**

*Lời Ban Biên tập VTLV: Cảm Ơn Nghệ Sĩ Đức Hùng Đã Hồi Âm Một Bài Hát Nói, Thể Loại Dân Ca Dân Tộc Việt Xưa Mà Hiện Tại Còn Rất Ít Người Biết Sáng Tác, sau khi anh đọc bài tường thuật của Phương Hoa: “Lễ Tốt Nghiệp Lớp Cao Đẳng Phật Giáo Thực Dụng” do TS Nguyễn Hồng Dũng sáng lập, hồi cuối tuần rồi. Thật là quý hóa vô cùng!

HÁT NÓI

BÀI 693

“Thay Vì Họa”
(Bài Hát Nói cảm ơn và đáp lễ Nữ Sĩ Phương Hoa đã chuyển đến một bài Bút Ký vô cùng hay đẹp mang tựa đề “Bài Tường Thuật Ngày Lễ Tốt Nghiệp Cao Đẳng Phật Giáo Thực Dụng”.
Tựa đề bài Hát Nói này trích từ hồi âm của Phương Hoa.)

“Thay vì họa”! Đó là lời của Phương Hoa, “Bà Hoàng Bút Ký”!
“Trám chỗ ngay” bằng bài tường thuật Lễ Tốt Nghiệp Lớp Cao Đẳng Phật Giáo Thực Dụng”! Hết ý! Quá hay!
Viết đã như “chiếu phim phóng sự”! Hình minh họa thì đẹp rõ nét! Nhưng không có tên tuổi trình bày?
Chắc là “quá khiêm cung” nên xảy ra cảnh tượng “ kiến kỳ hình” này! Nhưng “bất tri danh tánh”!

Thay vì Hát Nói liền “nghiêng gánh”!
Họa lại Ca Trù? Vội “chuyển nghề”!
“Nghề Của Nàng”! Đang ở trên “đỉnh non cao”, ngào ngạt hương quê!
“ Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh”! Bút Ký Phương Hoa! Ai đọc phải là “mê như điếu đổ”!

Văn Học Việt Nam phong phú, đa dạng! Trải khắp bốn phương, kim cổ!
Cảm ơn Nữ Sĩ Phương Hoa đã “Hồi Âm Có Dấu”! Bổ ích tuyệt vời!
Thay vì họa! Viết ngàn lời!
Đức Hùng
Sydney, Úc Châu, 02/06/2026

==

==

==

==

==

                   NGÀY XƯA HÀ NỘI

           Hồng Thủy

Tôi là Bắc-kỳ chính cống nhưng lại mở mắt chào đời ở miền Trung khi bố tôi đổi ra làm việc ở Bến Thủy thuộc tỉnh Vinh. Nơi có núi Hồng Lĩnh thật đẹp và nổi tiếng, mà người ta thường gọi tắt là núi Hồng. Bố mẹ tôi đã lấy tên núi Hồng với Bến Thủy ghép lại để đặt tên cho tôi là Hồng Thủy. Tên tôi có nghĩa thật mơ mộng, hiền hòa, chứ không phải ghê gớm, hãi hùng như nạn lụt lội hồng thủy. Sau đó ít lâu, bố tôi đổi về làm việc ở Thanh Hóa. Do đó tôi lớn lên ở Thanh Hóa, nơi có hòn Vọng Phu, có hang Từ Thức, có chợ Rừng Thông , có Cầu Bố, Quán Mật nổi tiếng

Gia đình tôi hồi cư về Hà Nội năm tôi 10 tuổi.Cảm giác đầu tiên khi đặt chân lên đất Hà Nội là tất cả đều mới lạ, huy hoàng, tráng lệ. Khác hẳn với Thanh Hóa đổ nát, xơ xác, hoang tàn vì bom đạn, vì chiến tranh tàn phá.

Hồi ở Thanh Hóa, tôi phải tản cư về làng Sơn Lương. Một làng nhỏ thật thơ mộng, với những dẫy núi đá xanh, những đồi hoa sim tím, nhưng cũng thật nghèo nàn, đơn sơ. Quanh năm chỉ thắp đèn dầu, không hề có điện, nên tôi chẳng bao giờ được nhìn thấy cục nước đá hay những que kem.

Ngày đầu tiên vừa đặt chân đến Hà Nội, tôi được ông anh họ dẫn ra tiệm kem Cát Thành, mua cho một cây kem dâu màu hồng.Tôi cầm cây kem, sung sướng ngắm nghía mãi, rồi mới thận trọng mút thật nhẹ. Tôi chậm rãi nhâm nhi để thưởng thức cái mát lạnh, thơm thật thơm của cây kem, cho đến khi  ông anh phải nhắc:

– Em không ăn nhanh nó chảy ra hết bây gìờ.

Với tôi , đó là cây kem đầu tiên và cũng là cây kem ngon nhất trên đời.

Thời gian này, mẹ gửi  anh em tôi ở với ông Nội  để Mẹ vào Huế lo bán nhà.  Ông bà ngoại tôi có một ngôi nhà rất lớn ở số 5 Đường Saigneau Huế , sau này đổi là đường Lý Thường Kiệt. Bây giờ họ đã phá ngôi nhà đầy kỷ niệm của gia đình tôi để xây thành HOTEL thật lớn , sang và thật đẹp.

Ông nội tôi là Thầy Lang Thuốc Bắc rất giỏi và mát tay. Ông mở tiệm thuốc bắc Tiền Vàng ở phố Hàng Bột, Hà Nội , gần Văn Miếu (Quốc Tử Giám) và Bích Câu Kỳ Ngộ. 

Về Hà Nội tôi ghi tên đi học lại ngay ở trường Trần Hưng Đạo do GS Nguyễn Văn Toại (là thân phụ giáo sư Nguyễn Ðông Ngạc của trường Trưng Vương sau này). làm HiêuTrưởng

Trường đối diện với Văn Miếu nên giờ ra chơi tôi thường cùng các bạn chạy sang Văn Miếu chơi đi trốn đi tìm.

