh Pháp) xuất-hiện thì Lợi cho nhân-viên tuần đường đi trước để thông-tin. Trong trường-hợp đó, các toán hành-hiệp đành nhẫn-nhịn nhìn đồng-bào bị thiệt-thòi―vì Prévoté chỉ can ngăn chứ không bắt giữ kẻ phạm-pháp hoặc bồi-thường cho nạn-nhân―sau đó, họ mới bám theo bọn tội-phạm trên đường chúng trở về trại binh, và chận dọc đường mà trả thù.

Hồi đó, Ty Cảnh-Sát Huế là nơi cung-cấp Phái-Viên Hành-Chánh (về sau gọi là Quận-Trưởng) cho các Quận thuộc các Tỉnh, và các Cảnh-Sát-Trưởng cho các Thị-Xã, khắp Miền Trung.

Ðội Túc-Cầu Cảnh-Sát Huế nhiều lần đoạt giải vô-địch toàn-quốc.

Ban Kịch Thơ Cảnh-Sát Huế vượt trội các đoàn kịch-nghệ khác, tỷ như của Nha Thông-Tin, của Nha Cảnh-Sát Công-An, v.v… khắp Trung-Phần Việt-Nam.

Ðặng Ngọc Lựu, đạo-diễn, và tôi, tác-giả, luôn luôn để dành cho Lợi ít nhất là một vai kịch hài và một màn ngâm thơ tếu, trong mỗi đêm trình-diễn trước quảng-đại đồng-bào. Không-khí văn-nghệ cởi-mở ấy cũng là một dịp để “ông Ðồn Lợi” được người dân gần-gũi và thân-thương mình hơn.

Dần dần, các chính-khách Quốc-Gia giành thêm được nhiều bước nhượng-bộ cuả Pháp, và tiến tới nhất-trí mời Cựu-Hoàng Bảo Ðại về nước nắm chính-quyền trung-ương. Cùng với Hội-Ðồng An Dân Bắc-Việt và Chính-Phủ Cộng-Hoà Nam-Kỳ-Quốc Tự-Trị, Hội-Ðồng Chấp-Chánh Lâm-Thời Trung-Kỳ rút lui. Chính-phủ Quốc-Gia thành-hình. Các cơ-quan đơn-vị thuộc Pháp giải-thể lần lần. Nhiều phe phái thay phiên nhau lên cầm quyền trong từng địa-hạt và vào từng thời-kỳ. Nhưng “ông Ðồn Lợi” vẫn còn là Trưởng Ðồn Cảnh-Sát Ðông-Ba. Các cấp chỉ-huy chưa độc-tài đến độ chỉ bổ-nhiệm vây cánh của mình vào mọi chức-vụ điều-khiển mọi cấp trong mọi ngành như sau này.

Ngày 07-5-1954, Pháp thất-trận ở Ðiện Biên Phủ.

Ngày 07-7 cùng năm, Ông Ngô-Ðình-Diệm chính-thức nhậm-chức Thủ-Tướng Chính-Phủ do Quốc-Trưởng Bảo Ðại bổ-nhiệm, hướng về Hoa-Kỳ.

Ngày 20 cùng tháng, Hiệp-Ðịnh Geneva ra đời, chia đôi đất nước, mở đường cho Mỹ đến và Pháp ra đi. Phản-ứng cuả Quân-Ðội Quốc-Gia, thân Pháp, là gây một cuộc khủng-hoảng chính-trị trầm-trọng trên toàn-quốc, xuất-phát từ Sài-Gòn và Huế. Nhưng Huế mới là trung-tâm thực-nghiệm, với hành-động chống-đối quyết-liệt và cụ-thể, vì Bộ Tư-Lệnh Ðệ-Nhị Quân-Khu ở Huế đang có cơ-hội điều-động và sử-dụng một lực-lượng quân-sự lớn để vào tiếp-thu Tỉnh Quảng-Ngãi mà Việt-Minh vì phải tập-kết ra Bắc nên giao lại cho Chính-Quyền Quốc-Gia; và Huế là nơi tập-trung cuả gia-đình họ Ngô. Ngoài một số ít các nhà cách-mạng sáng suốt, còn thì những người có ưu-tư vì thời-cuộc tuy dè-dặt nhưng đều nôn-nao nghe ngóng dư-luận trong và ngoài nước để ước-đoán chiều hướng biến-đổi cuả tình-hình, hầu chọn thế đứng cho mình.

Giới Công-An Cảnh-Sát vốn biết tôi đã tiên-đoán thế nào Mỹ cũng nhảy vào Việt-Nam nên đã chú-tâm trau-dồi tiếng Anh từ nhiều năm trước đó, nay thấy tôi đã qua bên quân-ngũ, giữ mục thời-luận hằng ngày trên mặt báo và trên Ðài Phát-Thanh, tiếng nói chính-thức của Quân-Lực và Tư-Lệnh Quân-Khu, bèn tìm cách thăm dò ý-kiến tôi. Lợi là người được họ cậy nhờ, và tôi cũng cần có anh để liên-lạc với bạn-bè. Bên ngoài thì sự tiếp-xúc thường-xuyên giữa Lợi với tôi chỉ nhằm mục-đích văn-nghệ, vì tôi vẫn còn tiếp-tục sáng-tác cho Ban Kịch Thơ cuả Cảnh-Sát Huế và cho chính anh diễn-ngâm, nhưng bên trong thì qua anh tôi thuyết-phục mọi người hãy đón nhận Hoa-Kỳ, giàu-mạnh hơn, và hào-hiệp, chứ không như Pháp, để nước nhà dễ sớm vươn lên.

Ngô Ðình Diệm là người được Hoa-Kỳ chấp-nhận và ủng-hộ.

Trong cảnh tranh-tối tranh-sáng của những ngày tháng giao-thời ấy, Lợi là một trong số ít những ủng-hộ-viên và cổ-động-viên đắc-lực nhất nhưng cũng bất-vụ-lợi nhất mà tôi đã tranh-thủ được cho Thủ-Tướng họ Ngô. Trong một nước còn hậu-tiến, một lời phát-biểu của các viên-chức chỉ-huy Ngành Công-Lực, tỷ như “ông Ðồn Lợi”, có một ảnh-hưởng khá lớn trong dân-nhân.

Rồi cố-vấn Mỹ vào, viện-trợ Mỹ vào, và Diệm tất-nhiên vững chân.

Vở kịch thơ dã-sử “Gươm Chính-Nghiã” của tôi, dưới bút-danh Nguyệt Cầm, mà nội-dung có ngụ-ý đề-cao Ngô Ðình Diệm, được khán-giả nhiệt-liệt hoan-nghênh và yêu-cầu diễn lại nhiều lần. Các bài thơ trào-phúng của tôi, dưới bút-danh Tú Ngông, mà chủ-đề là “đả thực, bài phong, diệt cộng”, đúng theo chiêu-bài của Diệm, qua tài diễn-xuất của “ông Ðồn Lợi”, cũng được công-chúng tán-thưởng nồng-nàn.

*

Cuối năm 1956, mãn hạn động-viên, tôi về lại với Ty Cảnh-Sát Huế.

Cầm lại cây bút dân-sự, tôi tái-hoạt-động văn-nghệ tích-cực hơn xưa.

Riêng trong công-quyền, ngoài công-vụ hằng ngày, tôi vun-đắp thêm cho Ban Kịch Thơ, xuất-bản một tờ nội-san mang tên “Phục-Vụ”, phổ-biến đi khắp các Tỉnh và lên cả Trung-Ương. Qua tờ nội-san này, tôi đã hướng-dẫn và khuyến-khích “ông Ðồn Lợi”, dưới bút-danh Hữu Lợi, viết tùy-bút, truyện ngắn, và làm thơ. Tôi mở các lớp bổ-túc nghiệp-vụ chuyên-môn, dạy tiếng Anh, cho cảnh-nhân toàn Thành, đồng-thời thuyết-trình về những ý-nghiã cao-đẹp của chủ-nghiã Nhân Vị, nòng-cốt của học-thuyết Diệm, và phổ-biến tạp-chí “Thế-Giới Tự Do”, chiếu phim cuả Phòng Thông-Tin Hoa-Kỳ, cả cho đồng-bào trong khắp địa-phương. Lợi là một trong những anh em sốt-sắng nhất, ngoài giờ làm việc tham-gia phụ-lực tôi. Chúng tôi phục-vụ hăng say, đúng theo tinh-thần của cuộc “Cách-Mạng Quốc-Gia” mà Tổng-Thống Ngô Đình Diệm chủ-trương.

Tuy thế, vì không phải là tay+chân thân-tín, cũng không phải là cừu non, nên dù đem hết tâm-huyết ra để đóng góp, số đông, như Lợi và tôi, vẫn không được đãi-ngộ công bình. Trái lại, có một số phần-tử kém-cỏi nhiều mặt vẫn được tưởng-thưởng vượt quá lệ thường; thậm chí tùy-phái lao-công cũng được thăng cấp sĩ-quan, mỗi khi lễ-lạc lớ-quớ trong bộ đại-lễ-phục xuất-hiện trước quần-chúng làm trò cười cho mọi người. Có kẻ in thiệp báo tin chịu lễ rửa tội gửi khắp toàn Miền, cho cả các công-sở khác và những người không quen, như một thông-cáo chính-thức bảo-đảm cho nấc thang giá-trị mới và tiền-đồ công-danh sự-nghiệp của mình.

Qua những mẩu tùy-bút của Hữu-Lợi mà tôi không dám cho đăng, tôi thấy anh không còn chỉ là một cây cười vô-biên-giới, mà đã nghiêm-túc chọn một giới-tuyến cho chính mình. Ðiều quan-hệ hơn hết là anh đã dám giãi-bày, bằng giấy trắng mực đen, tâm-tình ẩn-ức của những tầng lớp thấp cổ bé miệng, công-nhiên gửi cho báo đăng, thách-thức các thế-lực thịnh-thời.

Lâu nay, Lợi đến với tôi tại văn-phòng, tại hội-đường, tại câu-lạc-bộ, là những nơi hầu như khi nào cũng có đồng-nghiệp lắng nghe chúng tôi. Từ nay, tôi đến với Lợi tại Ðồn Cảnh-Sát Ðông-Ba, là nơi luôn luôn có quá nhiều giới người, mà lại có quá nhiều loại việc, nên không ai chú ý đến nội-dung câu chuyện của chúng tôi.

Lợi có thói quen uống cà-phê với thật nhiều đường, mà anh gọi là chè-phê. Bên ly chè-phê, “ông Ðồn Lợi” lắc đầu ngao-ngán kể thêm cho tôi biết mỗi lần vài ba sự việc mà tôi chưa hề nghe.

 Vẫn với thói quen chồm nửa người trên ra hướng cửa sổ, Lợi chỉ tay về phiá dãy phố buôn bán sầm-uất dọc lề bên kia Đại-Lộ Trần Hưng Ðạo, nơi đến đầu Cầu Gia-Hội thì giáp góc với Đường Huỳnh-Thúc-Kháng song-song với Đường Gia-Long. Anh nói:

– Hôm nọ là Bửu Bang chủ tiệm “Rồng Vàng”, hôm kia là Phan Văn Thí chủ hiệu “Đức Sinh”, hôm khác là nhà buôn Lý Lâm Thịnh, rồi Châu chủ hãng “Nam-Hưng”, rồi thầu-khoán Nguyễn Giáp, rồi thương-gia Phan Cho. (Chưa kể Nguyễn Văn Yến, Nguyễn Đắc Phương đã bị giết chết rồi.) Ngày mai, ngày mốt, sẽ đến phiên ai đây?

Ðó là những người có máu mặt ở trong khu-vực trách-nhiệm của Lợi, đã lần-lượt bị bắt giam, bị tịch-biên tài-sản, hoặc ít nhất là bị vây hãm phạm-vi kinh doanh.

Trong lúc phong-trào bài-trừ tứ-đổ-tường dâng lên cao thì những tệ-đoan xã-hội khác, trầm-trọng và nguy-hại hơn, lại do chính một số các con-cưng của chế độ gây ra.

