Duy Văn : Đêm ca nhạc tưởng niệm cố Nhạc Sĩ Lê Mộng Bảo

Nén Hương Tiễn Người
Điếu Nhạc Sĩ Lê Mộng Bảo

 

Trời đang nắng, chợt mưa, chợt bão
Tiếng đàn im, Mộng Bảo lìa trần
Nghe như cung phách lạc đàn
Nghe như xé ruột buốt gan mọi người
Lê Mộng Bảo suốt đời âm hưởng
Gieo tiếng thơ, tơ cuốn xác tầm
Phím đàn tìm khách tri âm
Bay trên đỉnh ngự thì thầm vi ba
Tám mươi năm giây ngà phím ngọc
Viết thành lời cung bậc thiên tiên
Thơ reo tiếng nhạc mọi miền
Đàn reo tiếng hạc theo triền núi sông
Nay mây ngàn bềnh bồng cánh hạc
Từ quê nhà xao xác chim muông
Mất người trăm nhớ nghìn thương
Anh em Lạc Việt nén hương tiễn người

 

Đông Anh

LÊ MỘNG BẢO VÀ TÔI

 

THANH-THANH

(Lê Xuân Nhuận)

 


Thuở ấy, nhạc tiếng Việt mà bọn nhỏ chúng tôi thường nghe, và thường hát theo, hầu như chỉ có:

1/  Bản "Đăng Đàn Cung" của triều đình nhà Nguyễn, trỗi lên mỗi lần hoàng đế Bảo Đại đến chủ tọa lễ phát phần thưởng cho học sinh ưu tú cuối học kỳ (tại hội đường "Accueil"), hoặc các cuộc tranh tài thể thao cuối tuần (tại thể vận trường "Bảo Long"); đại khái:

 

"Kìa, núi vàng, bể bạc,

Có sách Trời, sách Trời định phần.

Một dòng ta, gầy non sông vững chặt,

Đã ba nghìn sáu trăm năm,

Bắc Nam gồm một Nhà:

Con Hồng, cháu Lạc,

Văn Minh đào tạo,

Màu gấm hoa càng đượm,

Rạng vẻ nòi giống Tiên Long", v.v…

           

2/  Bài "Dậy!" (?) (không phải "Dậy Mà Đi!") của thực dân Pháp, phổ biến rộng rãi trong các trường học cũng như tại các buổi họp đông người; đại khái:

                       

"Dậy! Dậy! Dậy!

Mở mắt xem toàn Châu,

Đèn khai hóa rạng khắp hoàn cầu:

Ngọn đèn thông thương ngàn dặm,

Xe, tàu điện, tàu nước, tàu bay…", v.v…

           

3/  Bài "Đi Dạo Bờ Hồ" của thực dân Pháp, lưu hành trong giới "Khố Đỏ", "Khố Xanh", nhưng ở trong dân thỉnh thoảng cũng có người hát; đại khái:

 

"Mình ơi, có đi bờ hồ?

Cùng nhau anh em ta dạo!

– Xin mình là mình đừng đi!

– Cứ đi là đi mình nhé!", v.v…

           

Về nhạc tiếng Pháp, chúng tôi phải hát những bài ca tụng thống chế Pétain, quốc trưởng bù nhìn do Đức Quốc Xã dựng lên, như "Maréchal! Nous voilà!"; đại khái:

 

Maréchal! Nous voilà!

Devant toi, the sauveur de la France,

Nous jurons nos égards

D’obéir et de suivre tes pas!", v.v… hoặc "Debout, Belle Jeunesse!"; đại khái:

"Debout! belle jeunesse!

Voici l’heure d’agir!

Et voici la promesse

De toujours obéir!", v.v…

                       

Để đối lại với loại hình văn hóa lạc hậu và nô dịch ấy, nhất là từ khi có phi cơ của Mỹ đến oanh tạc thường xuyên các căn cứ quân sự Nhật, các nỗ lực đổi mới văn hóa (trong đó có âm nhạc) đã được gấp rút gia tăng.  Một trong các nhóm văn nghệ sĩ tích cực hoạt động bấy giờ là "Đoàn Văn Nghệ Quê Hương" (sân khấu và tuần báo) ở Huế.  Tôi nhớ đã có thơ văn đăng trên các tạp chí "Truyền Bá""Tiểu Thuyết Thứ Bảy" ở Hà Nội từ năm 1943, nên được thi sĩ Phan Khắc Khoan, trưởng Đoàn, nhận vào Đoàn.  Tại đây, tôi gặp Lê Mộng Bảo, là người trước đó tôi thấy làm việc ở Sở Bưu Điện trung ương.  Thì ra anh là một nhạc sĩ rường cột trong Đoàn, đang tiếp sức các nhạc sĩ tân nhạc tiền phong, cống hiến thính giả Việt Nam những điệu nhạc và lời ca hùng mạnh, trẻ trung.