Ngày nghỉ anh em tôi cùng vài người bạn hay thuê xe đạp nhỏ , đạp xe chạy lòng vòng  chơi ở  đường Cổ Ngư.  Ðường Cổ  Ngư là con đường rất thơ mộng ngăn giữa Hồ Tây và Hồ Trúc Bạch , quanh năm suốt tháng rợp bóng mát vì những  cây phượng vĩ và những cây bàng lớn  trồng dọc suốt hai bên đường.

Chúng tôi hay vào chùa Trấn Quốc lấy cục đá to hơn nắm tay, cố đập dập những hột bàng, lấy nhân ở trong ra ăn thật là bùi. Tôi thích lòng vòng quanh quẩn ở hồ Trúc Bạch hơn là ra phía Hồ Tây, vì Hồ Tây lúc đó dưới mắt tôi nó rộng mênh mông như biển cả,làm tôi rất sợ bị chết đuối.

Trên đường về, chúng tôi thường ghé vào “Bích Câu Kỳ Ngộ “chơi. Ở đây phong cảnh rất đẹp. Không hiểu sao sau  này nhân dịp về Hà Nội lo phần mộ cho bố tôi. Tôi không sao tìm được ‘Bích Câu kỳ ngộ ‘ nữa. Hỏi rất nhiều tài xế Taxi cũng không ai biết tại sao một di tích thần thoại nổi tiếng như vậy mà có thể biến mất luôn.

Một kỷ niệm thời thơ ấu không thể quên là một  hôm  đi chơi ở đường Cổ Ngư. Tôi bị vạt áo dài quấn vào dây xích xe đạp làm tôi xém ngã, và bị rách nát cả vạt áo dài mới may. Tôi ngồi khóc 

thút thít suốt cả buổi, vừa sợ bị mắng, vừa tiếc chiếc áo dài lụa màu vàng mơ Mẹ mới may cho

Nhắc tới kỷ niệm ở phố Hàng Bột khiến tôi nhớ đến cô bạn hàng xóm Dương Thị Nhị  sau này định cư ở San Jose đã cùng tôi chơi nhảy dây, đánh chuyền. Cô bạn thời thơ ấu đó sau này cũng là

 bạn đồng môn với tôi ở trường Trưng Vương. Nhưng rất buồn là bạn tôi qua đời đã mấy năm rồi.

Hồi đó, bọn trẻ tụi tôi mê nhất là món nước gạo màu trắng đục bán ở góc vườn hoa, gần chợ Con Bò của phố Hàng Bột. Nước gạo uống ngon và thơm thật là thơm. Tôi biết họ làm bằng gạo rang xay, thường gạo rang có mầu nâu nhưng không biết họ làm cách nào mà nước gạo lại có màu trắng đục như sữa loãng

Từ ngày rời Hà Nội, tôi không bao giờ còn được thưởng thức món nước gạo thật ngon đó nữa. Cuối tuần, tôi luôn luôn được Ông Nội cho đi ăn cơm thịt bò xào cải làn ở tiệm Ðông Hưng Viên 

món ăn mà cho tới bây giờ ở tuổi già tôi vẫn còn rất thích. Có hôm còn được ăn bánh tôm ở quán Mụ Béo rất nổi tiếng gần  bờ hồ Hoàn Kiếm.  Ngoài ra còn được ăn Cơm tám giò chả và nem cua rán (chả giò) ở phố Hàng Bông cũng ngon tuyệt. Chủ Nhật tan lễ, Ông Nội còn dắt tôi đi Ăn phở Giảng ở phố Cầu Gỗ. Sau đó hay đi ăn  kem dừa ở tiệm Hồng Vân gần Hồ Hoàn Kiếm. Nhưng Món quà rẻ tiền mà hấp dẫn trẻ con chúng tôi nhất  lại là  những quả sấu cắt khoanh tròn ngâm trong nước đường và gừng với cam thảo, sấu  dầm ăn hoài không bao giờ chán, ăn đến phát đau bụng mới thôi. Buổi tối trời hơi lạnh mà được ăn lạc rang húng lìu của ông già người Tầu đi bán rong với tiếng rao khàn đục  kéo dài “phàn xôi phá xa …” thì không còn gì thích thú hơn .

 Những món ăn đăc biệt của Hà Nội còn có cốm Vòng. Những hạt cốm dẹp màu xanh được bọc bởi những chiếc lá Sen xanh mướt. Cốm vòng ăn dẻo và thơm ngon vô cùng.  Quà Hà Nội còn rất nhiều, tôi không sao nhớ hết được. 

Tôi hay theo thím Diễn (vợ giáo sư Nguyễn Duy Diễn chuyên dạy Việt văn ở Hà Nội là chú ruột tôi) đi chợ Cửa Nam ở phố Sinh Từ gần nhà. Thỉnh thoảng Thím cũng dẫn tôi đi chợ Ðồng Xuân. 

Luôn tiên dạo phố Hàng đào xem tơ lụa vải vóc.

Bố tôi chết sớm, tôi lại mới ở vùng Việt Minh trở về. Mẹ tôi phải đi Huế lo bán nhà để lấy tiền mua nhà ở Hà Nội. Không có mẹ ở gần, nên tôi được cả họ nội cưng chiều, dẫn đi đây đó. 

Chủ Nhật nào ông nội cũng dẫn tôi đi lễ nhà thờ Ðức Bà ở gần Ngõ Huyện. Ði lễ xong là được đi ăn cơm Tầu hoặc ăn phở, ăn kem và đi dạo xung quanh hồ Hoàn Kiếm. Tôi thích đi bộ dán mắt vào tủ kính nhà hàng Godard để ngắm những bộ quần áo và nữ trang đắt tiền. Lạ một điều, tôi chỉ thích ngắm, nhưng không bao giờ mơ ước những bộ quần áo kiểu cọ đó. 

Hình ảnh tôi mê nhất vẫn là những cô gái Hà Nội mặc áo dài, được trang điểm thêm bằng những chiếc khăn quàng mỏng đủ màu, nhẹ nhàng, phất phơ trong gió.

Những phim tôi thích nhất thời đó, không phải là phim ngoại quốc mà là hai phim Việt Nam rất người lớn. Phim“Bến Cũ” và “Giá Hạnh Phúc” do Liên Hương, Bích Ngà và Hoàng Vĩnh Lộc (nếu tôi không nhớ nhầm) thủ vai chính. 