Một dược-sĩ đêm đêm giả làm tài-xế đạp xe-đạp xuống các bến, dưới Cầu Trường-Tiền, dọc bờ Sông Hương, o-mèo các cô giúp việc của những gia-đình khá-giả ở các dãy phố từ Cửa Thượng-Tứ xuống đường Hàng-Bè. Thường thì đến mười một giờ tối cửa tiệm mới đóng; đợi dọn-dẹp xong, chủ nhà đi ngủ, các cô mới mang áo quần xuống sông giặt-dịa, hoặc gánh cặp thùng nhiều chuyến đi lấy nước về đổ đầy hồ chứa để có đủ dùng cho ngày hôm sau. Ðó là thời-gian tự-do; ai muốn nghỉ sớm thì gắng làm nhanh, còn ai muốn đàn-đúm bạn-bè thì cứ rán mà thức khuya. Họ là con gái nhà quê, ít chữ nghiã, nhưng có nhan-sắc nên mới được các chủ-nhân ăn-nên làm-ra chọn mướn cho phù-hợp với cảnh thanh-lịch thị-thành. Thế là, thay vì phải mặc đồ lớn đi chầu-lụy cả một đại-gia-đình, vất-vả tốn kém suốt năm mà chưa chắc đã nắm được bàn tay của một cô gái Huế hộ-đối môn-đăng, viên dược-sĩ nhà-ta chỉ cần bỏ ra vài xu mua một gói đậu phụng rang, trổ tài ăn nói của kẻ học rộng biết nhiều ra mà chiêu-dụ, mỗi khi một con mồi, là cầm chắc trung-bình mỗi tuần phá được cuộc đời cuả ít nhất là một cô gái còn trinh. Lợi đã tình-cờ bắt gặp một cặp trai+gái đang ôm nhau trên bãi hoang, và nhận-diện ra gã đàn-ông chính là viên dược-sĩ kia; nhà trí-thức ấy đã tâm-tình riêng với “ông Ðồn Lợi” như trên. Rồi một hôm, được tin báo có kẻ bị tình-địch đâm ở bờ sông, Lợi cùng nhân-viên chạy đến thì không còn thấy người nào. Riêng Lợi lần theo thì gặp được nạn-nhân-mà-là-tội-nhân đang ôm vai lủi-thủi về nhà. Y năn-nỉ “ông Ðồn Lợi” đừng ghi lời báo-cáo “vô căn-cứ” nọ vào sổ trực đêm, vì sợ sáng sau trình sổ lên Ty thì Ty sẽ cho mở cuộc điều-tra, nhà tai-mắt sẽ mất mặt với mọi người. Cứ thế mà tên hiếu-dâm vô-lương kia gặp gió thuận chiều nên vẫn lên cao như diều.

Một giáo-sư đại-học bị Ðội Biệt-Ðộng của Ty bắt gặp “ngủ đò” cùng với vợ bạn trên sông Hương. Ở Huế, có cái thú thuê đò mà ngủ giữa lòng sông: vừa mát-mẻ nhờ không-khí trong lành, vừa thoải-mái vì không ngại bị ai quấy rầy, lại kín-đáo bởi sông thì tối mà đò không thắp đèn, và nhất là không đòi hỏi khách, như khi mướn phòng khách-sạn, phải khai tên người thuê. Do đó, đa-số trường-hợp ngủ đò đều là để ăn nằm với nhau. Trong cuộc “cách-mạng quốc-gia”, mọi người đều phải noi gương “đạo-đức của Ngô Tổng-Thống”, cho nên dù là vợ+chồng với nhau mà đi ngủ đò thì cũng bị xem là tội-lỗi rồi, huống-hồ họ là những ông nọ, bà kia. Rốt cuộc, nội-vụ đã được ém nhẹm, và “ông Ðồn Lợi” không thể ghi chép gì trong sổ trực đêm, mặc dù sự việc xảy ra trong hoạt-vực của mình…

*

Hôm ấy, Lợi nhắn các bạn đồng cảnh-ngộ là Trần Xuân Tự, Trần Vĩnh Thuận, Ưng Hạc, Nguyễn Thông, Nguyễn Duy Hát, Nguyễn Mầm, Đỗ Dzư, Tôn Thất Ninh, v.v… đến Ðồn Cảnh-Sát Ðông-Ba để cùng gặp tôi. 

Không-khí có vẻ nghiêm-trọng khác thường. Khi tôi mới ngồi xuống ghế, Lợi đã hỏi ngay:

– Anh em muốn biết sự thật: anh đã có bao nhiêu “Д rồi ?

Tôi đã có nghe nhiều người kháo chuyện với nhau về cái thang “Д này. Dân-chúng truyền miệng với nhau:

     Một “Д mới đứng ngoài sân,

     Hai “Д mới được bước chân vô nhà;

     Ba “Д: con cháu ruột rà;

     Bốn “Д là chú, là cha trên đầu…

Nay Lợi nói ra, tôi muốn nhân dịp tìm hiểu rõ hơn, nên đáp chung-chung:

– Thì người nào trong chúng ta cũng đều có một “Д cả. Chúng ta là “đồng-Ðoàn” với nhau, tức đều có chân trong Ðoàn [“Công-Chức Cách-Mạng Quốc-Gia”].

Thuận tức “Thuận Xù” lắc đầu:

– “Ðoàn” thì nói làm gì? Nông-dân thì Ðoàn Nông-Dân Cách-Mạng Quốc-Gia, v.v… Một “Д thì chỉ là lính; hai “Д mới là sĩ-quan chứ!

Tôi cười:

– Thế thì tôi không phải là “sĩ-quan”!

Lợi đưa tay bắt tay tôi:

– Xin lỗi anh. Chúng tôi tưởng anh đã lên hai “Д rồi!

– Cho nên anh rủ các bạn đến đây để hài tội tôi chứ gì?

“Thuận Xù” kết-luận:

– Người như anh mà muốn kiếm thêm “Д thì chúng tôi còn biết trông nhờ vào ai!

Thật ra, không có một văn-bản nào quy-định như thế; nhưng cứ dựa vào sự việc xảy ra, người dân―đã từng sáng-tác tục-ngữ, phương-ngôn, ca-dao, hò, vè―đã hình-dung ra cái thang mới ấy, gồm có bốn cấp bậc “Д:

“Đ” thứ nhất là “đồng-Đoàn” như đã nói trên;

“Д thứ hai là “đồng-Ðảng”, tức đã vào Ðảng [“Cần Lao Nhân Vị Cách Mạng Đảng”];

“Д thứ ba là “đồng-Ðạo”, tức đã theo Ðạo [Kitô-Giáo].

Nhưng nếu có “Д thứ tư thì mới lên đến tột-đỉnh quyền-lợi và uy danh: “đồng-Ðịa”, tức là cùng Ðịa-Phương, quê-quán [Quảng-Bình hay Thừa-Thiên] với gia-đình họ Ngô và các vệ-tinh.

Kết-nạp đảng-viên hay thu-nhận tín-đồ là một việc làm thông-thường; nhưng cậy thế cường-quyền và đơm mồi tục-lụy để đạt mục-đích là một việc trái với đạo-đức thông-thường.

Ðảng lãnh-đạo thì cứ lãnh-đạo, miễn sao đem lại hạnh-phúc cho mọi người thì tự-nhiên quần-chúng ủng-hộ và tham-gia. Tại sao ép buộc người ta theo mình, trở mặt với các chính-đảng khác, các tổ-chức ái-quốc kỳ-cựu khác, vốn có quá-khứ tranh-đấu vẻ-vang gắn liền với lịch-sử nước nhà; mà không thuận theo thì bị xem là phản-loạn, nghịch thù. Ðâu là quyền tự-do lựa chọn, kể cả quyền tự-do không nhập bọn với bất cứ một bọn nào.

Ðối với đa-số đồng-bào mà tinh-thần tam-giáo thấm-nhuần, sự dốt-nát và vụng-về của thiểu-số công-thần thao-túng chế-độ, trong vấn-đề này, để giúp cho tổng-giám-mục sớm lên hồng-y, bị xem là trắng-trợn xâm-phạm đời sống tâm-linh của người dân: dồn ép công-chức, quân-nhân, và cả thường-dân, từ bỏ tín-ngưỡng của mình để phải tuân-phục tín-điều của tập-đoàn cầm quyền, chà-đạp lên các giá-trị truyền-thống của nền triết-học Ðông-Phương vốn đã un đúc nên tinh-thần quốc-gia cho toàn-dân.

(Trước đây khi Pháp mới trở lại vào năm 1947, Cụ Trần-Văn-Lý, một nhân-sĩ Kitô-Giáo, đã làm Chủ-Tịch Hội Ðồng Chấp-Chánh Trung-Kỳ nhiều năm. Trong tình-trạng chiến-tranh, hiến-pháp không có, luật-lệ hỗn-tạp, tư-pháp một chiều, thì quyền-hành của Cụ Lý đối với người dân sâu rộng bội phần hơn so với Vua Bảo-Ðại ngày xưa; thế mà cụ có lợi-dụng cơ-hội để bắt ai theo đạo của mình đâu? Cho nên, đến năm 1967, mặc dù cụ không đắc-cử nhưng đã có biết bao nhiêu người tuy khác tín-ngưỡng với cụ song thâm-cảm đức-độ của cụ mà hy-sinh quyền-lợi tôn-giáo và đảng-phái của mình để dồn phiếu cho cụ mong cụ lên làm Nguyên-Thủ Quốc-Gia.)

Vấn-đề tế-nhị vô cùng, đâu phải dễ như chuyện “chớp thời-cơ”, “đốt giai-đoạn”, “thưà thắng xông lên” của cộng-sản độc-tài xem dân như dân ngu.

Cộng-sản củng-cố hệ-thống bằng thủ-đoạn phi-nhân; đằng này chống Cộng mà lại áp-dụng phương-sách và phương-tiện của quân thù…

Ðến nay thì chính bản-thân “ông Ðồn Lợi” đã bị đẩy vào chân tường. Dù anh có muốn nhắm mắt, ngậm miệng cho qua ngày, thì cũng vẫn không yên thân. Bộ-hạ của tập-đoàn chuyên-quyền đã đến móc nối “ông Ðồn Lợi”, cũng như các bạn kia, và tôi. Thuận theo thì danh-lợi hanh-thông. Trái lại, thì…

Bên ngoài thì một số các phần-tử cứng đầu, không chịu có hơn một “Д, mà thật-sự có khả-năng, vẫn được bổ-nhiệm vào các chức-vụ chỉ-huy cấp thấp, cấp trung.

Nhưng bên trong thì vì chỉ tuân phục một hệ-thống chính-quyền, chứ không chấp-nhận vai trò giật dây của các thế-lực đằng sau, nên họ bị kỳ-thị, bị ếm-trù, không được thăng-tiến dễ-dàng, và có thể bị hãm-hại bất-cứ lúc nào.

Lợi và các bạn tóm-lược tình-hình chung.

Họ không đòi hỏi tôi phải có thái-độ hay hành-động gì, nhưng kết-luận là họ đặt tin-tưởng vào tôi.

Xưa nay tôi vẫn tự mình chọn lấy đường đi của mình, tiền-phong bước những bước đầu, chứ không chịu quyền lãnh-đạo của ai.

Nhưng “ông Ðồn Lợi” và các bạn không lập thành một nhóm để lôi kéo tôi.

Dù sao, cùng với vô-số cá-nhân và tập-thể khác, họ là nguồn gốc của những đợt sóng cảm nghĩ tạo nên nền móng cho các phong-trào đột-khởi trong dân-gian.

Thế rồi biến-cố Ngày Lễ Hai Bà Trưng 3-3-1960 xảy ra*.

——-

         *Xem “Lãnh-Chúa Ngô Đình Cẩn” trang 215.

Lời phát-biểu công-khai của tôi tại Ty Cảnh-Sát Huế, rằng chế-độ có nhiều ung độc, đã có tác-dụng của một mồi lửa châm cháy ngòi thuốc súng nối liền vào quả mìn nhân-tâm.

Sau đó là Phong-Trào “Phật-Tử Tranh-Ðấu” đòi quyền bình-đẳng và chống đàn-áp tôn-giáo, được sự đồng lòng của quảng-đại quần-chúng, mà hăng-hái nhất là giới sinh-viên, và quyết-liệt nhất là giới quân-nhân.

Trong lúc bất-cứ một tu-sĩ Kitô-Giáo nào, nếu muốn, cũng có thể tiếp-xúc với Tổng-Thống Ngô Ðình Diệm nhanh-chóng và dễ-dàng, thì Ðức Ðại-Lão Hoà-Thượng Thích Tịnh Khiết, là Hội-Chủ Tổng-Hội Phật-Giáo Việt-Nam, một tổ-chức quy-tụ trên chín mươi phần trăm dân-số trong nước, đang bị bệnh nặng ở Huế mà cũng rán sức vào tận Sài-Gòn để xin gặp Tổng-Thống Ngô Đình Diệm, ước mong giải-quyết vấn-đề; thế nhưng Ngài phải chờ đợi nhiều ngày mà vẫn hoài-công.