Tuy nhiên, phải đợi đến tháng 8 năm 1945 mới có nhạc phẩm riêng đầu tiên của Lê Mộng Bảo được chính thức phổ biến và hoan nghênh từ Bắc chí Nam; đó là bản "Không Làm Nô Lệ", cảm hứng nhiệt tình từ cuộc "Cách Mạng Mùa Thu" của toàn dân Việt Nam.

Sau năm 1947, hồi cư về Huế, tôi gặp nhạc sĩ Lê Mộng Bảo thường xuyên.  Họ Lê phụ trách "Nhà Xuất Bản Tân Hoa" (về sau đổi ra là "Tinh Hoa"), thực hiện đặc san "Tin Nhạc", với nội dung không chỉ về nhạc mà còn về nhiều thể loại khác.  Riêng về thơ, có những bài giá trị mà tác giả ký tên là Mộng Quỳnh.  Về sau tôi mới khám phá ra: thi sĩ Mộng Quỳnh cũng chính là anh.

Tháng Tư Đen đã phủ xuống cuộc đời của nhạc sĩ Lê Mộng Bảo một bức màn đen dày kín.  Nhưng bức màn đen 1975 dày kín quá, họ Lê xé mãi không rách, lách mãi không ra.

Nói như thi sĩ Tản Đà, nếu mỗi đời người là một "giấc mộng lớn", thì trong mỗi "giấc mộng lớn" đều có khá nhiều "giấc mộng con".  Thế mà, với anh:

Sở nguyện phụng dưỡng mẹ già đã không đạt thành như ước mơ!

Vốn liếng gửi gắm người thân, tưởng như thoát được số phận của mấy căn phố lầu giữa trung tâm đô thành, đã không cánh mà bay!  Tủi biết ngần nào khi đón tiếp bạn bè mà không đãi nổi một ly cà phê!

Hương lửa mặn nồng ngày nào, giờ đây chỉ là tro tàn bếp lạnh đêm đông!

Còn lại một tấm thân gầy, nhạc sĩ Lê Mộng Bảo đi lang thang như người mất trí; bỗng bị một cái cưa từ trên lầu cao rơi xuống cưa trúng đầu mình!  May nhờ thi sĩ Tô Như, bạn thân, nhà ở gần đó, chở kịp đến nhà thương, nếu không thì máu đã ra hết mà bỏ xác dọc đường rồi!  Hậu quả của tai nạn ấy là đôi mắt, cửa sổ của tâm hồn, của nhạc sĩ họ Lê ngày càng mờ đi!

Trong hoàn cảnh khốn khổ ấy, Tạo Hóa lại trớ trêu đưa đẩy đến cho anh một mỹ nhân tài sắc tuyệt vời.  Nàng là tri âm tri kỷ của anh, là thế giới mới của anh.  Hạnh phúc bỗng như hồng ân ban xuống từ trên Trời cao…  Thế nhưng, lại là chữ "nhưng" quái ác, người đẹp vốn đã cởi bỏ áo dòng, nay lại xa lìa họ Lê, mang theo qua châu Âu một giọt máu của chàng.

Từ ngày tôi ra khỏi trại "cải tạo" vào năm 1987, tuần nào tôi cũng nhận được ít nhất là một bài thơ, khá dài, của Lê Mộng Bảo, chia sẻ với tôi những nỗi niềm bi phẫn trong đáy lòng anh.  Nếu như trước kia, tôi còn giữ được những băng nhạc và ấn bản đặc biệt nhạc phẩm của anh gửi tặng tôi với chữ ký và triện son, thì tôi đã đem các băng cassette ra nghe để nhớ thương và đồng cảm với anh, qua nhạc của anh với tiếng hát của Duy Khánh, Thanh Vũ, Khánh Ly, Trúc Ly, Giao Linh, Giáng Thu, Phương Dung, Trang Mỹ Dung, Hà Thanh, v.v…

Mộng riêng của anh là được gần gũi để tâm sự với nàng, nhưng cuộc tình đã dang dở giữa chừng.  Mộng chung của anh là được trở lại với Âm Nhạc, nhưng tình hình chính trị cộng với bệnh hoạn và nỗi buồn riêng tư đã đẩy anh vào cơn chán ngán triền miên, biến một tay hoạt động xã hội có tinh thần Hướng Đạo cao như anh thành một nạn nhân tuyệt vọng trong một cảnh đời éo le, nên anh không còn sáng tác được gì.