Dù còn bé, tôi đã biết thưởng thức nhạc và rất thích bài hát “Bến Cũ” có trong phim.

Tầu điện cũng là một hình ảnh của Hà Nội rất quen thuộc với tôi, vì tầu điện chạy qua lại nhà ông nội tôi mỗi ngày. Thỉnh thoảng tôi cũng được đi tầu điện. Tôi không thể quên ông già chuyên môn quảng cáo bán thuốc ho Bà Lang Trọc và thuốc Hồng Nhi tán Ông Tiên trên tầu điện. Tiếng rao hàng đặc biệt của ông ấy luôn làm tôi cười ngặt nghẽo.

 Tôi vừa thi đỗ tiểu học xong, thì hiệp định Genève chia đôi đất nước. Gia đình tôi dọn xuống Hải Phòng trong lúc CS sắp tiếp thu Hà Nội. Mẹ tôi có một ngôi nhà ở Đường  Bonnal HẢI PHÒNG nhìn ra con sông trước mặt với hàng cây phượng vĩ đầy hoa đỏ thắm và có cây cầu đưa mọi người trong khu phố tôi ở đi chợ SẮT ở phía bên kia sông 

Ở Hải Phòng một thời gian ngắn, thì chúng tôi phải giã từ đất Bắc, di cư vào Nam, làm quen với miền mưa nắng hai mùa.

Thời gian đầu ở Sài Gòn, tôi nhớ Hà Nội da diết.  Nhớ hồ Hoàn Kiếm, Hồ Tây, Hồ Trúc Bạch. Nhớ những hàng cây đầy hoa Phượng đỏ thật đẹp và con đường Cổ ngư với bao kỷ niệm. Nhớ trường Trần Hưng Đạo với những tình cảm thơ ngây không thể nào quên . Nhớ những giờ ra chơi quanh quẩn bên những con rùa khổng lồ  làm bằng đá xanh xám ở Văn Miếu mang bảng tên các Tiến sĩ , ông nghè, ông cống thuở xưa . Buồn cười là không  nhớ ai xúi mà trước khi đi thi Tiểu học chúng tôi đã rủ nhau vào Văn Miếu xoa vào các đầu rùa để lấy hên.   Nhớ cả khu “Bích Câu Kỳ Ngộ “mà bây giờ bỗng dưng bị biến mất thật lạ kỳ. Hai món quà đặc biệt tôi nhớ nhất và chẳng bao giờ được thấy ở miền Nam là nuớc gạo và sấu dầm. Hai món tủ của thời thơ ấu.

Tôi ở Hà Nội có hơn hai năm, nhưng tình với Hà Nội thì lại quá tràn đầy. Bởi Hà Nội cho tôi toàn những kỷ niệm thật đẹp. Hà Nội chào đón tôi với đầy tình thương, với tất cả sự nuông chiều. Với những ngày tháng thật vô tư sung sướng. Hà Nội Và tôi như một cặp tình nhân mới yêu nhau. Tình đang nồng thắm đã phải chia lìa. Hỏi sao tôi không nhớ, hỏi sao tôi không thương, dù Hà Nội đã nghìn trùng xa cách.

                  Hồng Thủy

Xe “Hại Điện”

Cuối năm 2018, tôi tậu một chiếc Tesla Model 3. Tôi không có thói quen vài ba năm lại đổi xe mới cho sang, mà giữ truyền thống có xe nào là lái cho đến khi nó chết bẹp chết dí, khoảng gần 200 nghìn miles hay đến tuổi mười tám đôi mươi mới thay. Năm đó chiếc Camry đã đến tuổi hưu cần phải thay xe mới để chạy qua chạy lại từ tiểu bang Maryland sang Virginia kiếm cơm mỗi ngày. Tính tôi lại thích bảo vệ môi trường, không thích đốt xăng dầu làm độc không khí. Năm 2018, Tesla còn khá mới trên thị trường, nhất là Model 3 vừa được tung ra cho giới tiêu dùng hạng trung, có ngân quỹ khiêm tốn, không thể với tay đến loại Model X giá cả trăm nghìn đồng. Thường thì ta không nên thử thời vận với những xe vừa được tung ra thị trường. Chúng còn quá mới, thế nào cũng có sơ sót khi gặp thực tế, đợi vài năm sau nhà chế tạo rút kinh nghiệm thì tốt hơn. Tuy nhiên, thời điểm đó, nếu tôi ôm một chiếc Camry nữa hay loại gì tương đương về dùng thì sẽ phải gắn bó với nó ít nhất hơn chục năm nữa, làm sao có cơ hội dùng xe điện để thỏa chí bảo vệ môi trường. Thế là một liều ba bảy cũng liều, tôi nhắm mắt đưa chân rước một em Model 3 về.

Dùng rồi mới thấy thích. Nó êm ru bà rù, không phát tiếng động rầm rĩ như xe xăng. Những ngày kẹt xe ngồi cứng trên xa lộ tôi vui trong bụng rằng mình không nhả khói làm ô nhiễm môi trường như cả nghìn xe khác chung quanh. Xe điện chạy như máy may điện ở nhà: đạp ga thì nó đi, khi thấy đèn đỏ từ xa cứ việc rút chân ga ra thì nó mất điện nên từ từ dừng lại, không phải đạp thắng. Chỉ dùng thắng trong trường hợp phải thắng gấp để tránh tai nạn. Nó không cần thay dầu nhớt, dầu hộp số, không thay bố thắng thường xuyên vì ít phải đạp thắng, không đại tu hay tiểu tu. Điều bất tiện cho nhiều người là nạp điện tốn thời gian. Tôi đi làm về gắn ống nạp điện tại nhà theo hệ thống chậm, qua đêm là đủ để đi làm ngày hôm sau. Cuối tuần nạp suốt 24/24, đầu tuần lại đầy bình đi làm trở lại. Khi đi đường xa thì khoảng 4 tiếng phải “đổ xăng”, nhưng đó cũng là lúc tài xế cần “xả nhớt” hay mua nước giải khát ; khoảng 45 phút là lên đường trở lại.