Nhiều cao-tăng và Phật-Giáo-Ðồ theo nhau tự-thiêu từ Thủ-Ðô đến các Tỉnh Thành.

Cả thế-giới nhờ ngọn lửa Thích Quảng-Ðức mà thức tỉnh lương-tri.

Rồi cuộc Cách-Mạng 1-11-1963, rồi các biến-cố khác xảy ra.

Rồi “ông Ðồn Lợi” không còn làm Trưởng Ðồn Cảnh-Sát Ðông-Ba nữa.

Anh từ-giã Huế; rồi anh từ-giã cuộc đời, để lại tiếc thương cho những ai đã từng sinh sống trong khu-vực này, đã từng tán-thưởng những màn kịch vui và giọng ngâm thơ tếu của người Cảnh-Sát Văn-Nghệ mà không cảnh-sát văn-nghệ này.

*

Ðại-Úy Nguyễn Công Văn gọi máy báo-cáo đã bắt được một cơ-sở tiếp-tế nội-thành và một cán-bộ mậu-dịch từ miền quê lên, cùng hai tấn gạo được che giấu dưới những món hàng thông-thường, trong một chiếc ghe đang rời bến, để chở về tiếp-tế cho Việt Cộng ở mật-khu, đúng với tin-tức tình-báo cuả E6 chúng tôi.

Tiếng Văn vang lên từ máy vô-tuyến cắt đứt dòng hoài-niệm về người bạn cũ trong tôi.

Tôi ra lệnh chuyển-giao nội-vụ cho nhà chức-trách địa-phương, là người hiện nay thay thế “ông Ðồn Lợi” ở Cuộc―tên mới cuả Ðồn―Cảnh-Sát Ðông-Ba.

Bây giờ ở đây chỉ có một Trưởng Cuộc Cảnh-Sát Quốc-Gia kiêm-nhiệm đại-diện của Ngành Ðặc-Biệt, của tôi, tại cấp Phường này, chứ không còn có tên hề mặt-ngựa đã có một thời chọc cười tức-bụng chảy-nước-mắt cho cả mấy thế-hệ đồng-bào ở cố-đô…

*

Đại-Úy Nguyễn Công Văn đến với chúng tôi, báo-cáo tóm-tắt công-tác xong, tôi bảo mọi người lên xe rời Huế trở vào Đà-Nẵng.

Văn nói với Đạm, Chánh Sở Tác-Vụ, mà nhìn vào tôi:

− Qua đặc-nhiệm này, chắc ông Giám-Đốc muốn “dằn mặt” Bộ Chỉ-Huy Cảnh-Lực ngoài này, chứ gì?

Tôi không trả lời, quay nhìn về Đạm.

Đạm phát-biểu:

− Mình là Cảnh-Sát Quốc-Gia, thì mình có bổn-phận và quyền-hạn phanh-phui mọi vụ phạm-pháp bất-cứ ở đâu. Nhưng mình là Cảnh-Sát Đặc-Biệt, thì việc-làm chính của mình là chính-trị chứ không phải là hình-sự, mặc dù mình cũng có thể nhúng tay vào các vụ hình-sự, vì mình là Hình-Cảnh-Lại cơ mà.

Nhưng mình có dòm-ngó gì đến các việc-làm khuất-tất của ai đâu.

Ngành Đặc-Biệt Khu thỉnh-thoảng mới hành-động phụ giúp Ngành Đặc-Biệt các Tỉnh/Thị thuộc Khu trong những trường-hợp đặc-biệt mà thôi, thế thì chỉ là việc-làm bình-thường, chứ có gì là “dằn mặt” ai đâu!

LÊ XUÂN NHUẬN  

Cảnh-Sát-HóaBiến-Loạn Miền Trung

NHỚ  ANH BA  DƯƠNG HUỆ ANH
     Tùy Bút   HỒNG THỦY

                                                

Lẽ ra theo đúng phép tôi phải gọi Thi Sĩ lão thành DƯƠNG HUỆ ANH là bậc tiền bối, nhưng ông đã nhận tôi là cô em nhỏ và cho phép tôi gọi thân mật là anh BA. Tình anh em tôi bắt đầu khi cô em văn nghệ thân quí của tôi là VĂN THI SĨ PHƯƠNG HOA rủ rê tôi gia nhập VĂN THƠ LẠC VIỆT. Mới chân ướt chân ráo bước vào ngưỡng cửa VTLV đã được các đàn anh gửi MAIL chào đón. Trong số đó có một email vô cùng dễ thương của THI SĨ lão thành DƯƠNG HUỆ ANH. Ông gọi tôi là “bạn cố tri”, và kể ông biết tôi qua Báo CỎ THƠM từ lâu lắm, chỉ chưa có dịp chuyện trò thôi. Tôi thầm phục trí nhớ của ông, còn tôi thì quá tệ, cảm thấy tên ông rất quen thuộc mà chưa nhớ ra ông cũng có Thơ đăng trên CỎ THƠM từ lâu.

Ngay sau đó, tôi mời ông gia nhập VĂN BÚT VÙNG ĐÔNG BẮC HOA KỲ (VBVĐBHK), Ông vui vẻ nhận lời ngay. Từ đó thỉnh thoảng anh em tôi nói chuyện qua điện thoại. Ông tâm sự làm thơ từ năm 1954. Tôi nói năm đó tôi chỉ là con bé con mới 13 tuổi và là năm phải rời bỏ miền BẮC thân yêu để di cư vào NAM. Biết tuổi tôi rồi, ông gọi tôi là cô em nhỏ. Trong VBVĐBHK có Thi sĩ LÃO MÃ SƠN lớn tuổi nhất, chúng tôi tôn ông là anh HAI. Người lớn tuổi thứ nhì sau Thi Sĩ LÃO MÃ SƠN là Thi SĨ DƯƠNG HUỆ ANH nên tôi xin phép tôn ông là anh BA cho thân mật, ông vui vẻ bằng lòng ngay. Từ đó trên DIỄN ĐÀN VBVĐBHK chúng tôi luôn gọi ông là anh BA DƯƠNG HUỆ ANH. Ông rất hiền hòa, dễ thương, hòa đồng, thân mật với em út. Dạo sau này ông không được khỏe, nhưng nguồn thơ vẫn lai láng và sáng tác vẫn rất dễ dàng nhanh chóng.

Lâu không thấy ông gửi Thơ để tôi giới thiệu lên DIỄN ĐÀN VBVĐBHK, đang định phôn thăm ông và nhắc nhở, Không ngờ ông bỏ đàn em ra đi quá nhanh, không một lời từ giã. Anh BA ơi, anh em mình còn hẹn sẽ gặp nhau khi dịch bệnh yên lành, em sẽ qua SAN JOSE dự họp mặt VTLV để anh em mình có dịp được gặp nhau. Vậy mà anh đã quên lời hẹn  với em rồi. Cám ơn anh đã dành cho em gái nhỏ những tình cảm vô cùng quí giá. Bài thơ kỷ niệm anh đăng trong Tuyển tập VĂN BÚT VÙNG ĐÔNG BẮC HOA KỲ anh đã ưu ái nhắc tới tên rất nhiều em út Văn Nghệ, trong số đó có em. Chúng em sẽ nhớ anh BA của chúng em mãi mãi.

Cầu xin anh thanh thản trên nước Trời. Tiếp tục vui với văn chương thơ phú  bên những người thân yêu.

Sau đây xin mời quí vị thưởng thức bài thơ tràn đầy tình văn hữu quí hóa của ANH BA chúng tôi. 

             THEO AI…                       

Thơ Dương Huệ Anh 

     

Thuở nào, ta khổ vì yêu,       

Theo nàng áo tím,

lớp chiều…trường xa!       

Rồi, người tú nữ kiêu sa,       

Lên xe với bạn…bye, tà áo bay!       

Để rồi ngơ ngẩn, theo mây.       

Biển đông, xe cát, mộng xây…dã tràng!       

Không còn gặp lại,bẽ bàng…       

Còn chăng, kỷ niệm…ngàn trang thơ buồn!       

Theo ai… tật xấu vẫn còn,       

Lên trời( net) gặp…những thơ tròn, thơ vuông…       

Truyện dài, truyện ngắn…ơi thương,       

Người chưa thấy, muốn vấn vương, có kỳ?       

Phương Hoa, Minh Thúy…bộn bề       

Bao sân, đồ họa…cũng chì thật thôi!       

Cung Lan, Hồng Thủy…yêu người,       

Trước, sau gắn bó, lối ngoài tầm phương…         

…Truyện thơ nhớ Nguyễn Thanh Dương,       

Tiểu Thu, Dung Đỗ, Phan Lang,bao người…**       

Kiều Mỹ Duyên, thạo việc đời,       

Viết văn, làm báo… góp lời, dựng xây       

Gặp nhau, trao đổi, có ngày…        

** Những tên tiếp theo muốn kể…

Huynh LÃO MÃ SƠN,THÁI LAN, SAO KHUÊ,

MỸ NGA, DAO THANH L, KIM OANH LÊ,

Ý NGA, NGUYỄN KINH BẮC,

THANH KIM LÊ, TRẦN QUỐC BẢO,

PHAN KHÂM, NGUYỄN THỊ NGỌC DUNG,

NGỌC AN, LÂN NGUYỄN,

KIM LOAN, LUÂN TÂM, THƯ KHANH,

NGUYỄN MINH NỮU, XUÂN TIÊN…

                 (9-1-2021) DƯƠNG HUỆ ANH

NỮ-SĨ VI KHUÊ

TRỤ-SỞ Ðài Phát-Thanh Huế tọa-lạc ngay trên bờ Hữu-Ngạn của Sông Hương, cạnh mé Tây của đầu Cầu Trường-Tiền, đối-diện Đại-Khách-Sạn Morin bên kia Đường Lê-Lợi sát góc Đường Duy-Tân.

Thuở ấy, chưa có các Ðài cấp Tỉnh, Ðài Huế là Tiếng Nói chung của cả Miền Trung, nên máy phát rất mạnh (không thua Ðài Quốc-Gia và Ðài Pháp-Á [Radio France-Asie] của Pháp ở Sài-Gòn), nghe được cả ở Miền Bắc lẫn Miền Nam Việt-Nam.

Cả nước chưa có hệ-thống truyền-hình; cả Miền Trung chỉ có vài ba tờ nhật-báo ở Huế mà thời-sự thì dựa theo tin-tức-đọc-chậm của Ðài Sài-Gòn. Trong tình-hình đó, Ðài Huế là món ăn tinh-thần hằng ngày của đồng-bào Miền Trung, và của cả những người ở phiá Ngozi Tỉnh Thanh-Hoá và ở phiá trong Tỉnh Bình-Thuận mà có gốc-gác hoặc liên-hệ đời sống ở Miền Trung.

Ngoài những tiếng hát của các nam+nữ ca-sĩ mà một số về sau vào Sài-Gòn thì trở thành danh-ca của toàn-dân, giọng bình và ngâm thơ của các thi+kịch-sĩ tên-tuổi một thời, tiếng hát của các danh-ca quốc-tế trong các chương-trình nhạc ngoại-quốc do thính-giả yêu-cầu, và giọng đọc xì-xồ của mấy người Pháp trong chương-trình vô-tuyến của Service d’Information, những ai đã từng nghe Ðài Huế cũng đều xác-nhận rằng người nữ-xướng-ngôn chính của Ðài này có một giọng đọc truyền-cảm vô-cùng. Giọng đọc của người con gái Huế ấy chẳng những dịu-dàng, ngọt-ngào, ấm-cúng, hấp-dẫn, mà còn trí-thức (vì không bao giờ vấp phạm lỗi-lầm khiến thính-giả khó chịu hoặc làm sai lạc ý-nghiã của câu văn).

Những người hiếu-kỳ đi ngang qua Ðài Huế thường để ý thấy có một thiếu-nữ be-bé xinh-xinh, cư-ngụ trong một căn phòng khiêm-tốn ở tầng trên của một buồng-kho bên hông trụ-sở Ðài. Một cầu thang nhiều bậc xi-măng từ mặt đất bắc lên cửa phòng làm cho căn phòng có vẻ cao hơn, khiến các thanh-niên ái-mộ đặt cho người-đẹp và căn phòng ấy cái mỹ-danh “nàng bồ-câu trên chuồng bồ-câu”.  

Ðó chính là cô xướng-ngôn nói trên.

Sau ngày hồi-cư vào đầu năm 1947, tôi thường đến Ðài Huế để góp phần vào các chương-trình kịch vô-tuyến hằng tuần, kể cả việc trình-bày một số kịch thơ dã-sử và xã-hội của tôi, trong đó nhạc-sĩ Trịnh Văn Ngân là một trong những cây ngâm tuyệt-vời.