Do đó, thi sĩ Tô Như, bạn thân của chúng tôi, trước khi qua đời đã đặt cho Lê Mộng Bảo cái tên "Lao Mộng Bể": lao vào mộng, mà mộng nào cũng bể (vỡ) tan!

Khi gặp lại nhau trên vùng đất Tự Do này, nghe đến cái tên nói-lái-đùa mà được xem như là điềm-ứng đó, tôi không tán đồng.  Tôi quyết góp phần hồi phục Niềm Tin Yêu Đời cho người bạn thâm niên và vong niên của mình (anh lớn hơn tôi hơn nửa giáp).  Tôi cùng vợ tôi đến thăm và tạo không khí thân mật hàn gắn phần nào sự bất hòa trong gia đình anh; chúng tôi đưa anh chị Bảo đi hội chợ Tết; chúng tôi đưa anh Bảo, cùng chị Agnès, quả phụ của cố thi sĩ Hồ Mộng Thiệp, đi dự các buổi sinh hoạt văn nghệ tại San Jose.  Bạn bè gần xa đều niềm nở chào hỏi anh, và anh đã trở lại thường xuyên nở một nụ cười thật tươi trên khuôn mặt hiền lành.  Tôi đặt lại tên cho anh, Lê Mộng Bảo, là "Lão Mộng Bê", nghĩa là tuy già lão rồi, nhưng hãy vẫn cứ bê (ôm) các giấc mộng của mình!

Và có hiệu quả thật.

Từ trong đáy hành trang, Lê Mộng Bảo đã đem ra lại những chứng tích mà anh may mắn còn giấu giữ được, những kỷ vật mà anh trân quý tự ngày xưa:  một số ấn bản nhạc phẩm của anh, một số thủ bút của bạn bè, vô số hình ảnh của đa số các nam nữ nghệ sĩ tên tuổi của Việt Nam trước năm 1975 (trong đó có cả một tấm hình của tôi, chụp chung với Như Trị, Tô Kiều Ngân, hồi mới hai mươi!)

Nhờ đó mới có bản nhạc "Tìm Lại Quê Hương", mà anh đã phổ từ thơ của Hồ Mộng Thiệp, một người bạn thân của chúng tôi, để in trong thi tập "Ngàn Năm Gởi Mây Bay" mà chị Agnès, góa phụ của cố thi sĩ họ Hồ, đã xuất bản (di cảo của chồng) trong năm 1996.

Có một điều lạ là Lê Mộng Bảo đã sáng tác được cả một tập nhiều trăm trang thơ, trong đó có vài bài đã được diễn ngâm trên làn sóng phát thanh ở Thung Lũng Hoa Vàng này.

Anh cũng nghiên cứu, phát minh ra một cách làm thơ theo lối bói số: cứ chọn đại 4 con số, rồi tra bảng kê có sẵn, mỗi con số đưa đến 7 con số khác, rồi tra bảng kê "số đổi thành chữ", ta có ngay 4 câu thơ thất ngôn đúng niêm đúng luật đường hoàng!

Trở lại với âm nhạc, dù sức khỏe quá yếu, anh cũng đã cố gắng sáng tác thêm được hai bản ("Đi Tìm Anh" và "Nghe Loài Chim Hót"), đã được phổ biến trên "Chánh Đạo", "Việt Nam", "Mẹ Việt Nam", v.v…

Anh cũng soạn lại và cho in lại thiên biên khảo công phu "Thử Nhìn Lại Các Dòng Ca Khúc Việt Nam Trước Và Sau Năm 1945 Qua Các Giai Đoạn" để lưu lại một tài liệu quý báu cho nhạc sử nước nhà.