Đến cuối năm 2025 thì chiếc Tesla chưa đến tuổi hưu nhưng lại vướng phải một lỗi khá lớn: nó chỉ có thể nạp điện theo cấp bậc 1 tại nhà, chậm nhất, mất khoảng 24-48 tiếng mới đầy bình, hay cấp bậc 2, dùng điện 240 volt (mà nhà tôi không có) khoảng 4, 5 tiếng. Cấp bậc nạp điện nhanh nhất tại các trạm Supercharger của Tesla dọc theo xa lộ là cấp 1, chỉ mất độ 45 phút, thì xe tôi nó “chê” không chịu làm việc. Đi đường trường xa mà không ghé supercharger để nạp điện được thì tựa như cưỡi ngựa què rồi, hỏng bét. Đồ đạc càng hiện đại thì càng hại điện. Tìm hiểu trên mạng thì vấn đề này tốn độ 1 nghìn 6 để chỉnh lại. Sẵn dịp tôi cũng muốn “tút” lại nhan sắc cho nó một tí sau nhiều lần cọ quẹt trầy trụa chỗ này chỗ nọ làm mất đi sắc đẹp thuở xuân thì. Xưởng sửa chữa thân xe (body shop) của Tesla bảo tôi chụp hình vài tấm gửi cho họ rồi phán: hơn 10 nghìn đồng!

Thế này thì quăng nó đi, ẵm một em mới về cho rồi. Dịp Giáng sinh  là lúc mình có thể làm ông già Lô Ên tự thưởng quà cho mình. Tiền giảm thuế $7500 của chính phủ dành cho ai tậu xe điện đã hết hạn từ tháng 9, nhưng Tesla có deal đặc biệt giảm giá $6500 cho những người thuê xe (lease). Thế là bút sa gà chết, tôi ký hợp đồng thuê xe 3 năm.

FSD Full Self Driving – Hệ thống tự  lái

Chiếc xe mới có hệ thống lái xe tự động FSD – Full Self Driving, muốn dùng  phải trả thêm giá $99 một tháng, hình như trả đến 8 nghìn thì đủ, khoảng gần bảy năm. Hệ thống lái xe tự động cho phép mình khỏi lái, chỉ ngồi chơi xơi nước để “nó” lái cho mình. Nghe như chuyện khoa học giả tưởng mà có thật. Tôi đang hứng chí “chịu chơi chơi tới cùng” nên đặt bút ký luôn. Người ta bảo muốn trẻ lâu thì mỗi năm làm một điều mới mình chưa làm bao giờ. Điều ấy là đây: dùng xe tự lái. Tự thấy mình vẫn còn sáng suốt có thể tiếp tục lái đi đây đó như hằng mấy chục năm nay, nhưng càng lớn tuổi càng hay gặp những điều bất ngờ. Hôm nay khỏe mạnh đàng hoàng, sáng mai ngủ dậy không đứng lên được nữa; hay tai bỗng ù đi, ai bảo gì cũng “Hả? Hả?”; hay mắt bỗng mờ đi không thấy đường, v.v. Nhiều  ông bà cụ hàng xóm trong làng già, nơi tôi ở, ngày càng thu hẹp việc lái xe đi lại. Hoặc là họ chỉ lái xe ban ngày, tránh ban đêm; hoặc chỉ lái trong nội bộ làng già, tránh ra đường xá đông đúc bên ngoài; hoặc bỏ lái xe hẳn, chỉ đón xe bus hay kêu Uber khi cần đi lại. Tôi thì thích khám phá mới, và cũng phòng khi mình cần lái xe đường dài 4, 5 tiếng như đi lên New York chẳng hạn, hay đi họp hành tiệc tùng ban đêm, ra về lúc khuya khoắt mệt mỏi, thì để “nó” lái  mình đi cho khỏe!

Lớn tuổi rồi tập tành cái gì mới cũng bỡ ngỡ. Gặp thế hệ Gen X, Gen Z thì chuyện chẳng có gì mà ầm ĩ. Chúng nó sẽ tắc lưỡi : “Ối dào! Dễ như ăn cơm sườn!” Mình thì cứ bình tĩnh mà run! Tesla cũng rất cẩn thận, đòi hỏi tất cả các điều kiện “ắt có và đủ” mới chịu khởi hành. Phải buộc dây an toàn, chân phải nhấp thắng thì nút “tự lái” mới khởi động được, không thì nó mờ đi, bấm vào cóc có di chuyển. Sau đó thì nó bắt đầu thi công. “Nó” bẻ tay lái, nhìn trước sau qua lại, nhấn ga, lùi ra khỏi garage, đạp thắng, xoay đầu xe, tiến tới, cứ như tài xế thật đang điều khiển xe. Mắt “nó” không biết để đâu nhưng quan sát chung quanh rất kỹ. “Nó” thấy những lane xe trên đường, thấy xe cộ trước mặt hay bên cạnh mình, thấy đèn xanh đèn đỏ, thấy bảng Stop, thấy khách bộ hành đang băng qua đường hay vẫn còn đang đứng đợi bên góc đường, thấy xe bus đang bật đèn đậu lại rước khách thì đổi lane; thấy cả những xe đang đi bên cạnh bỗng chốc quẹt sang trước mặt mình một cách bất ngờ, v. v. Những điều “nó” thấy đều hiện lên trên màn hình trước mặt để mình theo dõi và trấn an. Đừng có lo, để “nó” lo cho.

Ba phong cách tự lái

Hệ thống tự lái này cho mình lựa chọn một trong ba “phong cách lái” tùy theo tuổi tác và tính khí của mình.

Thoạt tiên “nó” chọn cho tôi phong cách “rùa bò – sloth”. Ối giời ơi! Xe di chuyển chậm chạp như cụ già, nhất định tôn trọng vận tốc cho phép một cách nghiêm nhặt. Đường giới hạn 35 miles một giờ thì “nó” cương quyết giữ vững 35! Khi ngừng Stop thì dường như “nó” lẩm bẩm đếm “một, hai, ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám, chín, mười!” rồi mới đủng đỉnh xê dịch! Giời ơi! Lái kiểu “rùa bò” này thì ra đường chúng chửi, mà mình cũng sốt ruột điên tiết, nghiến răng kèn kẹt không chịu được.