Do đó, tôi quen biết “nàng bồ-câu trên chuồng bồ-câu”. Tên nàng là Trần Trinh Thuận, tức nữ-sĩ Vi Khuê, một biên-tập-viên chính-ngạch có giọng-nói-trời-cho nên kiêm luôn phần-vụ xướng-ngôn.

Tuy Vi-Khuê làm việc ở một cơ-quan thông-tin tuyên-truyền đậm màu chính-trị, nhưng những bài thơ của nàng hồi đó chỉ là tâm-tình của bạn gái ở lứa tuổi hai mươi, dễ thương như “con nai vàng ngơ-ngác, đạp trên lá vàng khô”.

*

Tôi thì lăn xả vào giữa tình-hình rối-ren cuả Quê Hương.

Dù đã từng bị giặc Pháp tù đày, tôi vẫn giao-du tuy không đồng-ý với Hồng Quang, chủ-nhiệm báo “Ý Dân”, là người chỉ chọn vũ-lực để chống chủ-nghiã thực-dân; và vẫn cộng-tác tuy không thuận-tình với Phạm Bá Nguyên, chủ-nhiệm báo “Công Lý,” là kẻ nhận Ðệ-Tứ thay cho Ðệ-Tam. Tôi lui+tới với Duy Sinh nhưng chưa yên tâm vì huyền-thoại văn-hoá điệp-báo của Nguyễn Bách Khoa. Tôi rất đau lòng vì đồng-bào đói khổ, nhưng chỉ hiệu-chính giùm thi-pháp chứ không tán-thành nội-dung khích-động giai-cấp đấu-tranh trong thi-tập “Tiếng Nói của Dân Nghèo” cuả Vân Sơn PMT [Phan Mỹ Trúc]. Tôi thân+thương Trụ Vũ và Quách Thoại nhưng không hợp tính với họ vì lối sống phóng-túng của hai nghệ-sĩ thân-nhân ấy của Vi Khuê. Tôi tiếp-xúc với tác-giả nhưng không khép mình trong triết-thuyết bi-quan trong “Con Thuyền Không Bến” cuả Nguyễn Vũ Ban. Tôi thả hồn lên cõi siêu-nhiên nhưng không bước vào nương nhờ Cửa Thiền trong “Không Bến Hạn” cuả Huyền Không.

Tôi ủng-hộ cả hai đường-lối phục-hồi độc-lập quốc-gia: công-nghiệp kháng-chiến vũ-trang chân-chính của người dân, và nỗ-lực ngoại-vận ôn-hoà của các chính-trị-gia không-cộng-sản trong lòng Thế-Giới Tự-Do.

Riêng ở phiá bên này lằn ranh, tôi nhận thấy Cựu-Hoàng Bảo Ðại thì quá yếu mềm mà Đế-Quốc Pháp thì còn luyến tiếc giấc mơ đô-hộ Việt Nam, nên viết cuốn truyện dã-sử “Trai Thời Loạn” để gửi gắm ý mình, và kết-quả là tôi bị cơ-quan An-Ninh Quốc-Gia bắt giam; sau nhờ có chính-khách Cao Văn Chiểu, Giám-Đốc Thông-Tin Lê Tảo, cùng nhiều nhân-sĩ khác, can-thiệp với Thủ-Hiến Phan Văn Giáo, tôi mới được thả ra.

Ðể tạo một thế đứng vững-vàng hơn, tôi thành-lập Thi+Văn Ðoàn “Xây-Dựng”, xuất-bản các tác-phẩm của mình và của các bạn từ Bắc chí Nam. Mới bắt đầu thì Nhất Hiên [Phan Nhật Hiến] bỏ theo Việt Minh, và nửa chừng thì Như Trị [Bùi Chánh Thời] cũng nhảy lên chiến-khu.

Tôi hướng về nền dân-chủ và lòng hào-hiệp cuả Hoa Kỳ như tia sáng ở cuối đường hầm.

*

Tháng 4 năm 1954, tôi vào phục-vụ tại Phòng 5 Bộ Tư-Lệnh Ðệ-Nhị Quân-Khu với tư-cách văn-nghệ-sĩ & ký-giả bị/được động-viên chuyên-môn. Lê Ðình Thạch và Huy Vân thì kỳ-cựu, Tô Kiều Ngân gốc Nha Thông-Tin cũng đã thành quân-nhân. Tchya [Ðái Ðức Tuấn] và Nhất Lang thì được đồng-hoá sĩ-quan.

Ngoài việc viết bài cho báo “Tiếng Kèn”, cho các đơn-vị Võ-Trang Tuyên-Truyền ở tuyến đầu, và cho chính tôi đi vận-động trong dân-nhân, tôi còn là phóng-viên chiến-tranh và biên-tập-viên chính cuả Ðài “Tiếng Nói Quân Ðội” tại Miền Trung.

Do chương-trình phát-thanh này, mà tôi là giám-đốc, tôi mới đặt phòng-giấy ngay tại trụ-sở của Ðài Phát-Thanh Huế, và gặp mặt Vi Khuê thường-xuyên.

Thay chỗ nhạc-sĩ Anh Chương, tôi cử Lâm Tuyền làm Trưởng Ban Tân-Nhạc; nhưng rồi tôi làm lơ cho Lâm Tuyền đào-ngũ vì anh quá chán chuyện đời.

Tôi đưa Văn Giảng lên thay.

Hà Thanh mới bắt đầu vào nghề.

Những lần xe Jeep bị hư, tôi đạp xe-đạp qua chở Kim Tước từ cư-xá Nha Thông-Tin ở bên kia Cầu Trường-Tiền. Cặp Châu-Kỳ−Mộc-Lan của giới ca-nhạc, cũng như cặp Hoàng-Pha−Phương-Khanh của giới văn+thơ, cũng đã từng ở đây.

*

Rồi Thoả-Ước Geneva ra đời.

Trong hội-nghị quốc-tế ấy, có ba nhân-vật Việt-Nam đã được thế-giới chú ý hàng đầu: Cô Thiên-Hương, con gái của nhà văn Hồ Hữu Tường, là nữ ký-giả duy-nhất, nói được nhiều ngoại-ngữ và trẻ đẹp nhất trong giới truyền thông; Cụ Võ-Thành-Minh, một lão-thi-sĩ, từ Huế đến, đã bí-mật vượt hàng rào Cảnh-Sát Thụy-Sĩ vào cắm trại trên Bờ Hồ Leman trước hội-đường, tuyệt-thực thổi sáo nói lên nỗi lòng của người dân Việt-Nam mong-muốn Thống-Nhất và khao-khát Tự-Do; và Ông Nguyễn-Quốc-Ðịnh, Ngoại-Trưởng cầm đầu Phái-Ðoàn Quốc-Gia Việt-Nam của chính-phủ Bảo Ðại, đã từ-chức để khỏi ký tên vào văn-bản thừa-nhận việc đất nước bị qua-phân.

Thủ-Tướng Ngô Ðình Diệm cử Ông Trần-Văn-Ðỗ đến thay. Pháp và Việt-Minh thoả-thuận ngưng bắn, lấy vĩ-tuyến 17 ngang sông Bến Hai làm ranh-giới Bắc–Nam.

*

Ðại-Tá Trương Văn Xương, Tư-Lệnh Ðệ-Nhị Quân-Khu, thuộc cánh Tổng-Tham-Mưu-Trưởng là Trung-Tướng Nguyễn Văn Hinh [con của cựu Thủ-Tướng Nguyễn Văn Tâm, thân-Pháp], mở một chiến-dịch đưa quân từ Huế vào tiếp-thu các Tỉnh phiá trong. Theo chương-trình chính-thức thì Thủ-Tướng Diệm sẽ từ Sài-Gòn ra chủ-toạ lễ thiết-lập Chính-Quyền Quốc-Gia tại vùng đất mới lấy lại này. Theo kế-hoạch riêng của cặp Hinh+Xương thì Diệm, trên đường đi từ Huế vào Quảng-Ngãi, sẽ bị lính và dân dàn chào bằng tiếng hô “Đả Đảo” cùng với trứng thối và cà chua. Câu hỏi nổi bật là “Mười vé phi-cơ cho gia-đình họ Ngô, hay là mạng sống cuả cả trăm ngàn binh sĩ Quốc-Gia?” Các bức tường vẽ khẩu-hiệu đã được xây lên; và biểu-ngữ, bích-chương, cùng truyền-đơn liên-hệ đã được chuẩn-bị sẵn dọc đường rồi.

Phòng 5 Quân-Khu đương-nhiên đảm-trách công-tác Tác-Động Tinh-Thần này.

Thành-Phố Huế ngẫu-nhiên được chia thành hai trận-tuyến. Bộ Tư-Lệnh Quân-Khu thì đóng trong Ðại-Nội, phiá Bắc của Sông Hương; nhà Ông Ngô-Ðình-Cẩn, trung-tâm quy-tụ cuả gia-đình Họ Ngô, thì nằm trên Xóm Phú-Cam, phiá Nam của Sông Hương. Bộ-phận “Tiếng Nói Quân-Ðội” của tôi lại đặt trụ-sở tại Ðài Huế, trên bờ phiá Nam. Ðể biểu-dương lực-lượng, Quân-Khu phái đến hai chiếc xe-tăng, án-ngữ hai bên sân, trước Ðài Phát-Thanh. Các chương-trình vô-tuyến dân-chính chỉ có nội-dung lập-lờ, thông-tin hàng-hai.

Ở Quảng-Ngãi, cán-bộ Việt Minh gài lại xúi giục dân-chúng phản-kháng lực-lượng tiếp-thu, vì thấy vẫn có Cố-Vấn Pháp trong hàng-ngũ Quốc-Gia; súng nổ, người chết; Ủy-Hội Quốc-Tế Kiểm-Soát xen vào.

Ðảng Cần-Lao, qua nhạc-sĩ Ngọc Linh, móc nối tôi.

Tôi không theo đảng-phái nào hết, nhưng quyết-định ủng-hộ Thủ-Tướng Diệm, với chủ-trương “Ðả Thực, Bài Phong, Diệt Cộng”, để được sự giúp-đỡ cuả Hoa-Kỳ. Quốc-gia giàu mạnh nhất thế-giới này đã dìu-dắt Tây-Ðức, nâng-nhấc Nhật-Bản, và cứu-vớt Ðại-Hàn. Trung-Tá Nguyễn Văn Bông, Tư-Lệnh Mặt Trận Nam–Ngãi, đã phát-biểu với Trung-Tá Nguyễn Văn Tố, Phó Tư-Lệnh Ðệ-Nhị Quân-Khu, trong khi Bông lái xe ra đón Tố vào:

– Mình cộng-tác với thằng giàu thì hẳn sướng hơn phục-vụ cho thằng nghèo!

Tôi thảo truyền-đơn, tài-liệu, viết bài tuyên-truyền cho chí-sĩ họ Ngô.

Bộ Tham-Mưu của Xương không tin-tưởng ở tôi. Họ lập hẳn một Ðài Phát-Thanh riêng, trong Thành-Nội― dân-chúng gọi là “Đài bí-mật”―để tự mình phổ-biến lập-trường chống-Diệm và hô-hào dân-chúng nổi lên.

Không còn bị Cấp Trên ràng buộc, tôi công-khai dùng “Tiếng Nói Quân Ðội” để hậu-thuẫn cho Diệm và Hoa-Kỳ.

Hồi ấy, chỉ có một số trong giới Nho-học lớn-tuổi nghe danh Ông Ngô-Ðình-Khả, còn đa-số dân-chúng nói chung thì ít ai biết tên Ông Ngô-Ðình-Diệm, ngoại-trừ một nhóm trong giới Kitô-Giáo có đọc tờ báo “Tinh Thần” thời-gian gần đó.

Chương-trình phát-thanh của tôi có ảnh-hưởng rất lớn trong quần-chúng, vì làn sóng của Ðài Huế phát đi rất mạnh và xa, trong lúc “Ðài bí-mật” thì nhỏ và yếu, chỉ lẩn-quẩn vùng gần, lại khi-có khi-không.

Tôi đã lèo-lái để người dân xứ Huế, nghe Đài “của tôi” và trông thấy hai chiếc xe-tăng trấn đóng trước Ðài mà tưởng và tin là phe mạnh nhất trong Quân-Lực đã đứng hẳn qua phía Diệm, nên biệt-phái chiến-xa đến cho tôi để bảo-vệ Tiếng Nói của mình, chống lại phe yếu thế Hinh–Xương.