Liên lạc lại với các bạn cũ, ôn lại quãng đời xưa, Lê Mộng Bảo vui sướng đã dự được một phần đáng kể trong quá trình và công trình khai phá cũng như quảng bá nền Tân Nhạc Việt Nam từ thuở ban đầu.  Thành tích ấy đã được tái xác nhận với các lớp hậu sinh, qua nhiều loạt bài trên mặt báo chí và qua làn sóng phát thanh ở hải ngoại, như: "Mẹ Việt Nam" của Như Hảo ở miền bắc Cali, ký giả Trần Quốc Bảo trên "Thế Giới Nghệ Sĩ" ở miền nam Cali, nữ sĩ Vi Khuê trên "Phụ Nữ Diễn Đàn" ở Virginia, nhạc sĩ Lê Dinh trên "Nghệ Thuật" ở Montréal (Canada), ký giả Trường Kỳ trong tuyển tập "Nghệ Sĩ’" (cũng ở Canada), nhà văn Nhật Thịnh và Khuê Dung trên "Mẹ Việt Nam", và gần đây trên "Tiếng Vang" của Trần Văn ở Sacramento, v.v…  cũng như qua chương trình "Văn Học Nghệ Thuật" giới thiệu "Tác Giả và Tác Phẩm" của các phối hợp viên Trái Phạm, Sơn Tuyền và Hồ Văn Cao trên đài "Tiếng Nói Hoa Kỳ"…

Những "giấc mộng con" của anh lại được anh tiếp tục "bê", dù rất khó khăn.  Chương trình ca nhạc đặc biệt ngày 6 tháng 8 năm 2000 tại Le Petit Trianon, dành để vinh danh Lê Mộng Bảo, được các nghệ sĩ thân hữu tổ chức, và khán thỉnh giả đồng hương ủng hộ nồng nhiệt, cụ thể đối với anh quả là một giấc mộng đã thành.

Trong số các lời giới thiệu nhạc Lê Mộng Bảo, anh thích nhất đoạn viết sau đây của nhà nhạc học Thế Phong, mà tôi xin trich để kết thúc mẩu chuyện phiếm này:

"Không phải là không hữu lý, một khi thi triết gia Frederick Nietzche bàn về nhạc, mà cho rằng thảm kịch đã sinh ra thiên tài và nhạc tính…  Nhạc Lê Mộng Bảo chịu ảnh hưởng của nhiều ca khúc Nietzche, từ Kinh Vê Đăng Ta (Vệ Đà) và Triết Phật, những khúc Krakiviak của Chopin, từ cuộc sống lưu đày tang thương của nhạc sĩ Adam Czartoryska…  nên Tình Khúc của anh là những âm thanh kết tinh từ điêu linh của Dân Tộc Việt, hơn ba mươi năm không ngơi nghỉ chiến tranh, mà nhạc sĩ đã chịu đựng đến mức tột cùng…"

 

 

Thông Cáo Tuyển Tập Văn Thơ Lạc Việt 2015

Để tưởng niệm Tháng Tư Đen sau 40 năm, VTLV sẽ ấn hành một Tuyển Tập chủ đề "Tuyển Tập Tháng Tư Bốn Mươi Năm". Mục đích nói lên thân phận nghiệt ngã của người Việt Tỵ Nạn tại quốc ngoại, và cũng để nhắc nhở cho con cháu sau này trên bước đường lưu vong đấu tranh, Văn Thơ…

Details

Cao Sơn : Tiệc Tân Niên của Cơ Sơ Văn Thơ Lạc Việt thành công tốt đẹp.

Tiệc tân niên của Cơ Sở Văn Thơ Lạc Việt thành công tốt đẹp ĐỂ LẠI DẤU ẤN SỰ KHOAN DUNG, ĐỘ LƯỢNG CỦA GIỚI VĂN NGHỆ SĨ NHƯ SỰTINH KHIẾT VÀ KHOAN DUNG ĐỘ LƯỢNG CỦA TỬ ĐÀNG HOA ĐÃ NỞ RỘ  TRONG VƯỜN. Cao Sơn  Hoa trắng nở trên giàn xuân phấp phới.Gió xuần nồng rung lộc mới…

Details

Trọng Nghĩa : Trung Quốc lại cảnh cáo về việc khai thác dầu hỏa tại Biển Đông

Trung Quốc lại cảnh cáo về việc khai thác dầu hỏa tại Biển Đông  Trọng Nghĩa  Đúng một hôm sau khi Philippines xác nhận kế hoạch xúc tiến việc khai thác dầu khí tại vùng Reed Bank gần quần đảo Trường Sa, Trung Quốc đã lên tiếng đe dọa tất cả các nước có ý…

Details