Thế là tôi đổi sang hệ thống “cơ bản – standard”. Loại này nhanh nhẹn hơn và hơi  trái luật “trong phạm vi cho phép” Vận tốc cho phép là 35 miles thì “nó” chạy phom phom ở tốc độ 40 miles. Đây đúng là tính khí của tôi. Trên đời này nào có ai giữ đúng tốc độ cho phép bao giờ, tôi luôn vượt lên chút đỉnh “trong phạm vi cho phép”! Ra ngoài xa lộ vận tốc 55 thì “nó” dũng cảm vượt lên 65-70 để không thua chị kém em đang chạy cùng trên đường. Thế mới phải chứ! Khi ngừng Stop thì “nó” chỉ đếm đến ba rồi đi, không nằm ụ như hệ thống “rùa bò – sloth”. Tôi đã chọn phong cách lái hợp với tính khí của mình.  

Ngoài ra còn có phong cách “hung hăng – aggressive” nhưng tôi chưa dám thử. Nghe nói phong cách này sẽ thường xuyên vượt tốc độ lên đến 120%, lạng qua lạng lại, đổi lane liên tục để rút ngắn thời gian, v.v. Loại phong cách này ta thấy nhan nhãn trên đường, nhất là lúc tan sở kẹt xe. Nếu Tesla không tạo ra phong cách tự lái hung hăng này thì thế nào cũng bị khách hàng tẩy chay. Tôi thì tôi để cho lũ trẻ chọn phong cách hung hăng, mình lớn tuổi  rồi, an toàn là chính. Đôi khi cũng hơi thắc mắc: hung hăng đến mức độ nào? Nếu xe chạy quá tốc độ hay quá hung bị pú lít phạt thì ai trả tiền phạt nhỉ? Có thể gửi giấy phạt về cho Tesla được chăng? Rồi ai chịu trách nhiệm khi bảo hiểm tăng tiền? Người ta kiện Tesla ra ba tòa quan lớn đấy chứ! Muốn biết thì phải thử cho biết, nhưng thôi, tôi đành ngồi nhà chịu dốt.

Để xe tự lái cho mình có sướng không?  

Cái gì mới, lạ cũng phải tập cho quen mới thấy thích được. Cũng như khi mới có hệ thống định vị GPS, mọi người phải học vừa lái xe, vừa nhìn đường, vừa liếc nhìn bản đồ, vừa lắng nghe “lệnh” phát ra từ máy. Đối với hệ thống tự lái cũng vậy. Khi phải ngồi yên như bụt trên chùa, để xe tự lái tôi mới thấy mình trở lại bản tính “back seat driver” ngày xưa khi còn ông xã. Ông lái xe còn mình “lái tài xế”, mồm liên tục la lối ối a: “Thắng! Thắng! Đèn đỏ kìa!” ; “Coi chừng! Có xe bên cạnh! Đừng sang lane!”; “Quẹo! Quẹo! Tới chỗ quẹo rồi!”, v.v. Bây giờ ngồi với hệ thống tự lái của Tesla, mình tính một đàng còn “nó” nghĩ một nẻo. Tính tôi nếu biết sẽ phải quẹo trái cách đó 3 miles là tôi tìm cách sang lane trái ngay từ bây giờ. Tesla thì không. “Nó” cứ tà tà ôm lane phải, đến còn 0.3 hay 0.2 mới chịu bật đèn hiệu sang lane! Sốt ruột lắm, nhưng nghĩ cho cùng  “nó” vẫn thực hiện được điều cần làm, còn tôi thì cứ nhắng nhít không yên! Để “nó” lái đưa mình đi mà nhiều khi ruột nóng như lửa đốt, tiếng Anh gọi là “bụng thắt lại một nùi”.

Tuy nhiên, có những lúc “nó” xuất sắc hơn người trần mắt thịt như mình. Lần đó tôi lái xe sang Virginia, đang trên xa lộ 495 thì mưa tuôn xối xả, nước đập ào ào lên mặt kính xe cứ như mình đang vượt thác Niagara! Lúc đó tôi hoàn toàn không thấy đường, chỉ thấy nước đổ dày đặc trên cửa kính. Nếu mình đang lái thì chắc phải bật đèn khẩn cấp rồi ráng tách vào lề tạm ngừng lại giây lát. Trong khi đó thì “nó” vẫn chạy phom phom! Mắt mình nhìn vào kính xe trước mặt (windshield) chẳng thấy chi, còn “nó” nhìn dưới lòng đường hay trên trời đâu đó, và thế là “đường ta ta cứ đi”!  Phục quá!

Những lúc khác thấy quý “nó” là những lúc đường kẹt xe phải nhích từng chút một. Ngày xưa còn đi làm, đến chiều lái xe về nhà sau một ngày vất vả mệt mỏi, tôi sơ nhất cảnh kẹt xe gần như đứng chựng lại. Mình cứ căng mắt ra nhấp thắng, nhấp ga, nhấp thắng, nhấp ga, vừa cố bám đuôi xe trước, vừa cố giữ khoảng cách nhỏ để không ủn đít nó. Lái xe một giờ với vận tốc 10-20 miles còn mệt hơn lái một giờ vận tốc 60 miles rất nhiều. Bây giờ để “nó” lái thì tôi ngồi tỉnh bơ, nghe radio hay mơ mơ màng màng, mackeno, bao giờ đến thì đến.

Ngày xưa lúc còn ông anh, tôi hay đưa mẹ tôi lên thăm anh, sáng đi chiều về, lái độ hơn 3 tiếng mỗi chiều. Ra về, xuôi Nam vào buổi trưa hay bị mặt trời chiếu vào mặt, vừa chóa mắt vừa buồn ngủ, cứ phải căng mình lái cho tỉnh táo. Bây giờ ông anh đã mất nên không lên New Jersey nữa. Nếu có đi thì sẽ để hệ thống tự lái làm bác tài, bà chủ cứ lim dim gật gù cho khỏe.

Đối với những quý vị cao niên như tôi, mắt mờ dần, não chậm dần, tay chân bắt đầu lạng quạng, thì vẫn lái xe đi lại được, chưa đến nỗi gây tai nạn khủng khiếp, nhưng phải tội hay cọ quẹt trầy xước đây đó. Cũng rầu lắm chứ. Để “nó” lái thì bảo đảm xe lành lặn trơn tru. Bình thường tôi dùng hệ tthống xe tự lái độ 30 phần trăm, còn lại thì mình tự lái. Cũng muốn giữ tay nghề, và thật ra ngồi cho “nó” lái thì mình vẫn phải ngồi quan sát chăm chú, đâu dám bỏ lơi.