Toàn-quốc, nhất là Sài-Gòn, hướng về xứ Huế, gốc-gác của họ Ngô, lấy đó làm chỉ-dấu mà lên tinh-thần.

Từ đó, các phần-tử thân-Diệm mới dám đứng ra khỏi vòng giới-hạn của mình mà hoạt-động rộng-rãi trước mắt mọi người.

*

Trong những tháng ngày gay-cấn ấy, cứ mỗi lần từ các cuộc hành-quân hoặc từ các hoạt-vực bên ngoài trở về với phòng-giấy tại Ðài, tôi lại cảm thấy nhẹ-nhõm cả người, khi gặp mặt lại những nữ-nghệ-sĩ trẻ đẹp tươi vui, như bướm, như hoa, tô thắm cuộc đời. Trong vườn thanh+sắc ấy, Vi Khuê của giới thi+văn vẫn gần-gũi với tôi hơn các bạn bên giới cầm+ca. Nhưng “nàng bồ-câu” vẫn vô-tư-lự như mọi ngày, đâu biết đầu-óc tôi đã bỏng-rát những tính-toán mưu-mô, thân-xác tôi đã bầm-dập những gian-nan nguy-khốn, và chỉ trở về văn-phòng để thư-giãn cho những căng-thẳng thần-kinh.

*

Thủ-Tướng Ngô Đình Diệm thắng phe Hinh+Xương.

Hoa-Kỳ mở Phòng Thông-Tin tại Đại-Khách-Sạn Morin. Giám-Ðốc Thompson A. Grunwald là viên-chức dân-sự Mỹ đầu tiên đặt chân đến Miền Trung. Tôi tổ-chức dạy tiếng Anh trên Ðài, có Tôn Thất Ðát phụ-lực; tham-gia thường xuyên là Thompson, và bất-thường là bất-cứ người ngoại-quốc nào nói tiếng Anh mà tôi gặp được, bắt đầu từ Đại-Tá Richardson, Trưởng Phái-Ðoàn quân-sự Hoa-Kỳ T.R.I.M.

Lớp dạy tiếng Anh của tôi là lớp đầu tiên trong lịch-sử dạy tiếng Anh qua làn sóng truyền-thanh cho thính-giả Việt-Nam.

Nguyễn Cửu Tú (Phó Giám-Đốc Đài), Thompson và Nhuận

Ðại-Tá Nguyễn Quang Hoành lên thay Trương Văn Xương, rồi vì bất-đồng chính-kiến nên lại nhường chỗ cho Thiếu-Tướng Lê Văn Nghiêm.

Ðại-Úy Ngô Văn Hùng thay thế nhạc-sĩ Ngọc Linh, làm Trưởng Phòng 5. Văn Giảng ra đi, tôi cử Lê Trọng Nguyễn lên thay. Nguyễn vừa dịch tài-liệu vừa sáng-tác nhạc; bên cạnh giai-phẩm “Nắng Chiều” là “Hoan-Hô Lê Thiếu-Tướng” theo lệnh của Hùng  (bắt chước “Hoan Hô Ngô Thủ-Tướng”). Ðể giúp Tôn Thất Ðậu chọn nhạc ngoại-quốc do thính-giả yêu-cầu, tôi liên-lạc với hàng chục Toà Ðại-Sứ ở Sài-Gòn, viết lời mở đầu về nền âm-nhạc của mỗi nước, và đặc-tính của mỗi bản nhạc, để giới-thiệu trước khi trình-bày. Giáo-Sư Lê Hữu Mục có đến chơi đàn; nữ-sĩ Như Thu đến góp bài; thi-sĩ Hồ Ðình Phương đến ngâm thơ. Trình-bày “Mục Thi-Ca” của tôi là Trần Anh Tuấn, Ðinh Lợi, Lan Hương, và Tâm Thanh [Tôn Nữ Kim Ninh].

*

Ở các Tỉnh Cao-Nguyên và miền núi Tỉnh Quảng-Ngãi, phong-trào đòi tự-trị của người Thượng nổi lên. 

Chính-Quyền Diệm gom các phần-tử chủ chốt “Thượng Tự-Trị” về tập-trung ở đầu Cầu Nam-Giao. Một Nha Chiến-Tranh Tâm-Lý được lập nên, đặt trụ-sở ở đầu Cầu Phú-Cam. Đại-Úy Hùng kiêm-nhiệm Nha này. Tôi cũng kiêm thêm một số phần-vụ ở cơ-quan này, nên dời bàn-giấy đến đây.

Bộ Tư-Lệnh Ðệ-Nhị Quân-Khu dời tổng-hành-dinh qua Hữu-Ngạn sông Hương.

Nước Việt-Nam Cộng-Hoà, với sự hậu-thuẫn của Hiệp-Chủng Quốc Hoa-Kỳ,  được Thế-Giới Tự-Do nhìn-nhận.

*

Trong những năm trẻ-trung của Nền Ðệ-Nhất Cộng-Hòa ấy, Liên-Xô, Hoa-Cộng, và Cộng-Sản Bắc-Việt, là những bên chủ-trương chia đôi đất nước Việt-Nam, chưa sẵn-sàng thực-hiện vũ-trang xâm-lược Miền Nam, mà Hoa-Kỳ thì viện-trợ tối-đa cả tinh-thần lẫn vật-chất cho con bài của mình và cái tiền-đồn mới lập này của họ ở Ðông Nam Á, nên tình-hình an-ninh khả-quan, chế-độ bắt đầu vững-vàng.

Thế là nhiều người liền tranh nhau mưu-quyền thủ-lợi riêng. Hầu hết chiến-công giữ nước, cũng như thành-tích dựng nước, được dùng để dâng lên Ngô Tổng-Thống, chỉ là những cử-chỉ qụy-lụy, những lời-lẽ tâng-bốc, những thái-độ tôn-thờ, dành cho toàn-thể gia-đình họ Ngô, được các tay+chân thân-tín của Cụ xét thấy êm tai đẹp mắt nên tường-trình lên mà thôi.

Ông Ngô-Ðình-Khôi, bào-huynh của Diệm, từ-trần đâu cả chục năm trước kia, không ai biết đến; nay dời mộ-phần thì có cả tá cấp-cao chức-lớn gây lộn nhau để giành làm Trưởng Nam danh-dự hầu-cận bên quan-tài; nhiều năm về sau, hễ nhắc đến ông, nhiều kẻ còn khóc-lóc thảm-thương. Ông Ngô-Ðình-Luyện làm đại-sứ tận bên nước Anh, người dân không hề thấy mặt, thế mà khi nhắc đến ổng thì ai nấy đều vẽ-vời ra vô-vàn tài-cao đức-trọng, để ngợi-ca cho vừa lòng thế-gia. Huống chi các “Cố Vấn” hùng-cứ trong nước mà uy-quyền có khi lấn át cả ông anh. Dù không muốn nhập-cuộc, đa-số vẫn phải nhắc đi nhai lại, để được yên thân, những sáo-ngữ đã thành công-thức chót lưỡi đầu môi: “Nhờ ơn Ngô Tổng-Thống và các bào-huynh, bào-đệ cuả Người!” Thế là lắm kẻ được đặc-cách tiến-chức thăng-quan.

Trung-Tướng Thái Quang Hoàng thay thế Thiếu-Tướng Lê Văn Nghiêm.

Nhà văn Bùi Tuân trở thành Dân-Biểu, không còn viết thuê xã-luận cho Ðài của tôi, mà diện lễ-phục lái xe-hơi di diễu khắp phố-phường. Nhạc-sĩ Ngô Ganh không còn lập-dị, mặc bộ com-lê may bằng dạ chăn đi dưới nắng hè, bên trong là chiếc áo ngủ cổ kiềng mà mỗi lần đi đâu thì chỉ cần gài thêm vào đó một cái cổ áo trắng có đính sẵn ca-vát là khỏi phải tốn thêm nguyên cả chiếc áo sơ-mi; bây giờ ảnh làm Quản-Ðốc Ðài, kiêm Ðại-Diện Nhân-Dân Miền Trung, ngồi chung dãy ghế danh-dự với Ðại-Biểu Chính-Phủ, Tư-Lệnh Quân-Khu, v.v… trong những buổi lễ công-cộng trên khán-đài Phu Văn Lâu.

Trong lúc đó, tôi bị cơ quan An-Ninh Quân-Ðội thẩm-vấn tới, điều-tra lui. Họ vin vào cớ tôi đã là Trưởng Ðài Quân-Ðội từ khi còn Hinh+Xương.

Một hôm, Tổng-Thống Diệm ra Huế và ở lại đêm. Sáng sau, tôi nghe hàng-xóm kháo chuyện với nhau: “May mà bắt được, chứ không thì quân khủng-bố đã ám-hại Tổng Thống đêm qua rồi!” Ðến sở, tôi hỏi Đại-Úy Ngô Văn Hùng thực/hư thế nào; ổng liền gọi điện-thoại cho An-Ninh Quân-Đội, và cơ-quan này đến bắt tôi. Truy-cứu mới biết: chính-quyền sở-tại và thân-tộc có tổ-chức nhiều vòng đai an-ninh xung quanh nhà-thờ Phú Cam, nơi Diệm đến tiếp-xúc với giáo-dân; có một nhân-viên chìm, thuộc vòng-đai trong, vì đến trễ nên bị chận soát ở vòng-đai ngoài; thấy y có vũ-khí giấu trong người, đồng-bào tưởng lầm là Việt Minh. Chỉ có thế thôi, nhưng vì Diệm đã được thần-thánh-hoá, nên câu hỏi của tôi, dù là để phối-kiểm với mục-đích dùng Đài Quân-Đội mà trấn-an dư-luận đồng-bào, cũng đã bị xem là một sự xúc-phạm tày trời.

Ngày xưa, phần lớn văn-nghệ-sĩ đều phục-vụ trong ngành truyền-thông, nên tôi đã từng mong được chuyển nghề qua làm việc trong cơ-quan Thông Tin, để được quần-chúng độc-giả khán+thính-giả trọng-vọng hơn. Bây giờ đã ở trong ngành Tác Ðộng Tinh Thần, dù của Quân Lực nhưng cũng là thông-tin tuyên-truyền, tôi mới thấy mặt trái của tấm huy-chương.

Lần đó, nhà bác-học Bửu Hội, thân-thích của Cựu-Hoàng Bảo Đại, nhân dịp từ Pháp về thăm nhà, đến nói chuyện về y-học với đồng-bào Huế tại Rạp Chiếu Bóng Morin. Một số văn+thi-sĩ tùng-sự tại Nha Thông-Tin Trung-Phần đã nêu lên nhiều câu hỏi về thời-sự, mục-đích là để gài Hội phải phát-ngôn ủng-hộ Diệm, hoặc ngược lại thì có bằng-chứng để dễ ra tay. Mặc dù Hội đã nhấn mạnh rằng ông không về Việt Nam với mục-đích chính-trị, và xin miễn đề-cập đến các vấn-đề ngoài phạm-vi y-học, đồng-thời số đông trong cử-tọa cũng đã huýt gió phản-đối những câu hỏi lạc-đề, nhưng nhà văn Ðỗ Tấn [Đỗ Tấn Xuân] vẫn trơ-tráo đứng dậy đặt thêm cho được vài câu hỏi nữa.

Bác-Sĩ Trần Văn Thọ, Tổng Giám-Ðốc Thông-Tin, mà còn tranh tài với Bác-Sĩ Trần Kim Tuyến (Giám-Ðốc Nha Nghiên-Cứu [tức cơ-quan Tình-Báo] thuộc Phủ Tổng-Thống), thảo nào mà nhà-văn này cũng không chịu lép vế các nhà-văn khác trong thành-tích bao vây những ai bị nghi là, bị cho là có thể đối-kháng chế-độ đương-quyền.

Một số nhà-thơ giành nhau chức-vụ lãnh-đạo ngành Thông-Tin, khởi đầu bằng địa-vị Chủ-Tịch Hội Văn-Nghệ-Sĩ & Ký-Giả Miền Trung.

Nhà-thơ Đỗ Tấn Xuân nhai lại cái bã Tố Hữu tán-tụng Staline, in hẳn cả một tập thơ―nhan đề “Mùa Hoa Sim Nở”―trong đó có câu “Tiếng đầu lòng con gọi: Cụ Ngô!”

Họ sợ vướng tôi nên tìm cách loại tôi, lùng thu thi-tập “Ánh Trời Mai” của tôi, v.v…

Thế nhưng hầu hết các nam+nữ tân+cổ+nhạc thi+ca+kịch-sĩ cộng-tác với tôi thì chỉ thấy tôi là một nhà thơ trẻ trai, hiền-lành, hòa-đồng với họ trong từng bộ-môn, chứ không biết gì về những khó-khăn của tôi.