Những cái “ dở hơi “ của xe tự lái

Tesla luôn cố gắng cải thiện hệ thống tự lái, chẳng hạn như gần đây “nó” biết tránh ổ gà hay những ụ nổi (bump) trên đường khá tốt, chứ lúc đầu dở lắm. Tuy nhiên, hệ thống tự lái của Tesla vẫn chưa hoàn hảo. Có lúc bản đồ bảo đến đó thì quẹo mà nó đi trớt quớt, sau đó phải vòng lại tốn kém thì giờ. Sau này mỗi lần thấy sắp “lỡ chuyến đò” là tôi cướp tay lái bắt nó quẹo ngay. Có những lúc đang chạy bon bon bỗng “nó” kêu “keng” một tiếng rồi ngưng hệ thống tự lái! Thế này là thế nào? “Nó” bảo mình một cách ngon ơ: “Thôi bây giờ không lái nữa, bà tự lái đi nhé!” Thế là mình phải ra tay lèo lái, đến lúc nào đó nút “tự lái” bật lên lại thì mới được quyền bấm nút ra lệnh cho “nó” lái tiếp. “Nó” còn màu xám xịt là không được ép “nó”, bấm vào chẳng ăn thua gì. Tôi nhận xét hình như những lúc xe cộ nhốn nháo hỗn loạn, “nó” không dám xử lý tình hình nên giao trách nhiệm cho bà chủ liệu lấy. Không sao, để  bà tính cho, chứ bà cũng không tin tưởng mày lắm đâu!

Điều tôi không ưng ý lắm là khi vào bãi đậu, “nó” hay tìm chỗ đậu xa xa, không dám chen vào nơi chen chúc ngay trước cửa hàng cửa tiệm. Hay có lẽ tại tôi chọn phong cách lái “căn bản – standard”? Nếu chọn cách lái hung hăng thì nó có mạo hiểm hơn không? Chẳng biết được nhưng vào đến bãi đậu thì tôi hay giành tay lái đến đậu đúng chỗ mình muốn.

Những lúc “nó” muốn đi một đàng mà mình muốn đi một nẻo thì mình có quyền cướp tay lái làm theo ý mình. Khi mình giành tay lái, dẹp “nó” qua một bên thì “nó” bật lên câu hỏi: “Tại sao bà không để tui lái?” và cho bốn câu trả lời để mình chọn: 1- Navigation (mi đi lộn đường rồi, ta phải sửa lại); 2- Preference (mi lái không hợp ý ta, ta phải giành lái theo kiểu ta thích); 3- Discomfort (mi lái ta không cảm thấy thoải mái); 4- Critical (nguy kịch, cần phải giành lái với mi không thì có tai nạn). Thường thì tôi chọn câu trả lời “Preference”. Ừ tao thích lái kiểu của tao hơn!

Cách đây chục năm tôi đã nghĩ đến lúc mình mắt mờ, tai lãng, đầu óc mụ mị thì cần phải dùng xe tự lái. Lúc đó chuyện tự lái vẫn còn như khoa học giả tưởng. Những năm đó mình còn nghĩ tếu: ngồi xe tự lái không biết có lúc nào phải lên tiếng năn nỉ “nó”: Làm ơn dừng lại cho ngộ lái chút đi. Không dừng lại ngộ lái ướt xe hết bi giờ!” Bây giờ nhớ lại cứ tủm tỉm cười một mình. Muốn lái thì cứ bảo “nó” dừng lại cho mình lái, ai cấm đâu. “Lái” theo nghĩa nào cũng vậy!

Thúy Messegee, 5/2026

Giấc mơ lá rụng về cội

CÂU LẠC BỘ VĂN HÓA Montreal viết về

Hội Rồng Vàng Montreal

Lạp Chúc Nguyễn Huy

Sau mùa lá vàng rơi, cái lạnh trở về, nỗi cô đơn lại đề nặng nên nỗi lòng người viễn xứ nhất là lòng người già hưu trí sống lẻ loi trong một căn phòng nào đó đang muốn thực hiện giấc mơ ‘’lá rụng về cội’’.

Sau khi sống tỵ nạn mấy chục năm tại hải ngoại phải vật lộn với đời sống vật chất đôi khi vất vả, với tâm hồn có cảm giác cô đơn :

Bỗng thấy buồn man mác,

Về đâu cũng tha hương.

Với tâm trạng đó mà một số Việt Kiều muốn mang tiền tiết kiệm và lương hưu về sống cuộc đời còn lại tại quê hương mặc dầu lời khuyên của con cháu, lời khuyên của nhiều video YouTube kể lại nhiều trường hợp Việt Kiều đã vội vã trở lại Hoa Kỳ và Canada chỉ sau một thời gian ngắn tái định cư tại quê hương.

Ôi thật sung sướng làm sao cái thuở ban đầu quyết định ‘’lai hồi cố quốc’’. Thời gian bán nhà bán xe từ bỏ quê hương đã cưu mang lúc minh tỵ nạn cộng sản là thời gian mơ mộng đẹp nhất của Việt Kiều  muốn hồi hương để: Sáng dạy là nghe thấy tiếng nói của cháu, của em trong nhà, nhìn ‘’nắng mới hắt qua song’’ ‘’nghe tiếng gà trưa gáy não nùng’’, ra quán cà phê thì đầy bạn bè thăm hỏi, trưa chiều thì nếm đủ thứ canh, thứ cá, thứ rau mà mình hằng mơ ước bên trời Tây,

Sau thời gian mơ mộng ‘’lá rụng về cội’’ thay vì nghe lời khuyên của thi sĩ Hồ Dzếnh ‘’thơ viết đừng xong, thuyền trôi chớ đậu’’ thì bác Việt Kiều mua vé máy bay một chiều, mang hết tiền tiết kiệm về sống trên quê hương. Rồi cuộc đời đổi mới của Bác sẽ trải qua những giai đoạn hội nhập nghịch chiều sau:

1.   Tuần trăng mật.

2.   Aỏ và thực.

3.   So sánh 2 quê hương

4.   Về hay ở?

 Hội nhập nghịch chiều

 Dựa trên nhiều khảo cứu của đại học thì sau khi đã sống hội nhập với đất nước đã cưu mang lúc tỵ nạn thì việc trở về quê hương cũ thì di dân sẽ đối diện với sốc văn hóa của tái hội nhập hay hồi nhập nghịch chiều (choc culturel inversé ou choc culturel du retour). Sốc văn hóa của tái hội nhập gồm 4 giai đoạn : tuần trăng mật, nhận thức ảo và thực, so sánh môi sinh, về hay ở.