Họ cũng không quan-tâm gì đến mục-đích chính-trị của Ðài, mà lại đinh-ninh rằng trọng-tâm hoạt-động và lý-do cùng ý-nghĩa của sự hiện-diện của Ðài chỉ là phần diễn-ngâm ca-tấu giải-trí văn-nghệ mà họ cống-hiến cho số thính-giả gần xa ái-mộ họ mà thôi.

Vi Khuê thì trầm-lặng hơn họ và có một thế đứng riêng. Nàng không ca hát nhưng số khán+thính-giả địa-phương hằng ngày háo-hức đến xúm dán mũi vào cửa kính để xem tận mắt các nữ-danh-ca hát thật cũng như dượt bài, đều không bỏ lỡ cơ hội nhìn ngắm cô biên-tập-viên duyên-dáng của Ðài. Các người-đẹp trình-diễn thì chỉ xuất-hiện vào giờ có chương-trình liên-quan, còn Vi Khuê thì có mặt ở đó suốt ngày, để những lúc trở về Ðài tôi nhìn thấy nàng mà dịu-vợi ưu-tư…

*

Thế rồi tôi giã-từ quân-ngũ, rời khỏi Ðài, ra ngoài hoạt-động văn-nghệ nhiều hơn trong một môi-trường rộng-lớn và khoảng-khoát hơn.

Ngoài các nỗ-lực tích-cực trong Quân-Ðội và sau đó là trong ngành Cảnh-Sát Công-An, tôi còn hăng say dùng hoạt-động văn-nghệ riêng tư để góp phần xây-dựng và củng-cố chế-độ Ðệ-Nhất Cộng-Hoà, thí-dụ: viết báo, đi thuyết-trình trong Cảnh-Sát & Công-An và ngoài dân-chúng; sáng-tác và trình-diễn khắp nhiều Tỉnh vở kịch thơ “Gươm Chính-Nghiã” của tôi đề-cao Tổng-Thống Ngô Ðình Diệm, kêu gọi sĩ-phu khắp nơi, đặc-biệt từ Miền Bắc, về với Chính-Nghiã Miền Nam; sáng-tác và xuất-bản tập thơ “Tuần Trăng Mật” vinh-danh tình yêu vợ+chồng, mà nguồn cảm-hứng sáng-tạo thì đi trước và sau đó lại phù-hợp với tinh-thần canh-tân trong Luật Gia-Ðình của Bà Ngô-Ðình Nhu…

Tôi giữ Mục “Vườn Thơ” trên tuần-báo “Rạng Ðông” của Lê Hữu Mục, họp làm đặc-san với Tôn Thất Dương Tiềm, xuất-bản thơ của các bạn gần+xa và của chính mình, kết-thân với các nhóm như Hồ Mộng Thiệp, Thanh Phượng, Anh Ðộ, Tô Như, và Quốc Dân… ở Ðà-Nẵng; đồng nhóm Xây-Dựng là Xuân Huyền, Tường Vi, Huyền Chi, Hoài Minh, Bàng Bá Lân, v.v… ở Sài-Gòn. Trong đó, tôi giữ mục “Hội Thơ” (do Hồ Đình Phương trung-gian) trên tuần-báo Văn-Nghệ Tiền-Phong của Hồ Anh, và có nhạc-sĩ Lê Mộng Bảo giúp phần ấn-loát & phát-hành sách và đặc-san.

Tôi tái-tổ-chức họp bạn hằng tuần; ngày xưa thì có Nhân Hậu, Vĩnh Thao, Hạnh Lang, Trúc Lang, Võ Ngọc Trác, Xuân Dưỡng, Giang Tuyền, Kiêm Minh, Lê Mộng Hoà, Nhân Nam, v.v…; bây giờ thì có Hoàng Hương Trang, Tuyết Lộc, Kim Lan, Nguyên Xuân Tứ, Hữu Ðỗ, Khang Lang, Hoài Tâm, Hương Thu, Xuân Nghị, Thanh Thuyền, Thế Viên, v.v…; có lần có cả Trần Minh Phú từ Hàng Me đến, Diên Nghị từ đơn-vị về, Hồ Ðình Phương từ Long-An ra…

Ðại-Hội Văn-Hoá Toàn-Quốc dưới thời Ðệ-Nhất Cộng-Hoà (khai-mạc ngày 11 tháng 1 năm 1957) đã đem lại cho tôi một phần thưởng tinh-thần: “Xây-Dựng” cuả tôi được nhìn-nhận là một cành của Cây Ða Văn-Hiến Việt-Nam.

Trong thời-gian đó, Vi Khuê lên xe hoa. Và đôi uyên-ương đưa nhau lên xây tổ ấm trên đồi núi Ðà-Lạt sương mù, bỏ lại “chuồng bồ câu” trống lạnh như nỗi thiếu vắng trong lòng của những ai ai…

*

Sau khi bản-thân tôi gặp nhiều khó-khăn vì không chịu cải-đạo; sau khi người ta giết chết cả hai vợ+chồng thầu-khoán Nguyễn Văn Yến; sau khi người ta dùng ngay phòng họp là nơi tôi hướng-dẫn học-tập “Ðạo-Ðức của Ngô Tổng-Thống” cho các cấp chỉ-huy Cảnh-Sát Huế trong các buổi “học-tập Chính-Trị và Công-Dân Giáo-Dục” hằng tuần, để làm nơi tra khảo và giết chết thầu-khoán Nguyễn Ðắc Phương rồi ném xác xuống sân tri-hô là Phương nhảy lầu tự tử; sau khi nhận được vô-số bài-vở của anh+chị+em Cảnh-Sát Công-An gửi về tôi để xin đăng lên tờ nội-san “Phục Vụ” do tôi chủ-biên, nội-dung tố-cáo nhiều, quá nhiều, hành-động tham-lam, tàn-bạo, kể cả giết người, dựa quyền cuả ông Cố-Vấn Ngô Ðình Cẩn; v.v…

Do đó, tôi đã liều-lĩnh đứng lên công-khai nêu ra một số khuyết-điểm của chế-độ họ Ngô, trong một buổi học-tập tại cơ-quan vào ngày Lễ Hai Bà Trưng (3-3-1960).

Biến-cố này đã gây chấn-động cả Miền Trung.

Kết-qủa là tôi bị quản-thúc điều-tra ba tháng, gây tranh-cãi giữa hai ông Cố-Vấn Cẩn và Nhu…

Rồi tôi bị đày lên Cao Nguyên “vùng nước độc và nguy-hiểm” với bụi đỏ mù trời.

Đời sống chính-trị tạo thi-hứng cho tôi sáng-tác và đăng báo rời-rạc các bài thơ mà sau Cách-Mạng 1-11-1963 mới được gom lại ấn-hành thành tập “Với Thượng-Ðế”, tập thơ thứ bảy cuả mình.

*

Qua đến Ðệ-Nhị Cộng-Hoà, tôi cũng lại gặp rắc-rối, vì tôi công-khai phản-đối những sai trái, nhất là chiều-hướng quân-phiệt trong chế-độ Nguyễn Văn Thiệu, bằng một bức thư trần-tình gửi lên Cấp Trên**.

Sau cùng tôi được (hay bị?) đưa về lại Miền Trung để giải-quyết giùm (và tôi đã giải-quyết được) những khó-khăn nội-bộ tại vùng đất này mà trước đó Trung-Ương hầu như bó tay…

Giờ đây, tôi trở về Huế lại.

Ngồi trên ghế đá công-viên trước Ðài Phát-Thanh Huế, tôi nhắm mắt mường-tượng những gì đã xảy ra tại đây vào buổi tối 8-5-1963―phản-ứng của giới Phật-Tử bị cấm treo cờ Phật-Giáo vào ngày lễ Phật, Phật-Giáo-Đồ tập-trung, chất nổ, người chết, sức mạnh quần-chúng…

Rồi lịch-sử đã sang trang…

Lắc đầu xua đi những ảnh-hình thế-sự, tôi thả hồn sống lại quãng đời thơ trẻ đã qua.

Những khuôn mặt cuả Huế một thời, mà tôi nhớ thêm: các nhà văn Bửu Kế, Phan Khoang…; các nhà thơ Phan Văn Dật, Nguyễn Anh, Tô Kiều Ngân…; nhà khảo-cứu Bửu Cầm; hoạ-sĩ Phi Hùng; nhà dựng kịch Lê Hữu Khải; các kịch-sĩ Vũ Ðức Duy, Vĩnh Phan, Minh Mão, Hà Nguyên Chi…; các nhạc-sĩ Nguyễn Hữu Ba, Lê Quang Nhạc, Ưng Lang, Hoàng Thi Thơ, Lê Tất Vịnh, Hoàng Nguyên…; các ca-sĩ Minh Trang, Thanh Nhạn, Tôn Thất Niệm, Ngọc Cẩm–Nguyễn Hữu Thiết, Bạch Yến, Thiện Nhân, Hương Việt, Diệu Hương…

Tôi không gặp lại Phương Như, Bằng Trình của Huế, Anh-Ðộ [Ðỗ Cẩm Khê] của Ðà-Nẵng, và mất liên-lạc với Huyền-Chi từ sau khi nàng lấy chồng. Trước đó, bóng người áo trắng Kiều-Ngọc đã vuột khỏi tầm tay tôi.

Nhưng tôi vẫn còn nhớ rõ buổi hoàng-hôn ấy tôi lái xe Lambretta-2-bánh chở Trần Dạ Từ từ khách-sạn Khê-Ký lên Bến-Ngự để anh gặp Nhã Ca; và buổi sáng chủ-nhật kia Hy Văn Mộng đến nhà tôi chơi bị cháu nhỏ tè ướt cả quần khi anh bế nó lên hôn.

Có những bạn thân không còn, hoặc còn nhưng phai thân…

Nhưng Vi-Khuê thì vẫn còn là một người bạn thân. Cuả vợ+chồng chúng tôi.

Trong cuốn lưu-bút “Kỷ-Niệm Vàng” mà tôi giữ kỹ, bây giờ vẫn còn tờ giấy bạc “anh gánh dưa” một đồng mới toanh mà Vi-Khuê đã ký tặng mừng tuổi tôi vào dịp Tết năm nào.

Hình-ảnh ấy càng đậm nét khi nàng đưa Vân-Anh, cả hai phất-phơ tà áo màu qua cánh đồng An-Cựu vàng rực mùa lúa gie, đến thăm tôi vào thuở ban đầu, để rồi sau đó thì nàng làm chứng-nhân cho cuộc lễ thành-hôn của tôi với người bạn thân ấy của nàng.

*

Giờ đây Thành-Phố Huế đã bị giáng bậc xuống làm Thị-Xã, tước mất―ngoại-trừ về phần văn-hóa và lịch-sử― cái địa-vị thủ-phủ của Miền Trung; hoa-khôi Ðồng Khánh ngày càng hiếm-hoi; Ðài Huế xuống cấp làm Ðài Tỉnh nhỏ; các xướng-ngôn-viên và ca-sĩ chỉ gợi tiếc những giọng oanh vàng và hương sắc ngày xưa…

Ðệ-Nhất Cộng-Hoà thế kia, Ðệ-Nhị Cộng-Hoà thế này. Mỗi chế-độ có những vấn-đề khác nhau, nhưng đều giống nhau ở vận nước chông-chênh.

Liệu những biến-thiên của cuộc đời sẽ còn đem lại những đổi thay nào khác nữa cho Đồng-Bào, cho Quê-Hương?

Huế vẫn còn đây, Ðài Huế vẫn còn đây, và tôi trở về ngồi đây.

Nhưng tôi không còn tìm thấy lại được, sau mỗi chặng đường―cũng vẫn gian-nan một mình chống-chọi với ma-quỷ còn sót lại trong thời buổi mới―sự thanh-thản, dù trong chốc-lát, cho tâm-hồn mình, như những ngày nào xa xôi…

LÊ XUÂN NHUẬN  

Cố Tổng Thống Trần Văn Hương

• 

Buổi trưa hôm đó, khoảng mấy năm đầu thập niên 80 thế kỷ trước, nữ sĩ Mộng Tuyết nhắn tôi đến biệt thự Úc Viên tọa lạc cuối đường Nguyễn Minh Chiếu để ăn cơm với bà, nhân dịp có bà nữ sĩ tiền chiến ở ngoài Bắc mới vô.