Tuần trăng mật.

Trong mấy tuần lễ đầu là cuộc đời màu hồng (tout est rose) gặp lại gia đình chú bác, bạn bè xưa, tận hưởng đi du lịch khắp đất nước, thưởng thức mọi món ăn hạp khẩu vị, cảm giác được yêu thương qúy mến nhờ quà cáp, tiền bạc giúp đỡ bà con …

Aỏ và thực.

Đến khi du lịch thì hết chỗ thăm viếng, bạn bè trở về với đời sống thường nhật, đời sống như dừng lại, buồn chán quay quanh các bữa ăn, đi ra đi vào quanh nhà nên mới có thì giờ nhìn thấy chênh lệch văn hóa trong giao tế, cư xử, đời sống thực tế của môi sinh mình mơ tưởng bấy lâu nay.

Về văn hóa ứng xử giữa con người với con người và giữa con người với xã hội thì cảm thấy xa lạ với văn hóa ứng xử của đất nước đã cưu mang cuộc đời tỵ nạn cộng sản của mình : chen lấn giữa người với người, giữa người với xe cộ lưu thông, không biết nói cám ơn, trong xe buýt không biết nhường chỗ cho người già, phụ nữ thai nghén, đi mua bán thì bị chặt chém vì bị coi là khách du lịch. Ảo ảnh hồi hương hiện nên sáng chói trong văn hóa ứng xử khi túi ngoại tệ mang về đã cạn khống còn đáp ứng được đòi hỏi tiền bạc của anh em, họ hàng, bạn bè.

Về y tế, sốc văn hóa mạnh nhất khi bị máu nhồi tim, đột qui …cần  cấp cứu, nhập viện gấp thì mới thấy mạng sống rẻ rúng vì phải chờ đợi, đóng tiền trước rồi mới được khám nghiệm.

Lúc đó mới nhớ đến Tây nó nói’’ Chẳng giấc mơ nào mà không có ác mộng’’ (aucun rêve sans cauchemar).

Về thể xác thì phải tái hội nhập với thời tiết nóng ẩm, môi trường ô nhiễm vì khói, bụi, tiếng còi xe inh ỏi, công viên để thư dãn thì không an toàn.

Hành chánh, chính trị : Tự do, nhân quyền không có chỗ đứng,   công an không mời cũng đến nhà, đi đến tạm trú nơi nào cũng phải đăng ký với công an khu vực, 

So sánh 2 quê hương

Sau khi đã nhìn thấy thực tế của giấc mơ hồi hương, người di dân nghịch chiều mới bình tĩnh ngồi so sánh Việt Nam XHCN với đất nước tự do đã cưu mang lúc mình tỵ nạn cộng sản mà cảm thấy mình là kẻ xa lạ ngay trên quê hương mà mình mong nhớ rồi tỉnh lại với bài tứ tuyệt của Tô Đông Pha mang ý nghĩa cảnh trí tuyệt đẹp của núi Lô và sông Triết mà mọi người mơ đến thăm nhưng khi đến rồi thì cảnh núi Lô và sông Triết vẫn vậy nhưng cảm nhận chủ quan của người vãn cảnh thì hoàn toàn thay đổi khi đứng nhìn tận mắt cảnh hằng mơ ước.

Lô Sơn Yên toả Triết Giang triều,

Vị đáo bình sanh hận bất tiêu,

Đáo đắc hoàn lai vô biệt sự,

Lô sơn yên tỏa Triết giang triều[1].

Về hay ở?

Sang tỵ nạn cộng sản tại Montreal, người Việt tỵ nạn cộng sản bắt buộc phải hội nhập để sinh tồn không có lưa chọn nào khác. Nhưng nay trở về Việt Nam với tiền hưu, tiền tiết kiệm thì người di dân nghịch chiều có quyền lựa chọn:

-Quay về Montreal để tiếp tục sống đời sống tự do, nhân quyền,

– Tái định cư trên quê hương thì phải thích ứng với một xã hội thiếu văn hóa ứng xử, thiếu nhân quyền, tự do. Lúc đó mới nhớ đến Tây nó nói’’ Chẳng giấc mơ nào mà không có ác mộng’’ (aucun rêve sans cauchemar).

 Mặc dù có cùng một văn hóa cổ truyền với quê hương[2] (đi chùa, thờ Mẫu, lên đồng, nghe ca trù, nhạc Trịnh Công Sơn …) nhưng sau một thời gian sống tại quê cha đất mẹ thì giấc mộng trở thành ác mộng và phải tức tốc quay về đất nước đã cưu mang mình trong lúc tỵ nạn cộng sản. Tại sao? Cũng tại chênh lệch văn hóa (décalage culturel) nhất là trong văn hóa ứng xử, giao tế mà ra. Vấn đề này sẽ được phân tích dưới đây.

Chênh lệch văn hóa tại Âu Châu

Hiện nay 15 quốc gia Âu Châu có một chương trình tái hội nhập (Réintégration) hay hội nhập nghịch (intégration contraire) cho di dân (EURP: European Reintegration Programme).

 Ngày 1/4/2022, “Joint Reintegration Services” có dịch vụ giúp đỡ việc hội nhập nghịch cho các di dân trở về quê hương cũ. Chương trình này không được hưởng ứng nhất là đối với di dân đến từ các nước chậm tiến không thể tái hội nhập với quê hương cũ.

Tại Montreal có nhiều di dân người Pháp qua sinh sống và một số muốn trở về Pháp thì được bà Sylvie Gros, chủ tịch ‘’Association d’aide France Retour Accueil’’ giúp đỡ hồi hương.