Nữ sĩ tiền chiến quen biết nữ sĩ Mộng Tuyết thì nhiều lắm: Ngân Giang, Mai Đình, Anh Thơ, v.v…

Không chỉ nữ sĩ, các ông văn thi sĩ tiền chiến quen biết với ông bà từ trước 1954, đều liên tiếp từ ngoài Bắc vô thăm miền Nam cho tận mắt thấy sự văn minh, lớn mạnh ở phần đất Mỹ – Diệm, rồi Mỹ – Thiệu, tức VNCH này.

Tôi từ nhà ở khu nhà thờ Ba Chuông đi lên ngã tư đường Nguyễn Minh Chiếu và Phạm Văn Hai trước 12 giờ trưa để dự bữa trưa có việc đón bà nữ sĩ nào đó mà đại tỷ Mộng Tuyết dặn đừng trễ hẹn vì rất bổ ích cho tôi, nếu như muốn có dịp tổng hợp quý vị nữ sĩ tên tuổi đã hiện diện trong văn học sử Việt Nam. Tới Úc Viên, nữ sĩ Mộng Tuyết cười thú vị:

Biết ngay mà, cô em Bắc Kỳ thế nào cũng dzọt đến liền hà, đâu thử đoán coi ai sắp tới?

Tôi ngẫm nghĩ:

Các bà Anh Thơ, Mai Đình trong đội ngũ văn nghệ miền Bắc đã từng đến Úc viên nhiều lần. Nữ sĩ Ngân Giang không trong bộ máy bạo quyền, chuyên sáng tác thơ cổ điển, mình cũng gặp hai lần rồi. Hai bà Hằng Phương, Vân Đài chỉ gặp tên tuổi trên hình ảnh chứ cũng chưa hề đọc tác phẩm. Bà Mộng Sơn, Thuỵ An đã ở Hà Nội trước 1954, gọi là quý vị không di cư thủa ấy. Vậy là ai chứ.

Tôi bèn lắc đầu: Chịu, em chả biết, vì quý bà ấy thuộc hàng cô, dì với em, ai vậy đại tỷ?

Nữ sĩ Mộng Tuyết – Thất Tiểu Muội, một chỗ ngồi riêng trong các chiếu thơ Việt Nam từ thủa cuối thập niên 30 tới buổi đó năm 1983, là phu nhân thi sĩ giáo sư Hán học đại học Văn khoa Sài Gòn. Nhị vị Đông Hồ –Mộng Tuyết có cả một sự nghiệp văn chương ở Chiêu Anh Các, Hà Tiên, vân vân và vân vân.

Nữ sĩ Mộng Tuyết nghiêm mặt nhưng vẫn vui vẻ:

Phải biết chuyện này nghe cô em. Nữ sĩ Thuỵ An cũng bị trong vụ án Nhân Văn giai phẩm Hà Nội là người phụ nữ có lẽ duy nhất tự tay móc một con mắt, hỏi trên thế giới đã có ai vậy chưa?

Tôi nghe ù cả tai, sự thực mà nói ở cả hai chế độ Nam, Bắc Việt Nam, có lẽ chưa có phụ nữ thứ hai nào uất khí đến nỗi móc mắt mình ra để gọi là phản đối bạo quyền Cộng sản độc tài, tàn bạo.

Đúng lúc chuông reo, ngoài cổng đã có khách tới, nữ sĩ Mộng Tuyết ngó tôi cười: Nào, chúng ta ra đón nữ sĩ Thuỵ An.

Đi dọc theo hành lang, tôi thốt một câu vườn trưa nắng chiếu nhiều ghê lắm… Nữ sĩ Mộng Tuyết cười giòn giã:

Đúng là Cao Mỵ Nhân còn trẻ, hăm hở quá chớ: Đã nhiều còn lắm, nên ghê thật, chớ giỡn đâu.

Tôi đã kéo một bên cánh cửa, cửa Úc Viên rộng có thể chạy xe hơi ra vô được.

Nhân dáng một bậc nữ lưu trạc gần bảy chục tuổi thôi, được nữ sĩ Mộng Tuyết giới thiệu là nữ sĩ Thuỵ An, tên thật là Lưu Thị Yến (1916 – 1989), một nữ tù chính trị. Cộng sản Việt Nam đã kết án bà, bà đã tự chọc mù một mắt để phản đối chế độ vô nhân đạo đó.

Viết về nữ sĩ Thuỵ An thì… dài lắm, vì bà là một người phụ nữ hội đủ mọi lãnh vực văn học, xã hội, chính trị, kể cả mặt tình cảm riêng tư, nhưng tôi chỉ kể giai đoạn sau cuộc đổi đời khốn nạn 30 – 4 – 1975.

Nữ sĩ Thuỵ An mặc áo dài lụa tơ nội hoá, quần satin đen, mang đôi dép thấp, bới tóc gọn lên cao, nên chẳng khó khăn gì khi thấy trên dung nhan bà chỉ còn một con mắt thực sự, vì con mắt bà tự chọc thủng cho mù đã chỉ còn lớp da nhíu lại, trõm sâu.

Tuy nhiên, tôi cũng xin ghi nhận những dấu hiệu tàn tích của cái gọi là Cộng sản Việt Nam. Chúng đã bắt bà năm 1958, kêu án 1960, tới năm 1973 mới thả ra.

Nữ sĩ Thuỵ An vô Nam, thuê một căn nhà nhỏ ở trong hẻm ngay sau lưng biệt thự Úc Viên nên tôi có dịp ghé thăm bà đưa thư hay chuyển lời nhắn của nữ sĩ Mộng Tuyết thời gian sau buổi hạnh ngộ ấy.

Chúng tôi ăn bữa trưa trong nghẹn ngào nước mắt. Nữ sĩ Mộng Tuyết cứ ngừng lại như chính bà đang khổ tâm lắm. Tôi thì vừa xong chuyện tù cải tạo. Đặc biệt là nữ sĩ Thuỵ An không hề tỏ ra xúc động khi ôn lại cái quá trình mà bà bị khổ nhục trong suốt thời gian bà ở lại miền Bắc sau 20 – 7 – 1954.

Kể lại rồi bà lắc đầu, khinh thường bọn chính quyền ấu trĩ Hà Nội, thỉnh thoảng còn bật cười, thật là can đảm và nghị lực.

Bà không hỏi tôi đi tù ra sao, khi chính bà hiểu rằng tôi vẫn có vẻ tươi tắn, hồn nhiên, xem ra tôi mới ở dưới chế độ bà gọi là khốn nạn có 8 năm, bà phải ở tới 21 năm, mà hết 15 năm trong tù, dù bà đã tự hủy hoại một con mắt.

Hình ảnh nữ sĩ Thuỵ An thủa tôi được diện kiến bà lần đầu tiên ở Úc Viên tới sau này khi tôi được gặp nhà thơ ngục sĩ Nguyễn Chí Thiện trong cuộc biểu tình thu nhỏ đi quanh Westminster Civic Center đầu năm 1996 thấy hao hao giống nhau.

Vì hình ảnh như đang ở cõi chết, sự khô héo, cằn cỗi và rất hận thù của những người bị tước bỏ hết cả nhân cách cuối cùng khiến không còn khả dĩ một đức tin tối thiểu ở đời nữa.

Chúng tôi lặng yên để nữ sĩ Thuỵ An có dịp trút hết nỗi bi thương, thù hận Cộng sản Việt Nam hay bọn cầm quyền ở Hà Nội ra…

Bà vẫn giữ tư thế lịch thiệp của người làm chính trị ngoại giao, còn là vị chủ báo tên tuổi tiền chiến với những sự kiện đáng nể như chủ nhiệm báo Đàn bà mới (Sài Gòn), Phụ nữ tân văn (Sài Gòn), Đàn bà (Hà Nội), từng làm giám đốc Việt tấn xã và phóng viên chiến trường, đủ biết có bao nhiêu… kẻ thù, cả trong và ngoài nghề nghiệp.

Nghe nữ sĩ Mộng Tuyết giới thiệu tôi ở trong quân đội VNCH, hay làm thơ, v.v. bà cười rất bao dung: Vậy em có biết gì về chị không?

Lại một câu hỏi như hôm trước nữ sĩ Ngân Giang cũng hỏi tôi vậy. Vì quý vị nghĩ là tôi ở thế hệ sau quý bà mấy chục năm. Tôi gật đầu, kể lại giai đoạn gia đình ba tôi còn chưa di cư vô Nam:

Thưa chị, khoảng thời gian 1954, các nhật báo Tia sáng, Giang sơn, Liên hiệp ở ngoài Bắc có đăng một tin thật lớn, chiếm luôn nửa trang nhất tờ báo luôn, có lẽ chỉ sau tin Điện Biên Phủ thất thủ, tin: Ai giết Đỗ Đình Đạo, Thuỵ An Hoàng Dân? Tin đó cho rằng chị là người liên hệ tới nội vụ, thậm chí có cả hình chị luôn.

Chị cười hiu hắt: Chứ ngoài ra em không tìm hiểu văn thơ chị à?

Tôi nhìn chị thật lâu, có lẽ nào mọi chuyện đơn giản thế, tôi trả lời vui vẻ: Có thưa chị, em đọc qua cuốn Nhà văn hiện đại của Vũ Ngọc Phan, chị làm thơ và viết tiểu thuyết.

Có lẽ nữ sĩ Mộng Tuyết không thắc mắc lắm, vì trang lứa nữ sĩ Thuỵ An, nhưng tôi hơi tò mò:

Chắc chị bận rộn nhiều thứ việc quá nên đôi khi chưa có dịp nói ra những sự kiện chị đã và đang làm.

Nữ sĩ Thuỵ An gật đầu, vẻ xa vắng: Ồ, đã qua rồi. Cũng không quan trọng lắm. Thôi ăn đi chứ. Sao bà, nữ sĩ Mộng Tuyết, đãi tiệc mà cứ ngồi ngắm thôi à.

Người Bắc xưa cứ đi ăn cơm khách gọi là tiệc cho quan trọng, và ngắm là cứ nhìn hoài.

Sau đó thì chia tay, nữ sĩ Mộng Tuyết hơn nữ sĩ Thuỵ An độ vài tuổi, đã có sẵn quà tặng nữ sĩ Thuỵ An, nhưng quý vị niên trưởng lại từng khách khứa thời… phong lưu xưa nên nói tôi mang quà ấy và đưa nữ sĩ Thuỵ An về vì nhà nữ sĩ Thuỵ An đang ở rất gần nhà nữ sĩ Mộng Tuyết, như tôi trình bày trên.

Chuyện qua đi theo năm tháng…

Có đôi khi sự việc thật quan trọng đối với một nhân vật này nhưng lại không khiến thiên hạ lưu tâm nếu không phải bà con, họ hàng, tri âm, tri kỷ, v.v..

Còn đôi với tha nhân thì thật là khó nói, phải có một tình thương yêu ghê gớm, hay một tấm lòng tha thiết với xã hội cuộc đời, e mới thông cảm và thương cảm chân thành được.

Sau này qua Mỹ rồi, nhà văn Duy Lam gốc đảng phái… chuyên nghiệp mới vô tình nói về nữ sĩ Thuỵ An nhưng cũng trong giới hạn.

Tôi thầm tiếc là đã có dịp gặp gỡ nữ sĩ Thuỵ An mà không chịu thân hơn, để có dịp biết hơn về con người dũng cảm của bà, đồng thời bày tỏ nỗi bức bách tai nạn mà bà đã phải hy sinh một cửa sổ của tâm hồn như thế…

CAO MỴ NHÂN

Thăm Charleston-South Carolina

Ngọc Hạnh

• 

Gia đình Vân ở Myrtle Beach được 4 hôm. Trưa hôm sau con Vân trả phòng lên đường đi Charleston, South Carolina, cách Myrtle Beach khoảng hơn 2 tiếng lái xe. Buổi sáng các con rủ nhau đi tắm biển. Cũng may biển lặng không có sóng. Nếu sóng to họ cắm cây cờ đỏ và không ai dám xuống biển. Trước khi ra biển các cháu ghé phòng ăn lấy túi đựng thức ăn điểm tâm với hàng chữ “chúc một ngày vui ”trong có sữa, trái cây, sandwich, bánh ngọt… dành cho những người muốn dùng điểm tâm ngoài bãi biển hoặc đi du ngoạn sớm. Ai muốn lấy thêm món ăn gì trong quầy tùy ý: bánh croissant,muffin, táo, cam, qúit, chuối, trứng,thịt nguội, sữa chua ….

Từ Myrtle Beach đi Charleston thấy nhà lớn nhỏ hay hàng quán dọc 2 bên đường. Cũng có ruộng trồng toàn hoa hướng dương mênh mông và cây xanh xanh nhưng không phải đậu hay thuốc lá. Không thấy cây bông vải. Các con Vân cho biết bông trồng nhiều ở Georgia. Dọc đường và trước nhà hoặc nơi sân thương xá, siêu thị có nhiều cây lạ, Vân mới thấy lần đầu tên gọi Spanish Moss, bám vào các nhánh cây sồi to thòng xuống đất giống như rễ cây si, màu trắng ngà, nhiều lắm, dài khoảng ½ mét đến 1 mét hay hơn. Tuy tên gọi Spanish Moss nhưng không phải xuất xứ từ nước Tây Ban Nha. Các cháu cho biết South America và Texas cũng có loại cây này. Chim lấy Spanish Moss làm tổ. Người ta còn gọi là”tree hair”hay cây”long beards”…

ĐẠI CƯƠNG:

Charleston South Carolina có khoảng 139.000 dân (2020) cửa vào Đại tây dương, có cảng Charleston, sông Cooper, Ashley và Wando, thành lập năm 1670, thành phố lớn của Nam Carolina. Mùa Hè Charleston nhiều mưa, mùa Đông ít khi có tuyết. Charleston là thành phố quan trọng trong nông nghiệp và mua bán nô lệ vào thế kỷ thứ 18. Hầu hết nô lê châu Phi đưa qua Mỹ ghé cảng Charleston, cảng lớn thứ tư Hoa kỳ, sau Boston, New York, Philadelphia và từ đó đưa đi các tiểu bang khác. Trong số người da đen đưa vào Hoa kỳ có cả phụ nữ và trẻ em.

Hàng trăm ngàn người Phi Châu đưa qua Mỹ làm công nhân, người hầu, phu đồn điền, khuân vác …Thời kỳ ấy người Phi Châu thường làm những việc nặng nhọc. Charleston có nhiều đồn điền. Các chủ đồn điền miền Nam Hoa Kỳ thường là chủ nô, có nô lệ nhiều ít tùy theo nhu cầu công việc như trồng và hái thuốc lá, bông vải,trồng mía, nuôi gia súc,các việc nặng khác…Năm 1750 Charleston có chợ bán đấu giá nô lệ công khai.Sau nội chiến Nam Bắc(Civil War 1861-1865) chế độ nô lệ hủy bỏ, người da đen được đi bầu, vào nhà hàng,học trường học như người da trắng… Các đồn điền thiệt hại nặng vì thiếu nhân công giá rẻ.Các tiểu bang miền Nam Hoa kỳ lúc ấy chưa dùng các dụng cụ hiện đại trong nông nghiệp như cày, ủi đất, gieo hạt, thu hoạch hoa màu bằng máy. Năm 2018, thành phố chính thức xin lỗi việc buôn bán nô lệ thời xa xưa.

DU NGOẠN:

Các con Vân đưa cả nhà thăm vài nơi trong thành phố sau khi nhận phòng khách sạn và nghỉ ngơi chốc lát. Theo tài liệu khách sạn, Charleston có nhiều di tích lịch sử và thắng cảnh.Khoảng xế chiều con rể cho xe chạy một vòng thành phố,những nơi gần gần khách sạn, qua nhiều kiến trúc khang trang ở French Quarter, Church St,Charmers St…, thấy khu “Rainbow Row”, những phố lầu cao 3, 4 tầng, sơn nhiều màu khác nhau, hồng, vàng, cam, xanh, tím, đỏ…vui mắt nằm phía đối diện bờ sông. Nơi vỉa hè trước khu phố có hàng cây palmetto thân suông đuột, cao,thẳng đứng, lá xanh to đang có trái. Có những đường nằm ngang đường bờ sông, nhỏ, xe chạy chỉ được 2 chiều xuôi ngược. Các nhà ở những đường này kiến trúc xưa nhưng đẹp, hoa cỏ cắt tỉa cẩn thận. Nếu là nhà lầu các cửa sổ có trồng hoa xinh xắn như phần lớn khu gia cư Âu Châu.

Đường bờ sông xe qua lại nhiều và du khách đi trên vỉa hè cũng đông, chẳng thấy ai mang khẩu trang.Xe tìm chỗ đậu và cả nhà đi bộ đến bồn phun nước ở giữa có hình trái thơm ( pineapple fountain) xinh xắn gần cầu tàu Charleston. Cầu rộng, dài, có lan can từ đường xe chạy ra tận ngoài sông khá xa, có nóc che và nhiều băng màu đen cho khách ngồi nghỉ chân,giải khát, nhìn chim biển, nước xanh, thưởng thức gió mát. Sở quan thuế(United States Custom House) bên kia đường gần cầu tàu, đẹp,hơn 100 tuổi nhưng còn tốt, chắc chắn ( xây 1879) nhưng khi về khách sạn xem tài liệu trên mạng lưới mới biết kiến trúc này được tu bổ năm 1968, tốn 212.000 mỹ kim.

Bồn nước Pineapple như công viên hình tròn, chung quanh có cỏ hoa xinh đẹp,lối đi lát gạch sạch sẽ. Nước phun ra liên tục từ trái dứa giữa bồn nước. Thiên hạ chụp ảnh kỹ niệm nơi đây, trẻ con người lớn khá đông, có lẽ du khách ở xa đều đến đây xem cho biết. Từ đó cả nhà vào” Công Viên Bờ Sông “(Waterfront Park) nằm dọc theo bờ sông Cooper, dài khoảng 1,5 dặm, chiều ngang cũng rộng hơn 2 mẫu tây. Bờ sông nơi công viên có hàng cây palmetto cao nghệu, thẳng đứng, đường đi sạch sẽ, đèn đường mỹ thuật và nhiều băng sơn đen dọc theo con đường. Gió sông nhè nhẹ thổi lên mát mẻ, dễ chịu. Bên trong công viên nhiều cây to trồng theo kiểu cách chuyên môn có hàng lối ngay ngắn.Các đường đi trong công viên rộng rãi, lát gạch, có bồn nước phun nước trắng xóa trong vườn cây. Rất nhiều băng sơn đen đặt rải rác dọc theo lối đi trong công viên.

Xe chay ngang qua chợ bán nô lệ ngày xưa, viện bảo tàng”Old Slave Mart Museum”, City Market…Harbourview Inn nằm gần Công Viên Bờ Sông. Cả nhà đi bộ về chỗ đậu xe. Vân không nhớ đậu xe miễn phí hay phải trả tiền nhưng vào công viên tự do. Cả nhà dùng cơm chiều ngoài phố trước khi trở về khách sạn. Tòa nhà chẳng biết xây cất năm nào trang trí theo lối cổ xưa, bàn ghế nơi phòng ăn và phòng ngủ, màn cửa, bàn viết như kiểu cách đây cả thế kỷ nhưng đẹp…

WHITE POINT GARDENS

Hôm sau các con đưa Vân đến viếng White Point Gardens ở Đại lộ Murray và King ST nơi các con Vân khuyến khích đi xem cho biết. Công viên rộng hơn 2 mẫu,có một mặt quay ra bờ sông,mở cửa công chúng viếng thăm từ đầu thế kỷ 19. Đến nơi tuy còn sớm nhưng đã đông du khách, nơi đậu xe gần hết chỗ. Chẳng thấy du khách mang khẩu trang. Trong vườn toàn là cổ thụ hơn 100 tuổi, cành lá xum xuê, gốc cây to lắm do những người chuyên nghiệp trồng, thẳng hàng theo khoảng cách nhất định rất đẹp mắt. Trong vườn sạch sẽ, nhiều bóng mát, chẳng thấy lá vàng, lá khô hay cành cây nhỏ rơi trên thảm cỏ xanh. Có lẻ công nhân quét lá từ sáng sớm. Vân nói như thế vì sân cỏ nhà Vân sáng nào cũng có lá rơi từ cây cổ thụ hàng xóm bay sang dù trời không gió không mưa. Hai kiến trúc nhỏ hình bát giác (Gazebo) sơn trắng xinh xắn với những bụi hoa mùa hè đang ra hoa rực rỡ chung quanh, tăng thêm vẻ đẹp trong công viên nhiều cây xanh bóng mát. Nơi đây thường có các buổi trình diễn âm nhạc,đám cưới, cô dâu chú rể và gia đình thân hữu hoặc du khách đến chụp hình kỷ niệm theo tài liệu mạng lưới.

Trước công viên phía bờ sông thật lý tưởng cho người đi dạo lúc bình minh hay chiều tà. Vỉa hè hai bên con đường này rộng rãi, phía bờ sông có lan can. Đường xe chạy cũng rộng. Xe đậu dọc con theo đường gần công viên. Rất nhiều tượng danh nhân hay chiến sĩ, to bằng hay hơn người thật, đặt trên các bục đá cao khỏi đầu người trước công viên sát vỉa hè.Có tượng mặc quân phục, có tượng mặc thường phục. Có nơi trên bục đá chỉ một tượng, có bục đá 2 tượng đứng chung và còn có một tượng bán thân. Dĩ nhiên nơi bục đá có tên tuổi, tiểu sử bức tượng nhưng Vân không nhớ để ghi lại. Ngoài ra còn nhiều cổ đại bác đặt trên cổ xe hay giá súng thật to, miệng súng đen ngòm hướng về con sông rộng. Một số đạn đại bác to như quả dưa hấu nhỏ xếp thành hình tháp gần những súng đại bác.Được biết đó là những canon dùng trong chiến tranh Nam-Bắc(Civil War)vào năm 1861-1865. Tưởng tượng khi những quả đại bác đó chạm vào tường thành hay chiến hạm sức công phá sẽ vô cùng mãnh liệt. Vân bùi ngùi nghĩ đến các chiến tranh từ ngày xưa và nay.

Ngày xưa cách đây hơn 200 năm nội chiến Hoa Kỳ, chiến tranh Nam- Bắc làm thiệt mạng khoảng 750.000 chiến binh hai bên. Quê hương Vân chiến tranh Việt Nam cũng làm cả triệu quân nhân chết trong các trận chiến không kể thường dân vô tội. Tội nghiệp hơn là có 58.000 người đồng minh Hoa kỳ chết và mất tích ở Việt Nam,một quốc gia xa xôi, không người thân, họ hàng cha mẹ vợ con bên cạnh. Chiến tranh để lại các cô nhi quả phụ, vợ trẻ khóc chồng, con thiếu cha,tang tóc nhớ thương, đau buồn khôn nguôi cho gia đình, cha già mẹ yếu. Ngoài ra còn những người bị thương tật vì súng đạn và các thiệt hại khác về tài sản,kinh tế, thương mại, giáo dục…Trẻ em không dám đến trường trong vùng khói lửa. Các công trình kiến trúc xinh đẹp, nhà cửa dân chúng bị hư hại, ruộng vườn, đồn điền hoang phế,buôn bán đình trệ, kinh tế suy thoái…

Vì chiến tranh đồng bào Việt Nam và gia đình Vân rời bỏ quê hương cách xa nửa vòng trái đất đến cư ngụ xứ Cờ Hoa, may mà được an toàn và đón nhận, cho học chữ học nghề. Vân nói may vì có người làm mồi cho cá biển hay chết vì hải tặc trên đường tìm tự do.

Xin lỗi quý độc giả, Vân đã lạc đề nhưng các khẩu đại bác làm Vân xót xa nghĩ đến những chết chóc tang thương do chiến tranh gây ra. Vân chợt nhớ bài thơ” Ngày Mai Đi Nhận Xác Chồng” của nhà thơ Lê Thị Ý buồn quá chẳng muốn tiếp tục xem các thắng cảnh dù gió mát trời trong, cây xanh nước biếc, chim hót trên cành, có hoa có bướm, cảnh trí êm đềm thơ mộng trừ…mấy khẩu ca- nông. Vân đến Charleston như người cưỡi ngựa xem hoa, ghi đại cương những điều nghe thấy và thêm ít tài liệu mạng lưới để quý vị chưa thăm Charleston có chút khái niệm về thành phố trù phú, có nhiều di tích lịch sử,thắng cảnh như: đồn điền và vườn Magnolia, viện Bảo tàng Charleston, Angel Oak, hồ nuôi cá Charleston …Dĩ nhiên còn thiếu sót và rất cám ơn nếu được người địa phương bổ túc cho.

Vân cầu mong Viêt Nam và các quốc gia trên thế giới được hòa bình, không chiến tranh, hết dịch cúm Covid, kinh tế phục hồi, mọi người an cư lạc nghiệp, trẻ em đến trường, dân chúng sống bình an, yêu thương giúp đỡ lẫn nhau…

Ngọc Hạnh