Web RetourenFrance.fr của bà Anne-Laure Fréant hướng dẫn di dân hồi hương về Pháp đã nêu nên những khó khăn cho sự tái hội nhập thí dụ như vấn đề hành chánh giữa Pháp và Quebec, về khác biệt giữa hai hệ thống y tế, về gia cư như khó mướn nhà vì di dân hồi hương ‘’ni contrat à durée indéterminée et ni avis d’imposition des années précédentes à présenter’’.

Cái khó khăn nhất của di dân nghịch chiều là ‘’Chênh lệch văn hóa’’ (décalage culturel). Pháp và Quebec có cùng chủng tộc, ngôn ngữ, có cùng một trình độ văn minh, nhưng có nhiều khác biệt về văn hóa vì văn hóa đời sống tại Montreal nghiêng về văn hóa Bắc Mỹ tức Hoa Kỳ. Vì vậy mà có di dân Pháp không về hoặc về rồi lại trở lại sống ở Quebec vì việc tái hôi nhập rất khó khăn nhất là vấn đề chênh lệch văn hóa như bà Anne-Laure Fréant nói ‘’ Ảo tưởng nếu tin rằng tìm lại được sự khoan khoái văn hóa ngay những ngày đầu tiên’’ (croire que l’on va retrouver son confort culturel dès les premiers jours est une illusion).

Tóm lại, nhin qua các bài khảo cứu về di dân nghịch chiều tức di dân quy hồi cố hương không khả thi cho nhiều người là vì:

1.   Chênh lệch văn hóa và khác biệt trình độ văn minh vật chất giữa hai quốc gia.

2.   Dù có nhiều điểm tương đồng như trường hợp Quebec-Pháp, chênh lệch văn hóa vẫn là cản trở lớn nhất cho sự hồi hương cố quận.

Lạp Chúc Nguyễn Huy

Hội viên hội Rồng Vàng Montreal

Tháng 1 năm 1943, Canada đang che giấu một bí mật hoàng gia cùng một vấn đề pháp lý chưa từng có tiền lệ.

Công chúa kế vị Juliana của Hà Lan đã chạy tới Ottawa sau khi quân Đức Quốc xã chiếm đóng quê hương bà. Khi ấy bà đang mang thai, và đứa bé trong bụng không phải một đứa trẻ bình thường. Đó là người có thể kế thừa một trong những ngai vàng lâu đời nhất châu Âu.

Nhưng một cuộc khủng hoảng pháp lý đang xuất hiện.

Nếu đứa trẻ được sinh ra trên đất Canada, luật Canada sẽ tự động công nhận em bé là công dân Canada. Và luật kế vị hoàng gia Hà Lan, vốn cổ xưa, cứng nhắc và vô cùng nghiêm ngặt, có thể xem điều đó là lý do để tước bỏ quyền kế vị ngai vàng của đứa trẻ mãi mãi.

Các luật sư lúc ấy gần như hoảng loạn.

Việc trở về quê nhà là không thể. Tàu ngầm U-boat của Đức đang rình rập khắp Bắc Đại Tây Dương, còn cung điện hoàng gia ở Den Haag đã nằm dưới sự kiểm soát của lính Đức.

Vì thế, Canada đã làm một điều chưa từng có trong lịch sử, và có lẽ sẽ không bao giờ lặp lại nữa.

Ngày 19 tháng 1, chính phủ Canada ban hành một sắc lệnh đặc biệt. Phòng sinh tại Bệnh viện Civic ở Ottawa được tuyên bố là lãnh thổ ngoài thẩm quyền quốc gia.

Không thuộc Canada.

Không thuộc Hà Lan.

Không thuộc bất kỳ quốc gia nào trên thế giới.

Trong vài giờ quanh thời điểm sinh nở, căn phòng ấy đơn giản không còn là một phần của Canada nữa. Một khoảng trống địa lý. Một vùng chân không pháp lý được bao bọc bởi những bức tường bệnh viện.

Và trong không gian không biên giới đầy kỳ lạ ấy, Công chúa Margriet chào đời.

Khoảnh khắc tiếng khóc đầu tiên vang lên, bà là người Hà Lan hoàn toàn, hợp pháp và không có bất kỳ tranh cãi nào.

Không quốc tịch chồng chéo.

Không mối đe dọa nào đối với quyền kế vị ngai vàng.

Vấn đề đã được giải quyết bằng một trong những hành động ngoại giao sáng tạo nhất mà lịch sử thế kỷ 20 hiếm khi nhắc tới trong trường học.

Sau đó, căn phòng lặng lẽ trở lại là lãnh thổ Canada, và thế giới tiếp tục chuyển động như chưa từng có điều gì xảy ra.

Nhưng người Hà Lan thì không bao giờ quên.

Khi chiến tranh kết thúc và Hà Lan được giải phóng, 100.000 củ hoa tulip đã vượt Đại Tây Dương đến Canada như lời cảm ơn từ hoàng gia Hà Lan.

Và rồi, dường như một món quà vẫn chưa đủ, những củ tulip ấy tiếp tục được gửi sang mỗi năm.

Cho đến tận hôm nay, mỗi năm gia đình hoàng gia Hà Lan vẫn gửi 20.000 củ tulip tới Ottawa.

Nếu đi dạo qua thủ đô Canada vào tháng 5, người ta sẽ thấy hơn ba triệu bông tulip nở rực rỡ dọc theo kênh Rideau, trải dài qua công viên Commissioners, nhuộm cả thành phố bằng những làn sóng đỏ thắm, vàng óng và trắng tinh khôi.

Chúng không đơn thuần là hoa trang trí.

Chúng là lòng biết ơn sống mãi theo thời gian.

Mỗi bông hoa đều bắt nguồn từ một câu chuyện mà phần lớn những người đi ngang qua chưa từng biết đến.

Công chúa Margriet giờ đã 83 tuổi.

Bà vẫn thường đến Ottawa vào mùa tulip, đi dạo giữa những khu vườn tồn tại chỉ vì ngày xưa bà từng được sinh ra trong một căn phòng mà về mặt pháp lý… chưa từng thực sự tồn tại.

Có những lời cảm ơn sống lâu hơn cả những người đã trao chúng.
STầm